Республикаса юралысь Ростислав Гольдштейнлы «веськыд йитӧд» пыр август 28 лунсянь сентябрь 10 лунӧдз Комиын олысьяссянь воӧма квайт сюрсысь унджык юалӧм, на лыдысь 21 прӧчентыс туй да транспорт, 19 прӧчентыс – экономика, 17%-ыс – жилищно-коммунальнӧй овмӧс, 10 прӧчентыс – йӧзлысь дзоньвидзалун видзӧм йылысь. Матӧ джын юалӧмнас шыӧдчӧмаӧсь Сыктывкарын олысьяс.
Регионын пуктӧма мог – вӧчны республикаса туйяс Рытыв-Войвыв кытшын медбурӧн. Ростислав Гольдштейнлысь веськыда юалісны, позяна-ӧ збыльмӧдны ыджыд могсӧ.
–Ми босьтчим тайӧ уджас, кор странаын медся лёк туйясыс вӧліны миян. Но таво федеральнӧй рейтингын кыпӧдчим нин 65 местасянь 59-ӧдӧдз. 2026 воас пӧрадокӧ вайӧдны индӧма 117,2 километр, выльмӧдны кык да дзоньтавны кӧкъямыс пос. Луздор да Койгорт районъясын колӧ югзьӧдны 15,8 километр туй, Изьва районын тайӧ уджсӧ эштӧдӧма нин, – вочавидзис республикаса юралысь.
Сыктывдін районын олысь корис юралысьӧс отсавны дзоньтавны Паль сиктын туйяс. Регионӧн веськӧдлысь юӧртіс, мый такӧд йитӧдын удж нуӧдӧм йылысь сёрнитчӧмсӧ кырымалӧма нин, и кӧдзыдъяс пуксьытӧдз дзоньталасны Пальысь да Сотчӧмвыв грездысь, а сідзжӧ тайӧ кык овмӧдчӧминсӧ йитан туйяс.
Тӧв кежлӧ дасьтысьӧм йылысь сёрнитігӧн Ростислав Гольдштейн пасйис, мый сентябрь заводитчигкежлӧ 91 прӧчент уджсӧ вӧчӧма нин, шоныд сетан кызвын трубасӧ вежӧма. Сідзжӧ заптӧма и ломтас: 68,6 тонна из шом, 38 тонна мазут да мусир, 12,5 сюрс тонна пес-чаг да брикет-пеллет.
Майшӧдлӧ республикаса войтырӧс, кыдзи киссянвыйӧдз воӧм керкаясын олысьясӧс могмӧдӧны выль патераясӧн. Ростислав Гольдштейнлӧн кывъяс серти, регионын эм та кузя торъя программа, урчитӧма сійӧс 2025-2030 вояс кежлӧ. Тавося август заводитчигӧн важмӧм керкаясын артавсьӧма 37 сюрсысь унджык олысь. Медым найӧс вуджӧдны выльлаӧ, ковмас 72 миллиард шайт.
–Программаас индӧма 2025-2026 воясӧ Сыктывкарын, Воркутаын, Усинскын, Ухтаын, Кӧрткерӧс, Мылдін, Удора, Емдін да Кулӧмдін районъясын кыпӧдны уна патераа 81 керка, – висьталіс Ростислав Гольдштейн. – 2025-2030 воясӧ республикалы шуӧма вичмӧдны 8,4 миллиард шайт федеральнӧй бюджетысь, республика да муниципалитетъяс торйӧдасны нӧшта, и ӧтув артыштӧмӧн лоас 16,2 миллиард шайт, а колӧ, кыдзи пасйылі нин, 72 миллиард. Артмӧ, регион да кар-районъяс веськӧдӧны программа збыльмӧдӧм вылӧ колана сьӧмсьыс 48,1 прӧчентсӧ. Миян бюджетъяслӧн позянлунъясыс абу ыджыдӧсь, и вичмӧдны та мында сьӧмсӧ зэв сьӧкыд.
Но республикаса правительство пӧ зільӧ, медым федеральнӧй сьӧмыс воис унджык.
Вӧр овмӧсса уджалысьяслӧн профсоюзын водзмӧстчысьяс корисны, медым вӧр овмӧслы отсалӧм могысь регионса правительство шыӧдчис федеральнӧй власьт тэчасӧ.
–Коми озыр парма-ягӧн, но вӧр овмӧсын сьӧкыдлуныс вӧлі уна. Ӧні бӧр кутіс содны суйӧр сайӧ вузалан вӧрыс. Но колӧ на кад, медым промышленносьтса тайӧ юкӧныс мӧдіс уджавны джӧмдавтӧг, – висьталіс республикаса юралысь. – Тавося апрельын регионса правительство да Госсӧвет шыӧдчисны Россияса правительствоӧ да пасйисны, мый колӧ вӧчны отсалӧм могсьыс. Торйӧн кӧ, кутшӧмкӧ кад кежлӧ ӧвсьыны вӧр комплексса предприятиеяс банкроталӧмысь, медым найӧ удитісны бӧр сувтны кок йылас да эз чинтыны уджалысьсӧ.
Республикаса веськӧдлысьлӧн кывъяс серти, вӧр овмӧс вочасӧн сӧвмӧ: таво эштӧдӧмаӧсь выльмӧдны «Лузалес», Сыктывкарса ЛДК-ын, «Промтехинвест» да «Печора Север Лес» предприятиеясын пӧртӧны олӧм инвестицияа проектъяс. Век пӧ дась отсавны вӧр пӧрӧдысьяслы и Сыктывкарса ЛПК, та вӧсна миян компанияяс и водзӧ кутасны уджавны. Регионса правительство пӧ ошкӧ и вӧр овмӧсын уджалысьяслӧн профсоюзлысь Россияса правительствоӧн веськӧдлысь дорӧ шыӧдчӧмсӧ, кӧні общественнӧй котырын зільысьяс корӧны лӧсьӧдны вӧр пӧрӧдысьяслы удждон мынтанногсӧ ӧтувъя федеральнӧй стандарт серти.
Комиысь Воркута, Инта, Усинск да Чилимдін районъяс лоины Арктикаса регионъясӧн. 2020 восянь нин сэні этшаджык мынтӧны прибыльысь вот, сэтчӧс предприятиеяс мездӧмаӧсь эмбурысь да муысь вотысь.
–Миянлы Арктика сӧвмӧдӧмыс – тайӧ и сьӧм, и йӧзлы удж. Зэв тӧдчана, мый ичӧт да шӧр бизнеслы проектъяс збыльмӧдігӧн локтан восянь лоасны содтӧд кокньӧдъяс. А Комиын ӧд матӧ 30 прӧчентыс – тайӧ ичӧт да шӧр предприятиеяс, – висьталіс Ростислав Гольдштейн. – Арктикаын сӧвмӧ и инфраструктура. Президентлӧн субсидияяс тшӧт весьтӧ вӧлі ньӧбӧма аэродромъясӧ оборудование, кусӧдчан машинаяс, автобусъяс, лым весалан техника. Артмис дзоньтавны и туйяс да выльмӧдны бурдӧдчанінъяс.
И мукӧд районын колӧ дзоньтавны уна больнича. Кыдзи висьталіс республикаса юралысь, йӧзыс пӧ медся стрӧга донъялӧны медицина юкӧнын миянлысь уджнымӧс. Да содтіс, мый бӧръя вонас лои кыпӧдӧма 24 выль ФАП, Визинса больничалы выль корпус. Но радлыны пӧ оз на ков, йӧзыс ӧд виччысьӧны, кор и налӧн овмӧдчӧминъясын лоасны ФАП-яс, поликлиникаяс, тырмымӧн врач, кор бурдӧдчыны оз нин ковмы мунны мукӧд регионӧ.
Ростислав Гольдштейн казьтыштіс, мый 2025 воӧ республикаӧ воис тэрыб отсӧг сетан 104 машина. А локтан воӧ пӧ заводитам дзоньтавны Ухтаса поликлиника, Гӧрд Затонса да Печораса больничаяс. Матысса куим воӧ пӧ воссясны тшӧтш Сыктывкарса челядьлӧн больнича дорӧ содтӧд корпус, лоӧ помалӧма стрӧитны вуджан висьӧм бурдӧдан республикаса больнича да Кулӧмдінын поликлиника.
Воркута бердса Елецкӧй посёлокысь нывбаба юаліс Ростислав Гольдштейнлысь, кор пӧ и миян лоас ФАП-ыс.
Юралысь вочавидзис, во помӧдз пӧ республикаын восьтасны ӧдзӧссӧ сизим выль ФАП да куим бурдӧдчан амбулатория: Сыктывкарса Лесозаводын, Сыктывдінса Паджгаын, Княжпогост районса Сьӧськаын, Кулӧмдін районса Ярашъюын, Удораса Важгортын, Кӧрткерӧс районса Пӧдтыбокын да Висерын, Воркута бердса Сивӧй Маска да Елецкӧй посёлокъясын. Удора районса больничаӧ во помӧдз воасны выль томограф да маммограф. Ставсӧ жӧ республикаса больничаясӧ таво ньӧбӧмаӧсь сизим сикас колана техника: Сыктыв, Удора, Емдін районъясӧ – томограф, Удораӧ тшӧтш и маммограф, Ухта карса больничаӧ – УЗИ аппарат, тэрыб отсӧг сетан Воркутаса станциялы да Ухтаса челядьлӧн больничалы – рентген оборудование.
Таво тулыссянь дугдіс уджавны Сыктывкарса шӧр бассейн.
–Челядьлӧн бать-мам норасисны омӧль ва вылӧ, и Роспотребнадзор тшӧктіс тупкыны бассейнсӧ. Спорт ӧд медвойдӧр колӧ дзоньвидзалун ёнмӧдны, а ваыс кӧ лёк, мӧд ног вӧчны эз позь, – шуис Ростислав Гольдштейн. – И став оборудованиесӧ колӧ вежны, а та могысь стенсӧ разьны ковмас. Тайӧ, дерт, нюжӧдас уджсӧ, но эскӧда, 2027 воын дзоньтасян уджсӧ сэні лоӧ помалӧма.
Ӧні жӧ «Аквалидер» спортшколаысь 520 ныв-зон тренируйтчӧны «Орбита» бассейнын.
–Ылӧ, дерт, налы лоӧ ветлыны, но тайӧ сӧмын кутшӧмкӧ кадколаст. А сэсся лоас бур ваа бассейн, и челядь вермасны лючки сэні уявны, кучикыс оз ло хлорка дука, ни яяс оз кисьтав, – пасйис республикаса юралысь.
Сӧстӧм юан ва важысянь нин виччысьӧны Микуньын олысьяс. Ростислав Гольдштейн висьталіс, мый тавося октябрь помсянь васӧ кутасны босьтны скважинаысь да сорлавны сійӧс ю ваӧн. А ва весалан станциясӧ Микуньын эштӧдасны 2027 во помын, и сэки карӧ ваыс кутас воны сӧмын скважинаысь.
Виктор Савин нима драма театрын ворсысь Светлана Малькова дас вит во нин велӧдӧ тшӧтш и искусство колледжын, да тайӧ каднас пӧ стипендияыс эз на и вежсьыв: 100 шайт да 96 ур, а бура велӧдчысьяслы – ӧти сюрс кыксё шайт.
–И тайӧ шогыс абу сӧмын миян велӧдчанінын, а став техникум-колледжын. Позяна-ӧ вежны мыйкӧ бурланьӧ? – юаліс «веськыд йитӧд» пыр Светлана Малькова.
–Абу сӧмын позяна, но и колана. Ме тӧда, мый федеральнӧй тшупӧдын видлалӧны нин тайӧ юалӧмсӧ, и ми видзӧдлам, мый найӧ вӧзъясны. А ми и водзӧ кутам отсавны енбиа том войтырлы, – вочавидзис Ростислав Гольдштейн.
* * *
Комиын олысьяс и «веськыд йитӧда» сёрни дырйиыс ысталісны регионӧн веськӧдлысьлы юалӧмъяссӧ. Матӧ кык часӧн воӧма кыкӧн-джынйӧн сюрс гӧгӧр шыӧдчӧм. Витӧд пай юалӧмыс бара жӧ вӧлӧма туй да транспорт йылысь. Но тӧдчымӧн содӧма – 19 прӧчентӧдз – дзоньвидзалун видзан юкӧнкӧд йитчӧм шыӧдчӧмыс.
–Кӧсъя висьтавны ыджыд аттьӧ юалӧмъясысь. Ни ӧти оз коль вочакывтӧг. Ми ӧтув кутам венны мытшӧдъяс, сӧвмӧдны республиканымӧс да дорйыны ассьыным странанымӧс. Дронъяс лэбалӧны Россияса каръяс весьтті, миянлы паныд тышкасьӧ ветымын ӧти страна. Воинъяс мудзисны, но кывкутӧмӧн збыльмӧдӧны ассьыс могсӧ. Найӧ оз сетчыны, а восьлалӧны вермӧмлань. Ми ог лэдзӧй торйӧдны миянӧс. Ӧтувъялунын – миян вынным! – кывкӧрталіс «веськыд йитӧда» сёрнисӧ Ростислав Гольдштейн.
<> Гижӧдсӧ дасьтіс Павел Симпелев. Снимокыс ӧтуввезйысь.