Лыдди картупель йылысь статья, кӧні авторыс гижӧ, мый тайӧ град выв пуктассьыс пӧльзаыс абу уна, сэні пӧ сӧмын крахмал да углеводъяс. Но мыйлакӧ сійӧ йӧзыслы лои мӧд нянь пыдди. И сьӧкыд тшыг воясӧ дорйис унаӧс тшыгла кулӧмысь.
Да, тайӧ жӧ вӧлі шуӧ менам воча чой Митрей Дина, коді оліс 92 арӧсӧдз, и томдырйиыс сылы ковмис ёна тшыг пыкны: «Ёна радейта картупельтӧ, быд лун пуа да сёя. Майбыр, ӧні сійӧ воӧ тырмидз. А тшыгъялан воясӧ кӧ сійӧ вӧлі, сы мында йӧз эськӧ эз кув тшыгла. Сэки ӧд и кӧйдыс вылас оз вӧлі коль, и урожайыс воӧ омӧль».
Миян семьяын вӧліны зэв ыджыд картупель муяс. Бригадир Семен Педӧсей вӧлӧм шуӧ, Семен Павеллӧн пӧ Выльгорт сиктас медся ыджыд картупель муыс. Сійӧс вӧлі гӧрӧны потшӧссянь потшӧсӧдз. Вӧлыс кӧ оз сибав потшӧс бердас, торъя град на гӧрыштасны. А йӧрным вӧлі 80 сайӧ прасла. Ӧні сійӧ меным коли ставнас. Потшӧс киссьӧ-пӧрӧ, абу нин окота выльмӧдны. Виччыся, кор некутшӧм ловъя лов оз кут видзӧдчыны менам йӧрӧ. Олӧмыс сэтчань мунӧ, сӧмын 2 мӧс нин вуджӧртлӧны, ыж да кӧза эз нин матыстчывны, йӧр сайын вӧр кутіс быдмыны.
Картупель му ёна нин чиніс, 2 дзоляник му пласт вӧдита, вежлала ӧта-мӧд костас анькытш сора зӧрйӧн да картупельӧн. Но сэк жӧ содіс борйыс, кодӧс колӧ быть ытшкыны. Туруныс оз жӧ нин ков, скӧт видзӧмысь эновтчи да. Но кытчӧдз верма, йӧртӧ ытшкытӧг ог на коль, ытшка, косьта и сарайӧ местита. Сё майбыр на ӧшинь улад турунтӧ пуктыны, оз ков важ моз уна километр сайӧ мунны да гӧрбуш косаӧн ӧвтчыны. Кос туруныс век на инасьыштӧ скӧта йӧзлы.
Водзын миян вӧдитлісны ас картупель да «краснӧй глазки». Ас картупельыс вӧлі сёйнысӧ чӧскыд, но уна во вӧдитӧмысла эз кут воны, дзикӧдз урӧсмис. Гӧрд синма картупельыс эськӧ и котыра, но сёрӧнджык воӧ да, оз радейтны быдтыны сёйнысӧ. Кык ыджыд пласт му вылын вӧлі вӧдитӧны сійӧс сдайтӧм вылӧ. Бур воясӧ инавлісны 70 мешӧкӧдз. Примитан доныс вӧлі килограммсьыс 6-8 кӧпейка, но и сійӧ колхозникыдлы содтӧд нажӧтка. Кӧть и шедліс зэв ыджыд трудӧн, примитлісны донтӧм-донысь.
Кор челядь вӧліны на посньыдӧсь, отсасьысьяс абуӧсь да, бать вӧлӧм босьтӧ картупельтӧ пӧнара биӧн. Олӧма йӧз тайӧс висьтавлісны. Арнад водз пемдӧ, колхоз уджысь прӧст лун абу. Вот и лоӧ сӧмын рыт да асыв петавлыны. Водз асылын петавлас, да унаысь муыс пужъялӧма-кын нин, чуня кепысьыд ӧнія моз эз вӧв. Коркӧ тай босьтчывлас жӧ лымъявтӧдзыс.
Картупель му вӧсна бать эз убӧлит петны колхозысь мӧд удж вылӧ. Йӧз слӧймисны петны леспромхозӧ, бур удждона мукӧд овмӧсӧ. А миян шашаритчисны муӧ: «А мутӧ кӧ мырддясны, колхозсьыд петан да?!».
Некодлысь му эз мырддьыны колхозысь петӧм вӧсна, сӧмын коліс вӧчны смелджык воськов. А менам бать-мам абу зэв грамотнӧйӧсь, быдторйысь вӧлі полӧны.
Начальнӧй школаын вӧлі велӧдча, картупель сьӧм вылад меным мам ньӧбис тӧвся пальто да шуис: «Батьыдлы эн ошйысь, он кӧ висьтав, оз и казяв». Батьлӧн помасьлытӧм удж, юрас куш сійӧ жӧ мӧвпыс, мам горт гӧгӧр олӧмсӧ бергӧдӧ, гашкӧ, бать эз и казяв выль пальтотӧ, но меным жӧ окота ошйысьны. Пыр жӧ мыччӧдлі выль пальтотӧ и ошйыси. Бать сьӧкыд синмӧн видзӧдліс да шуис: «Мый нӧ, пальтоыд эз вӧв али мый?». Кутшӧмкӧ важиникыд, колӧкӧ, и вӧлі, но мам убӧлитӧма ньӧбны выльӧс медся дзоля кагаыдлы, а меным и рад.
Сы пыдди сэсся мӧд пальтосӧ вурліс Опонь Сане лӧз нойысь, эз вӧв ёна муса, но быть новлы. Лавкаысь ньӧбисны сӧмын 8-ӧд классын велӧдчигӧн.
Чой-вок быдмисны да ёна отсасисны быд уджын, тшӧтш и картупель вӧдитӧмын. Шойччан лунӧ вӧлі босьтӧдасны лунтыр пемыдӧдзыс. Оз жалитны, мый тэ челядь да сьӧкыд и мудзан. Кутан кӧ лябсьыны, мый коскыд мудзис, шуасны, коскыд пӧ тэнад абу на. Бать пузлӧдлӧ, ме ӧктыся. Сюся ӧкта, мед батьлы этшаджык ковмас копрасьны да ӧктысьны.
Батьӧс век жалитлім, сылы ёна сюрліс быдсяма сьӧкыд уджыс да.
Мам вӧлі висьталӧ, мый бать томдырйиыс вӧлі сёйӧ чугун тыр картупель. Ёна уджалӧ, ёна и сёйӧ. Да и сыысь ӧтдор ёна номсасянторйыс эз вӧв. Картупель, тшак, госа да проса рок да йӧла сёян. Тайӧ вӧлі, и то бур. Мам век шуліс, Семен Павел зільлун кузя пӧ тшыгла эг кулӧй, и ладнӧ. Вотӧс вотлім сӧмын пыр сёйӧм вылӧ, варенньӧ пуны песокыс оз вӧлі шед.
Ӧні йӧз эштӧны, асланыс техникаӧн вӧдитчӧны, и картупельтӧ пуктӧны май тӧлысьын. А водзын пуктысьлісны июнь 20 лунъясӧдз, ас овмӧсын вӧв эз видзны да, а колхозсатӧ сетасны гӧрны, кор сэні кыз уджыс эштас. А миян некор эз тэрмасьлыны, век медбӧръяяс лыдын гӧрлісны, Педӧр Парасьлӧн семья да ми. Но и картупельтӧ кокалам июль шӧрын. Ставныс видз вылынӧсь, а менӧ колясны картупель мудйыны. Ладнӧ кӧть, сёрӧн пуктысьӧмнад муыд абу ёгӧсь.
Да ӧд содтӧд колхоз му вылысь на юкласны участок, сійӧс на колӧ старайтны. Помнита, сӧмын ӧтчыд мам катӧдліс сэтчӧ ёг весавны. Гашкӧ, школаын на эг велӧдчы, зэв тай дыш вӧлі уджав-нысӧ-а. Ыждалі да эг уджав, а мам менӧ сӧмын пиняліс да дыш каньӧн нимтіс.
Ӧні картупельлӧн век выльысь-выль сортъяс чужӧны, пукты, кутшӧмӧс кӧсъян. Верман и лавкаысь ньӧбны, дыш кӧ трудтӧ чӧвтны. Но му вӧдитӧмысь ни картупель пуктӧмысь ог на лэдзчысьӧй. Аслад уджӧн быдтӧмыд и чӧскыд, и уна, и дыр тырмӧ. Мед шуӧны кӧ, мый абу пӧлезнӧй. Сійӧ пыр на кольӧ медся главнӧй быдмӧгӧн. Век тай шуам: «Мед сӧмын картупель воас-а, мукӧдторйыд – ерунда».
<> Вера Зюзева. Выльгорт грезд, Кулӧмдін р.