Августын Енлы эскысьяс пасйӧны куим Спас. Йӧз пӧвстын найӧс шуӧны маа, яблӧга да няня (ӧрека). Ӧнія войтыр медсясӧ, дерт, Спасъяссӧ тӧдӧны тайӧ ним улын да сійӧ лунъясӧ быть сёйӧны ма, яблӧг, пӧжас либӧ ӧрек. Нӧшта на и вичкоын вежӧдӧмӧн.
Но, кыдзи пасйӧны вичкоса, куимнан луныс йитчӧма Енкӧд (Спас, Спаситель, Исус Кристос). А йӧзкостса календарын – видз-мукӧд, заптысьӧмкӧд. Августын збыльысь заводитӧны чукӧртны урожай, а сідзкӧ, пасъям маа, яблӧга да няня (ӧрека) Спасъяс. Кӧть эськӧ водзті Комиын ма эз вӧчлыны, а яблӧг да ӧрек эз быдтывлыны.
Маа Спас
Мӧд ног шуӧны Медводдза Спас. Пасйӧны август 14 лунӧ. Христианствоын сійӧ йитчӧма Исус Кристослӧн кресткӧд, кытчӧ сійӧс тувъялісны (рочӧн – Происхождение Честных Древ Животворящего Креста Господня).
Вичкоса предание серти, важся Константинопольын заводитчӧма эпидемия, йӧзыс сыкӧд абу вермӧмаӧсь справитчыны. Вежа София храмысь попъяс петкӧдӧмаӧсь Исус Кристослысь крест торсӧ да вежӧдӧмаӧсь юкмӧсъяссӧ, и та бӧрын висьӧмыс бырӧма.
Россияса лунвыв регионъясын, традиция серти, мазі видзысьяс босьтлӧмаӧсь медводдза ма да сёйӧмаӧсь сійӧс вежӧдӧм бӧрын. Дерт, и таӧдз позьӧма, но буретш август 14 луныс вӧлӧма та боксянь тӧдчана.
Перым-комияслӧн, шуам, тайӧ лунӧ вичкоса служба бӧрын вежӧдӧмаӧсь ва, да йӧзыс мыссьӧдӧмаӧсь челядьсӧ, мед дзоньвидзаӧсь вӧліны. А сідзжӧ юын мыськылӧмаӧсь вӧвъяссӧ. Дерт, вын да эбӧс содтӧм ради жӧ.
Коми наука шӧринысь туясьысь Алексей Рассыхаев «Коми календар. 2009» небӧгын гижӧма, мый Медводдза Спас – сура праздник Косьын (Ношульын). Вичкоын служба помасьӧм бӧрын зонъяс лэччылӧмаӧсь вӧвъясӧн Луз ю дорӧ, васӧ сэні поп вежӧдлӧма да. Вӧлаяс уйӧны ӧтарӧ-мӧдарӧ, а сэсся ордйысьӧны веськыд туй вылын. Гӧсьтъясӧс юктӧдӧны яндӧваысь сурӧн, чӧсмӧдлӧны льӧмъя пирӧгӧн.
Сы вӧсна мый тайӧ лунӧ вежӧдӧны ва, уналаын шулӧмаӧсь Ва выв Спасӧн. А Изьва районса Вертепын – Макевей Спасӧн. Тайӧ лунӧ Красноборсянь Вертепӧдз ӧбразъясӧн мунӧны юбокса луд вылӧ.
Вичкоын тайӧ лунӧ вежӧдӧны жӧ васӧ. Сідзкӧ, позис ветлыны сэтчӧ вежа вала, мед лоны дзоньвидзаӧн.
Содтӧд колӧ пасйыны, мый август 14 лунсянь заводитчӧ Успенньӧ кослун, коді нюжалӧ август 27 лунӧдз.
Успенньӧсӧ жӧ (Вежа Мамлӧн кулан лун) пасйӧны август 28 лунӧ. Тайӧ кослуныс зэв стрӧг. Выльлунӧ, середаӧ да пекничаӧ вӧлӧгасӧ сёйӧны путӧг да весиг кослунъя выйтӧг. Пуӧмӧн позьӧ воторникӧ да четвергӧ. Субӧтаӧ да вӧскресенньӧӧ позьӧ выйыштны да вина юыштны. Дерт, йӧла да яя вӧлӧга, а сідзжӧ чери, кольк оз позь сёйны. Сідзжӧ, вичкоса пасйӧны, мый кослунасьӧны дзоньвидза йӧз. Висьысьлы да челядьлы абу быть. Медтӧдчанаыс – вежавидзӧмӧн овны да Енлы кевмысьны.
Яблӧга Спас
Мӧд ног Шӧр, а кодсюрӧ нӧшта и чӧдъя Спас шуӧны. А христианствоын тайӧ Преображенньӧ Господне, пасйӧны август 19 лунӧ.
Православнӧй эскысьяс казьтылӧны Фавор гӧраын лоӧмтор. Кор Исус Кристос вайӧдӧма сэтчӧ сы бӧрся мунысь Пётрӧс, Иаковӧс да Иоанӧс, молитва лыддигӧн Спасительлӧн чужӧмыс да паськӧмыс аслыссикаса югзьӧма. Такӧд йитӧдын эскысьяс чайтӧны, мый быд мортын эм тайӧ «ен югыдыс», сӧмын колӧ вежавидзӧмӧн да кевмысьӧмӧн овны.
Йӧзкостса видз-му традицияӧн, дерт, лои яблӧг вежӧдӧм. Лунвыв регионъясын вежӧдӧны и виноград. А Комиын, Войвылын эз быдтывлыны да, кодсюрӧ шуӧны, мый позьӧ чӧд вежӧдны. Тайӧ вотӧсыс сэки бура нин кисьмыліс, вӧлі гырысь да юмов.
Дерт, ӧні поводдяыс вежсис да, уналӧн йӧрас быдмӧ и яблӧг. Весиг пӧттӧдз чӧсмӧдлӧ. Сідзжӧ йӧзыс шулӧмаӧсь, мый тайӧ лунӧ колӧ бур вӧчны: вердны гӧля олысьӧс. Яя да йӧла вӧлӧга кӧ оз позь сёйны, кослун да (Шӧр Спас дырйи вичко лэдзӧ сёйны чери), град выв пуктасӧн, яблӧгӧн, вотӧсӧн позьӧ номсӧдлыны. Он кӧ пӧ горшась, во гӧгӧр пӧтӧса олан.
Сійӧ жӧ небӧгас Алексей Рассыхаев гижӧ, Шӧр Спас – сура праздник Гриваын, Ношульын да Читаёвын. Ношульын Шӧр Спас пасйылӧмаӧсь кык лун. Вичкодорас унджыкыс овлӧмаӧсь Иевлевъяс, да та вӧсна гажсӧ сэні шулӧмаӧсь Иевлевщинаӧн. Шӧр Спас бӧрын идралӧны лук, мыськалӧм сёркни пуктӧны ен джаджйӧ. Матысса часовняӧ йӧзыс вайлӧмаӧсь капуста, галанка, сёркни. Ставсӧ тайӧс сэсся поп вежӧдлӧма. И сӧмын та бӧрын позьӧма идравны да сёйны найӧс.
Гриваын пӧ тайӧ лунӧ мужичӧйяс ордйысьӧмаӧсь вӧвъясӧн, коді водзджык воӧдчас ю дорӧдз. Бара жӧ попӧн ва вежӧдӧм бӧрын мыськавлӧмаӧсь вӧвъяснысӧ юын.
Ӧрека Спас
Мӧд ног шуӧны Бӧръя либӧ няня Спас, пасйӧны август 29 лунӧ, Вежа Богородича Успенньӧ бӧрын. Эскысьяслӧн тайӧ луныс йитчӧма Спас Нерукотворныйкӧд (стӧча рочӧн – Нерукотворный образ Господа Иисуса Христа), кодӧс нуӧмаӧсь Эдессянь Константинопольӧ.
Вичкоса преданиеын висьтавсьӧ, Эдесысь Авгарь сар пӧ корӧма письмӧын Исус Кристосӧс бурдӧдны сійӧс проказаысь.
Кристос лыддьӧма письмӧсӧ, мыссьӧма ваӧн да чышкӧма чужӧмсӧ ки чышкӧдӧн (убрусӧн). Сэтчӧ кольӧма чужӧм мыгӧрыс, да сійӧс и ыстӧмаӧсь сарлы. Авгарь инмӧдчылӧма сыӧ да дзик пыр и бурдӧма.
Буретш тайӧ вежаторсӧ (святынясӧ) 944 вося август 29 лунӧ вуджӧдӧмаӧсь Константинопольӧ.
Комиын, дерт, ӧрек эз быдтывны (сус коль чукӧртлісны сёйӧм вылӧ), а нянь кӧдзлісны. Медсясӧ быдтылісны ид, рудзӧг, зӧр. Шобді кӧдзлісны жӧ, но рудзӧг дорысь омӧльджыка быдмылӧма.
Вундӧм да тусьсӧ изӧм бӧрын пулӧмаӧсь рунь либӧ пӧвалюка рок (рудзӧг либӧ шобді пызь ваӧн пуӧны, пытшкас содтӧны мӧс вый).
Коми наука шӧринысь туясьысь Алексей Рассыхаев бара жӧ гижӧма «Коми календар. 2009» небӧгын, мый Коймӧд Спас дырйи Ыджыд Кужйын кытшлавлӧмаӧсь муяс гӧгӧр ӧбразӧн.
Локтӧм бӧрас пулӧмаӧсь кукань либӧ ыж яй, кодӧс ньӧблӧмаӧсь ӧтув чукӧртӧм сьӧм вылӧ. Сёйлӧмаӧсь яйсӧ, кор поп вежӧдлӧма.
Мыйлакӧ Помӧсдінын, Спаспорубын да Читаёвын Бӧръя Спасӧн шулӧмаӧсь Успенньӧ лунсӧ (мӧд ног Ӧспӧжа лун). И бара жӧ тайӧ – сура праздник да налӧн, коді удитӧма муяс вылысь идравны нянь.
Помӧсдінын Успенньӧ дырйи пажынӧдз уджалӧны, а сэсся гажӧдчӧны. Ӧтув пуӧны сур, крест дорын лыддьӧны молебен.
Поп ветлӧ керкаысь керкаӧ тусь вежӧдны. Поплы сетӧм ыж юр пуӧны вичко дорын да юкӧны йӧз костын.
Сідзжӧ важ йӧз шулӧмаӧсь, мый Успенньӧ кежлӧ колӧ керны лук, Пречистӧй кежлӧ (Рождество Пресвятой Богородицы, сентябрь 21 лун) – картупель, Звиженньӧ кежлӧ (Воздвижение креста Господня, сентябрь 27 лун) – капуста. <>
Екатерина Макарова.
Снимокъясыс ӧтуввезйысь.