Сентябрь 6 лунӧ Коми Республикаса вужвойтырлӧн шылада-драмаа театрысь артист Андрей Засухинлы тыри 50 арӧс.
Видзӧдысь енбиа артистӧс радейтӧ мастерлунсьыс, пыр шоныда вочаалӧ. Театрын сійӧ артисталӧ 1993 восянь, а сідзкӧ, вель уна роль нин ворсӧма, эм мый казьтывны. Коркӧ гастролируйтігӧн ӧдва воӧдчӧма спектакль вылӧ. Вӧлӧма и сідз, мый ковмӧма дой терпитӧмӧн ворсны. А ӧтчыд яналӧма видзӧдысь водзын. Коркӧ роль серти мусукасьӧмысь тӧкӧтьӧ абу веськалӧма лэчыд ножич улӧ…
Олӧм да творчество йылысь артист висьталӧ «Коми му» газет лыддьысьлы.
Чужаніныс Андрей Засухинлӧн Сыктывдін районса Сёська сикт. Артистӧн лоны векджык нывкаяс мӧвпалӧны-окотитӧны, а зонкаяс кӧсйӧны мукӧд профессияын асьнысӧ петкӧдлыны. Но Андрейӧс дзолясяньыс нин сцена вылӧ кыскӧма.
Дзик первойысьсӧ сійӧ артисталӧма мӧдӧд классын велӧдчигас на. Выльвося гаж кежлӧ школаас котыртӧмаӧсь конкурс. Андрейлӧн классысь челядь дасьтӧмаӧсь сценка, кӧні зонка ворсӧма кӧчӧс. Найӧ и лоӧмаӧсь конкурсас вермысьӧн.
–Ачым весиг кӧч паськӧмсӧ вӧчи. Ӧнӧдз помнита. Сандалиа, еджыд носкиа, шортыӧ вури туг кодь бӧж, юрын – лапъя пель, – казьтыліс ассьыс медводдза рольсӧ Андрей.
Ичӧтик артисттӧ казялӧмаӧсь да корӧмаӧсь ворсны сиктса клубӧ. Сэксянь сэні ни ӧти концерт абу кольӧма Андрейтӧг. Да и асьсӧ сцена вылӧ кыскӧма. Позьӧ шуны, чужӧма сійӧ артистъяс семьяын. Мамыс клубын уджалӧма, быд концертын жӧ петкӧдчылӧма. Ыджыд мамыс зэв бура балалайкаӧн ворсӧма, а дедыс – гудӧкӧн.
Со и вуджӧма Андрейлы рӧдвуж енбиыс. Ачыс велӧдчӧма гудӧкасьны. Мукӧддырйи спектакльясын ковмылӧ и аслыс гудӧкасьны. Ворсӧ, кыдзи ачыс висьталӧ, сьӧлӧм косьтан сьыланкывъяс.
Кужӧ Андрей ворсны и гитараӧн. Велалӧма Коми Республикаса юралысь бердын искусствояс гимназияын на.
–Кык ныв велӧдісны менӧ ворсны Афганистан йылысь сьыланкыв. Войяснас вӧлі триньӧдчам. Сэсся воспитательным суис миянӧс да видіс. Нинӧмла пӧ мукӧдыслы узигас дӧзмӧдчыны. Мися, ми концерт кежлӧ дасьтысям. Сэсся сьӧлӧмыс небзис, да душӧ ыстіс. Сэні вӧлі пуксям лабичӧ да гитараӧн ворсам, – челядьдырсӧ казьтыліс артист.
–Ёртӧй ӧлӧдліс, артистӧ пӧ ӧд он жӧ мун. Ме пӧ со гожӧмнас пастук, а тэ коді? А ме, мися, абу, – водзӧ висьталӧ Андрей.
Весиг физикаысь велӧдысьыс оз вӧлӧм ошкы, мый зонка кӧсйӧ сцена вылын ворсны. Школаас велӧдчигас шмонитігмоз «артистӧн» шулӧма. А Андрей и збыльысь лои нималана артистӧн!
Капуста быдтыны али артиставны?
Андрейлӧн вӧлӧма позянлун пырны велӧдчыны Сыктывкарса государственнӧй университетӧ филология факультетӧ. А вӧзйӧма сылы тайӧ туйвизьсӧ дядьыс, коми кыв туялысь Геннадий Бараксанов. Весиг кӧсйӧма отсавны, сьӧкыд кӧ пӧ лоӧ. Но зон абу окотитӧма туявны кыв да литература. Сэсся и искусствояс гимназияас велӧдчигӧн на Андрейлысь артисталан сямсӧ казялӧма Михаил Бурдин. Михаил Николаевич сійӧс сьывны ышӧдӧма да, Андрей шуӧма пырны велӧдчыны искусствояс училищеӧ народнӧй хор юкӧнӧ.
–Локтім Света Курцевичкӧд училищеас, но Михаил Николаевичӧс эг аддзӧй, кӧть рытӧдзыс пукалім. Вахтёрыс висьталіс миян йылысь Светлана Гениевналы (училищеас кутшӧмкӧ экзамен ли мый примитӧма), и сійӧ корис театрӧ. Но ме шенышті киӧн да и муні чужан сиктӧ – совхозын капуста быдтыны. Сентябрын ме, дерт, некытчӧ эг мун. Но дядь локтіс ме дорӧ да пӧшти шошаӧд пуксьӧдіс сьӧд «Волгаас», лэччӧдіс карӧ, колис училище кильчӧ дорас: мун пӧ велӧдчы. Сэні актёр юкӧнса студентъяс этюдъяс дасьтӧны, а ме сӧмын классас пыри. Велӧдчи бура. Сійӧ курссьыс кыкӧн сэсся и колим, пырим театрӧ: ме да Светлана Цывунина. Тадзи и сираси театрӧ. И, тыдалӧ, нэм кежлӧ, – висьталӧ Андрей Засухин.
Медводдза роль, кодӧс ворсӧма Андрей, «Нагай лэбач» мойдын Ванька. А сэсся медводдза ыджыд роль – Зон – «Енколаяс йылысь поэмаын». Сцена вылас пӧ петі да, кокӧй тіралӧ, тӧкӧтьӧ ог усь. Но венӧма полӧмсӧ да лючки ворсӧма.
Унакӧд мусукасьӧ, а радейтӧ гӧтырсӧ
Гаравлі нин, Андрей Засухин вужвойтырлӧн шылада-драмаа театрын зільӧ пӧшти воссьӧмсяньыс. Мыйта нин лои ворсӧма! И пӧшти быд спектакльын сылы мойвийӧ мусукасьны, кӧть пӧ и дзормыны нин куті.
–Киысь ни кокысь чуньыс оз тырмы, лыддьӧдлыны кӧ нимсӧ нывъяслысь, кодъясӧс ме сцена вылын окавлі, – сералӧ сійӧ. – Но збыльвылас сӧмын гӧтырӧс радейта.
–Искусствояс училищеын на велӧдчигӧн мунім Изьва районӧ, – казьтылӧ Андрей. – «Ой, олӧм, олӧм» спектакльын вӧлі ворсам. Лидия Логинова сьылӧ, а ми, куим ныла-зонма, ворсам. Менам пӧлӧй – Оля Турбылева – ичӧтик тушаа, кызіник ныв, а ме, мӧдарӧ, косіник. Ми ӧта-мӧдлы паныд котӧртам. Нимкодясям. «Ме тэнӧ радейта! Пыр ёнджыка и ёнджыка!» Меным колӧ вӧлі кутны сійӧс, босьтны ки вылӧ, бергӧдлыны да окыштны. Видзӧда, сійӧ мелань котӧртӧ. А ме киӧс шевкниті ворота дорын мач куталысь моз да виччыся сійӧс. И куті эськӧ да босьті ки вылӧ, но… кокӧй лигышмуніс, да окыштігмозыс грыма-йирка усим занавес саяс. Залын пукалысьяс семдісны серамысла. А ме яналі да весиг копыртчывнысӧ эг петав.
–Гӧтырыд эз вежӧгтыв, али гӧгӧрвоӧ, мый тайӧ ворсӧм?
–Первойсӧ вежӧгтыліс, дерт. Коркӧ Нина Чадоромцевалӧн киноын снимайтчылі. Окаси. Гӧтыр ножичӧн уськӧдчис. Мися, тэ мый?!.
–Коркӧ шулін, мый окота серамбана роль ворсны. Дерт, сюрис та мында вонад. Кутшӧм медъёна воӧ сьӧлӧм вылад?
–Водзтіджык «Кимӧститчысьясын» йӧзыс семды-мӧнъя сералісны. Кольӧм сезонӧ «Зарни юртаса сирын» ворсі, «Куим рочаканьын», «Марго да колье» серамбана детектив жӧ. Серамбанатӧ абу кокньыд ворсны, абу хи-хи да ха-ха. Кор уна уджалан театрын, опытыд содӧ, верман уна сикас роль ворсны.
–Водзті тіян театрын, жанр серти кӧ, кызвыныс фольклор, эпос вӧлі, а ӧні унджык сикас. Рочысь вуджӧдӧм классика вылӧ нин некымынысь ырыштчылінныд. Ёна-ӧ тайӧ колӧ, тэнад видзӧдлас серти?
–И тайӧ зэв бур, артист быдмӧ. Видзӧдысьлы тшӧтш бур, ӧти пӧлӧссӧ матӧ воан видзӧднысӧ. Бӧръя дас вонас, колӧ шуны, видзӧдысьыс ёна содіс. Водзті вӧлі, видзӧдан да, ставыс ас йӧз, уналӧн чужӧмныс нин тӧдса. Окота разнӧй режиссёркӧд уджавны, тайӧ тшӧтш сӧвмӧдӧ миянӧс.
Весиг вӧлыс чуймӧма
Гастроль дырйи быдтор овлывлӧ. Эм, майбыр, мый казьтывны артистыдлы!
–Ӧтчыд Койгортӧ мунігӧн автобус кӧлесаыс водзас тюрис. Ёна и повзьылім. Но, Енмыс видзис, некод эг доймалӧй. А мӧдысь Изьва районӧ ветлім да нӧшта медылі сиктӧдзыс воӧдчим, кытчӧ тӧвнас бур туйыс абу. Кык мужичӧйкӧд вочаасим, вӧв доддьӧ вӧлі турун сӧвтӧны да бура дыр миян вылӧ чуймӧмӧн видзӧдісны. Туйыс абу, а автобус толаӧдыс писькӧдчӧ. Дивӧ! Весиг вӧлыслӧн синмыс гӧгрӧсмыліс. Юрсӧ бергӧдӧмӧн миян вылӧ дзоргис. Сибдам вӧлі да петалам кӧлеса увсьыс лымсӧ шыблалыштны. И бара водзӧ мунам. Сэсся шоперыслы шуим, мися, нӧшта кӧ ӧтчыд буксуйтан, ӧтнад зыртчыны кутан. Мыйкӧдыра кежлӧ нёровтлім, садьмим, а автобусыд сулалӧ. Видзӧдам да, шоперыс ӧтнасӧн лымсӧ шеналӧ. Абу и пальӧдӧма миянӧс. Петім да отсыштім. Ми ӧд, мися, шмонитім, – серамсорӧн висьтасис Андрей Засухин.
Чегӧм кок чуньӧн сцена вылӧ
Кодсюрӧ, гашкӧ, чайтӧ, мый артистыдлы абу сьӧкыд ворснысӧ, петалас сцена вылӧ – и ставыс. Но збыльвылас колӧ уна вын да сям. Кыдзи висьталӧ Андрей Засухин, войяссӧ пӧ он узь, мӧвпалан, кыдзи ворсны, мед эськӧ видзӧдысьлы кажитчас. Артистыдлы ковмылӧ и дой вылӧ видзӧдтӧг сцена вылӧ петавны. Андрей та пыр мунӧма жӧ.
Некымын во сайын вужвойтырлӧн шылада-драмаа театрын ворсысьяс Норвегияӧ «Ридду-ридду» фестиваль вылӧ ветлӧмаӧсь. Шойччӧм могысь найӧс нуӧдлӧмаӧсь футболӧн ворсны. Комиясыд кӧсйӧмаӧсь ошйысьыштны Норвегияын олысьяс водзын да кӧмтӧг ворснысӧ петӧмаӧсь.
–Мачас чужйи, да кок чуньӧй кратшмуні-чеги, – висьталӧ Андрей. – А аскинас «Вӧр керка» спектакльын колӧ ворсны. Сідзи некодлы эг и норась. Чегӧм кок чуньӧн сцена вылӧ петі. А сійӧ сэ-тшӧма пыктіс, мый ӧдва кӧтіаси. Сідзсӧ Норвегияын бурдӧдысьясыс йӧз вӧсна ёна тӧждысьӧны. Кытікӧ кӧ лӧ-зӧдас либӧ парсыштчас, больничаӧ водтӧдӧны. Та вӧсна некодлы эг и висьтав доймӧм йылысь, мед менӧ больничаас оз йӧртны.
«Пӧрччысин, вунӧд»
Шуӧны, мый артист, кор ворсӧ сійӧ либӧ мӧд спектакльын, олӧ аслас герой олӧмӧн. Мукӧдыс оз и петавлыны сылӧн «куысь», а тайӧ пӧ, чайтӧ Андрей, лёк.
–Ворсін, пӧрччин паськӧмтӧ и вунӧд ассьыд геройтӧ. Овлӧ, кодсюрӧ и мукӧдыс спектакль бӧрас век на «ворсӧны». Но олӧмыс абу театр, кӧть и унаӧн тадзи шуӧны. Артистлы колӧ пырны герой образӧ, а оз мӧдарӧ. Колӧ кужны торйӧдны олӧмсӧ да театрсӧ, – мӧвпалӧ аслас удж йылысь Андрей.
–Ирина нылыдкӧд ӧтлаын ворсінныд куим сезон. Эн вӧв паныд, муніс да?
–Ме тшӧтш ас кадӧ мунлі театрысь, некымын во нокси евроремонтӧн. Чайта, том на да, мед видлӧ мыйкӧ мӧдтор. Сыктывкарын пӧдругаыскӧд кык во сайын восьтісны театр студия, кӧні ноксьӧны верстьӧкӧд и том йӧзкӧд, челядькӧд. Йӧзыслы пӧ, вӧлӧмкӧ, театр искусствоыс кажитчӧ и колӧ. Ира помаліс Москваын Щукин нима театральнӧй институт, сьӧлӧмсяньыс велӧдчис, а ӧні ачыс юксьӧ тӧдӧмлун-сямнас.
–А тэ кӧсйин, мед челядьыд, тэнад ныла-пиа, артисталісны?
–Эг. Ме чуйми, кор Ира муніс велӧдчыны артистӧ. Пилы 13 арӧс, сійӧ мӧдджык, ӧдвакӧ бӧръяс артисталан туй. Радейтӧ математика, гашкӧ, и гуманитарий нырвизь бӧръяс.
–Уна нин мый ворсӧма и ворсан на. А мыйджык медся окота?
–Киноын эськӧ, думысь, окота снимайтчыны, но ӧдвакӧ тані сэтшӧмыс збыльмас. Кытчӧкӧ мӧдлаӧ мунны? Томджык кӧ вӧлі, гашкӧ, и газниті кытчӧкӧ. Зарни арлыднад ог нин лыбзьы. Тані менам семья, Тылаюын ас кыпӧдӧм керка, пывсян, мича сӧстӧм вӧр-ва, – шуӧ Андрей Засухин. <>
Екатерина Макарова.
Снимокъясыс Коми Республикаса вужвойтырлӧн шылада-драмаа театрысь.