2026 воын республикаса парма-ягын вошис 112 морт, на лыдын кӧкъямыс челядь. 111-ӧс аддзӧмаӧсь ловйӧн, ӧти верстьӧ кувсьӧма вӧрас.
Коді тшӧкыдджыка ылалӧ парма-ягын? Мый колӧ босьтны сьӧрсьыд, мунан кӧ тшак-вотӧсла? Кытчӧ шыӧдчыны, вошис кӧ гортад мунан туйыс?
Тайӧ да мукӧд юалӧм вылӧ Коми Республикаса юралысьлӧн Общественнӧй приёмнӧйын вочавидзисны йӧзӧс корсян-мездан службаысь специалистъяс.
Сыктывкарса аварийно-спасательнӧй отрядысь мӧдӧд класса спасатель Максим Белявцев:
–Миян отрядын сизим морт. Син улын кутам юркар да Сыктывдін район. Таво вошӧмаясӧс корсим 190-ысь, сы лыдын джын мындасьыс – парма-ягысь. Дасысь туясим понйӧн. Вӧрысь да вадорысь петкӧдім 213 вошӧмаӧс. Ты-юысь аддзим 40 шой, на лыдысь нёльыс – челядь. Некымын вошӧм мортӧс ӧнӧдз на корсям, кӧть и колис нин нёль-сизим во. Дерт, ог быд лун, но вонас кыкысь кымын кытшовтам вошӧминӧдыс.
Вӧрын, нюрын да вадорын ылавны вермас быдӧн. Но медсясӧ вошӧны вӧралысь, тшак-вотӧс чукӧртысь да… лызьӧн котралысь. Мукӧдысьсӧ найӧ оз вермыны локны гортас доймӧм либӧ чорыда висьмӧм понда. Ылалӧны и ас вылас надейтчысьяс. Ме пӧ сэтчӧ сёысь нин ветлі да, став ордымыс нин тӧдса. Та вӧсна оз и приметит, кыті пырис вӧрас, кодарлань муніс, а сэсся и юрыс бергӧдчӧ, да мортыс оз гӧгӧрво, кӧні петан туйыс.
Вӧрӧ мунтӧдз юӧртӧй матыссаыдлы, рӧдвужыдлы, суседыдлы, кытчӧ да кодкӧд мунанныд, кутшӧм транспортӧн, кыті пыранныд пармаас, мый босьтінныд сьӧрсьыныд да кор локтанныд бӧрсӧ.
Бур, таӧдз кӧ картаысь видзӧдланныд, кутшӧм ю сэні визувтӧ, эм-ӧ шор, нюр, ты, туй, электролиния, газпровод да с.в.
Унаӧн вӧрӧ да вадорӧ ветлӧм могысь ньӧбӧны да новлӧны каму-фляж костюм. Татшӧм паськӧмнад тіянӧс некутшӧм спасатель оз казяв, кӧть орччӧн мунас. Вӧлі некымын неминуча, кор татшӧм паськӧма вӧралысьяс шковгӧмаӧсь ёрта-ёртыслы, йӧра-ошкӧн чайтӧмаӧсь да.
Компасӧн колӧ жӧ кужны вӧдитчыны. Сыктывдін районын кык ань ылалӧмаӧсь буретш компас вӧсна. Чайтӧмаӧсь, мый стрелкаыс петкӧдлӧ гортланьыс петан туй…
Суис кӧ татшӧм ускӧттьӧ, оз ков чепсасьны ӧтарӧ-мӧдарӧ, медводз колӧ такӧдны асьтӧ, пуксьыны мыр вылӧ да казьтыштны, вӧрӧ пыриганыд кодарланьын вӧлі шондіыс, усьліс-ӧ син уланыд ю-шор, нюр либӧ электролиния да с.в.
Ылӧсас кӧ гӧгӧрвоинныд, кӧнӧсь ті, позьӧ кодарланьӧкӧ петны. Но мунны колӧ югыднас. Войнас бурджык виччысьны ӧтилаын. Тадзи жӧ колӧ вӧчны, абу кӧ сьӧрсьыд телефон либӧ навигатор. Эм кӧ, да дзик нин кӧ вошинныд, пыр жӧ звӧнитны 112 номерӧ. Весиг абу кӧ сэні тіян операторныд, этша кӧ тшӧт вылад сьӧмыс, тайӧ номерсӧ казялас матысса юӧр вышка. Помся звӧнитчыны оз ков, видзтӧй аккумулятор зарадсӧ. Медводз звӧнитӧй спасательяслы, а сэсся нин рӧдвужыдлы. Медтӧдчанаыс, юӧртны, кыті пыринныд вӧрас, кор, кытчӧ колинныд машинатӧ, кодарлань мунінныд да мый аддзылінныд та дырйи (шор, нюр да с.в.). Тайӧ ёна отсалас тіянӧс корсьнысӧ.
Талун республикаса спасательяс вӧдитчӧны тепловизора квадрокоптерӧн, коді весиг пемыд кадӧ казялас тіянлысь шоныдтӧ. Корсьысьны отсалӧны и квадроциклъяс да кинологъяс. Таысь ӧтдор, ылалӧмаӧс казялӧ геолокация. Эм кӧ телефона йитӧд, сылы SMS-ӧн ыстӧны торъя ссылка. Сы кузя вуджигӧн диспетчер аслас пульт вылысь аддзас, кытысь воис юӧрыс, да сэтчӧ и ыстас спасательясӧс.
Тайӧ ӧзъян чутыс кӧ туйсяньыс неылын, вермам весиг телефон пыр индыны, кодарӧ колӧ мунны. Мукӧдысьсӧ спасательяслы оз и ков ветлыны корсьысьны, налӧн индӧдъяс серти мортыс ачыс аддзӧ петан туйсӧ.
Доброволечьяслӧн «ЛизаАлерт» корсьысян-мездан отрядысь профилактика удж нуӧдысь старшӧй спасатель Анна Мишарина:
–Миян республикаса отрядын 430 доброволеч. Босьтам быдӧнӧс, коді лун кӧть вой дась отсавны пикӧ воӧмалы. Эмӧсь миян БПЛА-ӧн бура вӧдитчысь, медик, шопер, погона морт да уна мукӧд специальносьта войтыр. Отсавны вермас весиг компьютерӧн вӧдитчысь, коді вӧчӧ репост да разӧдӧ вошӧм морт йылысь юӧрсӧ ӧтуввезйын.
Ме кывкута профилактика удж вӧсна. Тшӧкыда волывлам детсадйӧ. Дас арӧсаӧс велӧдам нин, мый вӧчны, вошас кӧ карын, вӧрын, вадорын. Та йылысь сёрнитам школаын велӧдчысьяскӧд да бать-мамыскӧд.
Бӧръя дас воӧн «ЛизаАлерт» отрядӧ вошӧмаясӧс корсьӧм могысь шыӧдчыліс республикаса 1.800 олысь. Таво вӧлі 180 шыӧдчӧм, на лыдысь августын – 46. Джын мында вошысьсӧ корсим парма-ягысь. Миян волонтёръяс неважӧн отсасьны ветлісны весиг Архангельск обласьтӧ.
Парма-ягӧ мӧдӧдчигӧн лючки кӧмасьӧй-пасьтасьӧй, медым кокныд эз кӧтась, да войнас эн кынмӧй. Унджык вошӧмаыс кувсьӧ буретш ёна кынмӧмысь. Гач кокыд да куртка соскыд мед вӧлі кузь. Тайӧ видзас геб-гагйысь, сутшкасян-сотан быдмӧгысь.
Камуфляж пыдди колӧ пасьтавны югыд рӧма паськӧм (гӧрд, вижовгӧрд, кольквиж, кельыдлӧз да с.в.). Абу кӧ татшӧмыс, позьӧ кышавны машина би улын ӧзъян отражательяса сигнал жилет. Татшӧмыс эм быд шоперлӧн. Абу кӧ, колӧ ньӧбны, доныс 200 шайт. Буретш татшӧм отражатель отсаліс июньын Кӧрткерӧс районын корсьысигӧн казявны олӧма мортӧс.
Весиг мунанныд кӧ вӧрӧ некымын час кежлӧ, сьӧрсьыныд босьтӧй тыр зарада телефон либӧ пауэрбанк. Сок-морсысь да чай-кофеысь ӧтдор и ва сулея. Ваыс и горштӧ веськӧдас, и, ковмас кӧ, дойтӧ позьӧ пожъявны. Няньысь, пуӧм колькйысь да бутербродысь кындзи нопъяд пуктӧй ӧрека-шоколада батончик, мюсли, мый дыр оз тшык.
Дерт, оз ков вунӧдны пӧнарик, истӧг, компас да термошебрас. Бӧръяыс эм шопер аптечкаын. Тубралӧмӧн сійӧ китыр ыджда и лоӧ, а ыркыд войӧ он кынмӧй. Ті кӧ кутшӧмкӧ пӧрӧсысь быд лун юанныд лекарство, босьтӧй жӧ сьӧрсьыныд. Зэв вермас лоны, мый рытӧдзыс он воӧй гортаныд.
Вошинныд кӧ да помся мӧданныд горзыны, 15 минут мысти гӧлӧсныд чирас-пуксяс. Та вӧсна сьӧрсьыныд босьтӧй свисток. Сыӧн шутьлялӧмсӧ кыласны километр сайсянь.
Казяланныд кӧ пуяс весьтсьыс квадрокоптер, коді ӧшалыштіс да кытчӧкӧ лэбис, оз ков котӧрӧн вӧтчыны сы бӧрся да горзыны. Бурджык сэні и виччысьны, восьса-инын, оз ков сайӧдчыны пу улӧ. Став сертиыс, тіянӧс казялісны нин, да операторыс ыстіс та йылысь юӧр спасательяслы. Кыланныд кӧ машина бипсӧм либӧ мукӧд сикас шы, колӧ воча шутьлявны, горзыны, клёнгыны пуӧ либӧ ведра пыдӧсӧ.
Эн полӧй кӧин-ошкысь. Дзоньвидза звер ылісянь казялас тіянӧс да кытшовтас. Найӧ кылӧны майтӧг, песласян порошок да мукӧд тӧдтӧм дук.
Ныв-зонмӧс колӧ стрӧжитны, медым эз матыстчыны крут берег дорӧ. Сизим во сайын Кӧрткерӧс районын вӧйӧма 13 арӧса зонка, берегас кок увсьыс муыс буждӧма да. Сэсся ты-ю дорас вермас лоны и зыбуч.
Олӧмалы да челядьлы оз позь ӧтнаныслы мунны вотчыны. Шуам, кодныскӧ мургыльтасны кӧ либӧ чегасны коксӧ, пӧрысьыс кагасӧ оз вермы петкӧдны пармасьыс, и ичӧтыс верстьӧлы оз отсав.
Быдӧнлы колӧ кужны вӧдитчыны телефона геолокацияӧн.
* * *
Сентябрын нин республикаса спасательяс да «ЛизаАлерт» отрядса волонтёръяс унаысь жӧ корсьысьӧмаӧсь парма-ягын.
Сідз, сентябрь 1 лунӧ Печора районса Медвежскӧй грездсянь 22 километр сайын ылалӧма 72 арӧса ань. Туй вылас ачыс сяммӧма петны.
Лун мысти КС-5-лань Четлос туй вылӧ спасательяс петкӧдӧмаӧсь пармаысь 27 да 35 арӧса мужичӧйясӧс. Сійӧ жӧ лунас Ухта – Сьӧдъю туй дорын вӧрсьыс отсалӧмаӧсь петны 43 арӧса мужичӧйлы. Луздор районын спасательяслы звӧнитӧма Спаспорубысь 77 арӧса ань. Сиктсяньыс мунӧма 23 километр сайӧ да ылалӧма, но кыдзкӧ аддзӧма жӧ петан туйсӧ.
Сентябрь 3 лунӧ Кӧччойягын корсьӧмаӧсь 70 арӧса аньӧс. Звӧнитӧма спасательяслы да юӧртӧма, сулала пӧ кутшӧмкӧ тӧдтӧм туй вылын. Тайӧ лунас ёна зэрӧма. Пенсионерка телефон пыр звӧнитӧма и тӧдсаясыслы да прӧщайтчӧма. Ёна полӧма ошкӧд паныдасьӧмысь. Нывбабаӧс аддзӧмаӧсь вой шӧрын нин пӧрласьӧм да сук понӧляинысь. Кыдзи сэтчӧ веськалӧма, висьтавны абу кужӧма.
Тайӧ лунас ылалӧма и Кӧрткерӧс районса Доддзысь 70 арӧса ань. Спасательясысь да волонтёръясысь ӧтдор сійӧс вой шӧрӧдз корсьӧмаӧсь и сиктса олысьяс, кодъясӧс та могысь кыпӧдӧма администрацияӧн веськӧдлысьыс.
Сентябрь 4 лунӧ Ухта бердса вӧрын вошӧма 80 арӧса нывбаба. Лун мысти ылалӧма Ярегаысь 74 арӧса мужичӧй. Кыкнансӧ пармаысь петкӧдӧмаӧсь Ухтаса «Спас-Коми» отрядысь сотрудникъяс. Вуктылын тайӧ лунас спасательяс корсьӧмаӧсь 43 арӧса мужичӧйӧс, но бӧрынджык сійӧ ачыс аддзӧма гортас туйсӧ.
<> Николай Размыслов. Снимокъясыс авторлӧн да ӧтуввезйысь.