(Заводитчӧмыс газетлӧн август 6, 13, 20 да 27 лунся номеръясын.)
Гожӧмнас мортыдлӧн 39,4 температураыд, дерт, «круто». Торйӧн нин поезд вылӧ кӧ билет ньӧбӧма, и он тӧд, бергӧдны сійӧс али бӧръяӧдзыс кутны лача, мый температураыс чинас, да петны туйӧ. Но ме жӧ Вика, и ме мӧді. Вепсъяс дорӧ.
Матысса кад кежлӧ план – коллявны Карелияын вежон, та вӧсна кута гижны ёнджыкасӧ Шёлтозеро да Петрозаводск йылысь, «Карелияса хроника» нуӧдны. Йӧзӧда и снимокъяс.
250 вося улича кузя
Историякӧд да культуракӧд йитчӧм мӧд номера маршрутыс – менам медся радейтана.
Тайӧ уличаыс лоӧма XVIII нэм помын на: 1776 воын Александровскӧй заводса начальник индӧма кыпӧдны тані заводса специалистъяслы олан керкаяс. Сэки «образцӧвӧй» проектъяс серти кыпалӧмаӧсь пу стрӧйбаяс. Сёрӧнджык стрӧитчӧмаӧсь и изйысь. Но федеральнӧй тӧдчанлуна памятник статуса стрӧйбаясыс 1950-ӧд вояссаӧсь: мичаа серлӧдлӧм карнизаӧсь, ӧшиньяс костас лепнинааӧсь, керкаяссӧ йитӧма аркаӧн – артмӧма ӧтувъя архитектура ансамбль. Уличаыс шусьылӧма Ыджыд Прешпектӧвӧй, Мариинскӧй, Санк-Петербургса да Соборнӧй.
Ӧні Карл Маркс шӧртуйыс йитӧ Ленин да Киров изэрдъяс. Веськыдладорас – олан керкаяс да казеннӧй стрӧйбаяс, шуйгаас – Мариинскӧй бульвар, паркъяс да стадион.
Тайӧ маршрутӧдыс мунігӧн аддзылан Карелияса вужвойтыр, аканьяс, шылада театръяс, Актёр керка. И он сӧмын. Быть колӧ пыравны Национальнӧй да серпасасян музейясӧ, тӧдмасьны Кижилы сиӧм да «Арт-Проспект» выставкаясӧн. Тані позьӧ пыдісянь пырӧдчывны карел му историяӧ, тӧдмасьны карел, вепс, роч помор оласногӧн, ӧнія серпасасьысь-мастеръяслӧн
уджъясӧн.
Тайӧ жӧ туй кузяыс Куслытӧм би да Братскӧй гу, Карл Маркслы да Фридрих Энгельслы, революционер Сергей Кировлы, народлӧн вождь Владимир Ленинлы памятникъяс. Эм казьтылан пас роч армиялы да флотлы пушка вӧчан Александровскӧй заводӧн вӧвлӧм веськӧдлысь Чарльз Гаскойнлы заводса цехъясын удж петкӧдлан барельефъясӧн. Туй пӧлӧнас жӧ «Воинскӧй слава кар» стела да Петрозаводскса воинскӧй историялы сиӧм бронза барельефъяс, кӧні висьтавсьӧ 1703 воӧ Пётр I-лӧн индӧд серти пушка вӧчан казеннӧй завод кыпӧдӧмсянь 1944 воын финн оккупантъясысь карсӧ мездӧм йылысь.
Ном ордымӧд Лешак улӧсӧдз…
А со тайӧ маршрутъяс кузяыс коркӧ лӧсьӧдча на ветлыны.
(Абу) челядьлы туй
1) Ла-Рошель вадорын Акань керка.
2) Ригачин уличаын «Полярный Одиссей» саридзса музей-клуб, кӧні вӧчалӧны-видзӧны историяса паруса судно (помор коч, ладья) копияяс. Шуӧны, сэні пӧ лэдзӧны лэччывны судно трюмӧ, велӧдӧны вӧчны саридз гӧрӧд (друг коркӧ ковмылас).
3) «Ном ордым», кӧні позьӧ аддзывны Онегаса аминь ыджыд ном, пысавлыны карел лыжи, пукыштны сар тронын… Восьса енэж улын тайӧ музейыс вӧвлӧм Александровскӧй завод му вылын.
Турунвиж маршрут
1) Древлянскӧй набережнӧйын «Берендей» дендрарий экология-биология шӧринӧн да ичӧтик зоопаркӧн.
2) Важся вулкан пӧкатын Петрозаводскса университетлӧн ботаника сад, кӧні дендрарий да аптекар град йӧр кындзи эмӧсь важ саамъяслӧн изъя лабиринт да «Лешак улӧс» урочище, кысянь воссьӧ Онега ты да кар вылӧ мичасьыс-мича серпас.
Карелия кузя
Петрозаводсксянь ас кежысь и быдса экскурсияӧн позьӧ лунӧн воӧдчывны Гирвас вулканӧдз, Кивач водопадӧдз, Сампо гӧраӧдз да Марциальные Воды Россияын медводдза курортӧдз.
Кижи
Унаӧн волӧны Петрозаводскӧ, медым веськавлыны Кижи діӧ. Ювывса вокзалсянь сэтчӧ ветлӧны «Метеоръяс», а тӧвнас — сынӧда пӧдушкаа «Хивусъяс». Збыльсӧ кӧ, татшӧм локтӧм-мунӧмыс да Кижиӧ пыран билетыс зэв дона, та понда уна турист дісӧ синнас оз аддзывны. Сэсся и сэтчӧ ветлысьясысь кодкӧ бӧрыннас чиктылӧ радысла, а кодкӧ жалитӧ та мында сьӧм видзӧмсьыс.
Веськыда шуа, ӧтияссӧ и мӧдъяссӧ кывзӧм, снимокъяс видзӧдалӧм бӧрын ме век жӧ шуи видзтыны ассьым сизим сюрс шайтӧс. Содтӧд на менам талассофобия – паськыд да джуджыд ваысь полӧм. А ті асьныд сэсся видзӧдӧй.
Маршруттӧм туй
Медся бур маршрутыс – маршруттӧм. Ме радейта шӧйтны кар кузяыс шума уличаяссянь лӧнь, мича йӧръяса, гажа скверъяса уличкостъясӧ кежавлӧмӧн, тӧдмасьны турист брошюраясын пасйытӧм пельӧсъясӧн. А нӧшта радейта лӧсьыдіник кафеясын чӧсмасьны мыйӧнкӧ видлытӧмӧн на.
Петрозаводскса уна кафе-ресторанын позьӧ видлыны национальнӧй сёян-юан, быдсикас сьӧмӧса калиткаясӧн ырснитны туруна чай. Нималанаяс лыдын – «Калиточная» да «Фурындальная». «Фурындальнӧй» нимыс артмӧма онегасайса (войвыв роч) «фурындать» кывсянь, кодлӧн вежӧртасыс – гораа ырскӧмӧн юны чай.
Окота кӧ пӧтӧсаджыка сёйны-ужнайтны, позьӧ пыравны «Яг и Ель» ресторанӧ. Тані позьӧ чӧсмасьны кӧр яйӧн, мырпома соуса йӧра яйӧн, коз лыска бульонын пуӧм пельняньӧн, дона гобъя кундюмӧн, «Ягель» тортӧн… Чайта да, татшӧм нима нуръясянінад коми туристыд быть пыралас.
Шензьӧдӧ сувенирӧн вузасянін лыдыс, кыдз шуласны, быд воськолын татшӧмыс эм. Ме серти, медся бур козинъясыс – онегасайса серӧн мичмӧдӧм дӧра-текстиль, карел кыддзысь вӧчӧмтор, шунгит (коді оз тӧд, тайӧ минералсӧ пуктӧны косметикаӧ, а сідзжӧ сыӧн вӧдитчӧны ваын минерал содтӧм могысь). Таысь кындзи, дерт, быдсикас чӧсмасянтор позьӧ ньӧбны: варенньӧ да джем, мармелад, чери, туруна чай, бальзам.
Ме тай колана, пӧльза ваян козинъяс дор-а.
Мукӧд вузасянінас позьӧ дасьсӧ нин босьтны, а мойвиас кӧ, весиг мастер-классӧ пырӧдчывны, шуам, сюмӧдысь мыйкӧ кыны либӧ сёйысь вӧчны.
(Водзӧ лоӧ на.)
<> Виктория Ромашкина. Комиӧдіс Елена Плетцер. Снимокъясыс авторлӧн.