Кольтан – мыйкӧ гудравны-суктыны увйӧсь пома шыльыд бедь. А нӧшта тадзи шусьӧ Улыс Вочса Каюка луд вылын гаж.
«Коль тан, чужан муӧ, ассьыд пай! Кольччы татчӧ, ас республикаӧ!» – ышӧдӧны гажсӧ котыртысьяс.
«КольТан» петкӧдліс коми сёян-юан чӧскыдлунсӧ да ӧтувъя удж вынсӧ, нимӧдіс коми кыв да коми сьылан, гудраліс-суктіс Воч ю бокын томӧс да верстьӧӧс, татчӧс олысьясӧс да гӧсьтъясӧс, бур сьӧлӧма войтырӧс.
«КольТан» гажсӧ сиӧма Комиын Сикт волы да республикалы 105 во тырӧмлы. А дасьтісны сійӧс асьныс сиктсаяс, Кулӧмдін районса Улыс да Вылыс Вочын олысьяс, ас вынӧн да ас тшӧт весьтӧ: ытшкисны видз, тшуписны сцена, мичмӧдісны лудсӧ кос турунысь вӧчӧм чачаӧн, пусисны-пӧжасисны, велӧдісны сьылан-йӧктан, дасьтісны ворсӧмъяс, чукӧртісны козинъяс, а сэсся корисны гӧсьтъясӧс накӧд ӧтвылысь гажӧдчыны.
Гажсӧ котыртіс Вылыс Вочысь авъя да зіль ань Ольга Лютоева. Ольга Андреевна да сылӧн ёртъясыс пырӧдчӧны республикаса уна сикас чукӧртчылӧм-гажӧ.
Улыс Вочса школаын агроклассысь томуловкӧд, школаса уджъёртъяскӧд, «Алӧй лента» котырын тшӧтш сьылысьяскӧд, Вочса ветеран котыркӧд да сиктса став войтыркӧд ӧтув Ольга Андреевналӧн артмис и «кольтанасьны».
Каюка лудсӧ юкисны сизим пельӧ: «Гажӧдчанін», «Чӧсмасянін», «Кирпич вӧчанін», «Чери кыянін», «Сяр паличӧн ворсанін», «Коми вӧралысьлӧн лэч туй кузя ветланін», «Тракторӧн журъяланін».
«КольТан» вылӧ воысьясӧс вочаалісны Улыс Воч сиктсӧветӧн веськӧдлысь Николай Морохин да Кулӧмдін районса администрацияӧн юрнуӧдысь Сергей Рубан.
Найӧ козьналісны водзмӧстчысьяслы ошкана гижӧдъяс да рытӧдзыс вӧліны сиктсакӧд ӧтув.
А Николай Фёдорович тшӧтш и отсасис нуӧдны гажсӧ.
«КольТан» дырйи чери кыйны позис кыдз Воч юысь, сідз и пызан вылысь – котыртысьяс дасьтісны ваын уялысьяс йылысь нӧдкывъяс. Каюкаті сэн и тан журъялісны ыджыд кӧлесаа тракторъяс – новлӧдлісны окотитысьясӧс луд вывті да вӧрті.
Кирпич вӧчанінын нывбабаяс куш кокӧн талялісны сёй да пӧсь ва сорӧн вӧчалісны кирпич подув. Гӧсьтъ-ясӧс ворсӧдісны пӧлянӧн, сяр паличӧн да волейболӧн. Лэч туй вылын найӧс пов-зьӧдлісны Вӧрса да Ёма, а Вочса вӧралысь Леонид Кузнецов петкӧдліс кыйсянногсӧ. Ас синмӧн позис ад-дзыны сьӧла кыян лэч.
«Гажӧдчанінын» петкӧдчисны Кебанъёльысь, Вочысь, Донысь, Зимстанысь, Керчомъяысь, а сідзжӧ Сыктывкарысь сьылан-йӧктан котыръяс да ӧткӧн сьылысьяс. А асланыс выль кывбуръясӧн юксисны Сыктывкарысь гӧсьт, коми гижысь Алёна Старцева да татчӧс том автор Анжелика Кудрявцева.
Концерт дырйи сцена вывсянь видзӧдысьясӧс гажӧдісны «Донса кыа», «Пӧлӧзнича», «Кыпыд лов», «Шондi югӧр», «Катшасинъяс», «Алӧй лента», «Войвыв дзоридзьяс» художественнӧй самодеятельнӧй котыръяс, а сідзжӧ Виктория Королева, Анастасия Логинова, Наталья Галенко, Артур Гарнов, Жанна Гичева сьылысьяс. Сигӧртіс петкӧдчӧмсӧ Сыктывкарысь «Чемодан» сьылан котыр.
Сьылысь Виктория Королева висьтасьӧмысь:
–Мый колӧ мортлы шойччигӧн? Сьыланкыв, чӧскыд сёян-юан да ёртъяс! И ставыс тайӧ вӧлі миян гаж вылын.
Гастроэтнофестнымӧс кӧсйис падмӧдны мисьтӧм поводдя. Сӧмын эз тай артмы. Асъя зэрыд пӧ гӧсьт, шулывлӧны вочсаяс. Сідз и лоис! Йӧктӧм-сьылӧм водзын сьӧд кымӧр вешйис Каюка весьтысь. И енэжыс сӧстӧммис-мичаммис. Сьӧлӧмным пыр и небзис, нюмдім гӧсьтъяслы да радпырысь нуӧдім гажнымӧс.
А подулыс «КольТанлы» – Вочса быдвося «Этнобал». Сійӧ нёль во нин нуӧдсьӧ арнас сиктса школаын. Котыртӧ «Этнобалсӧ» Галина Литош. Сійӧ нуӧдіс и талунъя «КольТансӧ».
Коми семья кольтаннас нэмсӧ нин вӧдитчӧ, тайӧ тыр-бур олӧм да радейтчӧм пас. Эм кӧ гортад кольтан, и пызаныд пӧтӧса лоас.
Тайӧс тӧд вылӧ босьтӧмӧн гаж котыртысьяс нуӧдісны гӧсьтъяслы «Шуда ки» ворсӧм. Козин пыдди вӧлі 50 кольтан, лысьӧм песан да мичмӧдчанторъяс, а сідзжӧ Кӧрткерӧс районса Баяркерӧсын «Надежда» шойччан базаӧ 30 сюрс шайта сертификат.
«Кольтанасьысь» Наталья Некрасова ньӧбӧма 12 билет, и сизимыс лоӧма шуда.
–Меным вичмис вит кольтан, мичмӧдчанторъяс да медшӧр приз. Ме чужи май 13 лунӧ да, тайӧ лыдпассӧ и бӧрйи. Артмӧ, эг весьшӧрӧ. Сы вылӧ и веськаліс меным медшӧр козиныс.
Гажыс меным ёна кажитчис. Гожӧмнас быд тӧлысь волам Вочӧ, мам-бать ордӧ. Векджык, дерт, горт гӧгӧр удж вӧчам, град йӧрын ноксям да вӧрӧ ветлывлам. Но шойччам азыма жӧ. Быд рыт ломтам пывсян да самӧвар дорын варгам-пукалам вой шӧрӧдз. Таво со медводдзаысь сиктсаяскӧд ӧтув мойвиис и «кольтанасьны».
«Чӧсмасянін» паськӧдчис пыранінсянь луд помӧдзыс. Воысьясӧс юктӧдісны самӧварысь тшайӧн да вӧзйисны пажнайтны, а луд шӧрын паськӧдісны кӧкъямыс метра пызан. Мый сӧмын эз вӧв сэні: пӧтка шыд, юква, шаньга-пирӧг, нӧкъя лук, пуӧм капуста, тшынӧдӧм чери, ырӧш, сур да уна мукӧдтор.
Татьяна да Леонид Кузнецовъяс чӧсмӧдлісны ырӧшӧн, пражитӧм чериӧн, масьтӧм яйӧн, шома да йӧла кисельӧн. Быдӧн ошкис гозъялысь мастерлунсӧ да лышкыдлунсӧ.
Вочса ветеран котырӧн веськӧдлысь Татьяна Анатольевна юксис миянкӧд аслас гусяторъясӧн:
–Шома кисель вылӧ гудыртан пызь, рокӧс, сов да ва. Няньшомыс кор кыптыштас да шоммыштас, кисьтан сэтчӧ пузьӧдӧм ва. Кисьтігмозыс гудралан, кизьӧртан быттьӧ няньшомсӧ, бӧрас сэсся нӧкйыштан.
Йӧла кисель вылӧ босьтан крахмал, содтан ва да гудралан. Артмӧм сорасас кисьтан пузьӧдӧм йӧв. Ӧдйӧ гудралан, мед эз шмакав. Сов, дерт, тшӧтш колыштӧ.
Ырӧш вылӧ пуан зӧр, рудзӧдан рокӧсӧн, содтан сакар-песок, сулӧдан да сысъялан.
Масьтӧм яй вӧчӧны сӧмын тані да Перымын. Ми ӧд орчча суседъяс. Изан уль сьӧла яй, лынас весиг, содтан йӧв, сов, лук да сукар, гудралан. Позьӧ сёйны нянь вылӧ мавтӧмӧн.
Кӧрткерӧс районса Ыджыдвиддзысь Галина Лапшина унатор видлӧма «КольТан» дырйи медводдзаысь:
–Таво аслым пуктылі мог – тӧдмасьны Кулӧмдін районса сиктъясӧн. Ветлі ас машинаӧн Помӧсдін вожӧ, Дон сиктӧ.
Ӧттуввезйысь аддзи, мый Вочын гаж дасьтӧны, и, дерт жӧ, менӧ тайӧ ыззьӧдіс: и тайӧ вожсӧ окота лои видзӧдлыны.
Аскӧд нуӧді Ыджыдвидзса аньясӧс. Кулӧмдін бӧрын мир туй помасис да, шай-паймуныштлі… Но вӧрзим кӧ, колӧ воӧдчыны. И бур, мый бӧр эг бергӧдчӧй. Кайигчӧж нимкодясим сись кодь веськыд пожӧмъясӧн, мича вӧр-ваӧн. Туй пӧлӧн мыччасисны-ворсӧдчисны миянкӧд гӧрд гобъяс, сувтлім весиг вотчыны. Поводдя вӧлі зэра, но кор воим сиктас, шонді мыччысис.
Ок, и ёна лӧсьӧдчӧмаӧсь вочсаяс гаж кежлас. Ставыс зэв ёна кажитчис. Вочаалісны восьса сьӧлӧмӧн. Йӧзыс сиктса олысьяссянь сиктсӧветӧн юрнуӧдысьӧдз зэв шаньӧсь, нюмбанаӧсь, насянь ӧвтӧ шоныдлун. Нимкодь, мый гӧгӧр юргис мыла мича коми кыв.
Вочсаяс дасьтӧмаӧсь уна сикас коми сёян, мыйсюрӧ ме весиг эг на тӧдлыв, кӧть и ачым сиктса коми ань. Колим зэв дӧвӧленӧсь, ыджыд аттьӧ да муӧдз копыр гажсӧ дасьтысь-нуӧдысьяслы!
* * *
Каюка луд лои матыссаӧн быд волысьлы. А татчӧс олысьяс аддзисны-донъялісны ас вынӧн нуӧдӧм гажлысь коланлунсӧ да содтӧд на зумыдмӧдісны муса Воч дінас пыдди пуктӧмсӧ да вежавидзӧмсӧ. «КольТан» суктіс-гудыртіс сӧстӧм вӧр-ва, сӧстӧм лола йӧзӧс да сӧстӧм коми кыв. И быдӧн кыліс асьсӧ шудаджыкӧн. <>
Алёна Нестерова.
Снимокъясыс ӧтуввезйысь.