Ме гӧрдитча, мый миян семья-рӧдын эм Сӧветскӧй Союзса Герой – Георгий Фёдорович Тимушев. Сійӧ менам батьлӧн дядь, мамыслӧн ыджыд вок, коді чужліс Эжва йылын да Айму вӧсна Ыджыд тышын петкӧдліс асьсӧ сӧмын медбур боксянь. Георгий Тимушевӧс пасйӧма уна наградаӧн.
Геройлӧн гӧтырыс да челядьыс бура видзӧмаӧсь сылысь орден-медальяссӧ. Ачыс войнаса участник унаысь ранитчылӧм бӧрын эз дыр ов, но удитіс унатор вӧчны. Сизим во сайын мӧдаръюгыдӧ муніс и Антонида Николаевна гӧтырыс.
Воис кад мӧвпыштны, кӧні водзӧ видзны Геройлысь орден-медальяссӧ. Водзвыв сёрнитчӧмӧн рӧдвужыс шуӧмаӧсь сетны став наградасӧ музейӧ. Шыӧдчӧмаӧсь Москваса Победа музейӧ.
И со таво май помын кыпыд чукӧртчылӧм дырйи орден-медальяссӧ лои сетӧма музейса фондӧ, кӧні кӧсйысисны видзны найӧс колана ногӧн да кывкутӧмӧн.
Ыджыд семьяысь петлӧм Герой эз вӧв ыкшаӧн, кужис ёртасьны, мастера вӧчасис ки помысь, кӧть эськӧ веськыд кинас эз вермы вӧдитчыны ранитчылӧм пондаыс, некор эз кыпӧдлы челядь вылас гӧлӧс, кужис сёрнитны матыссакӧд да ӧтлаын уджалысь-олысьяскӧд. Кыдзи и быд зон, коді быдмис сиктын, вермис ытшкыны и куртны, окотапырысь бергӧдіс керкагӧгӧрса удж. Томдырйиыс вӧлі повтӧм: бура уяліс, кокньыда вуджліс Эжва ю мӧдар берегӧ да бӧр, джуджыд чой йывсянь журъяліс «Иж» мотикӧн, тӧвнас ислаліс лызьӧн. А нӧшта ёна лыддьысис, радейтіс пыр мыйкӧ выльтор тӧдмавны. Со и школа помалӧм бӧрас пырис велӧдчыны Коми пединститутса физика-математика факультетӧ. Но велӧдчӧмсӧ торкис война…
–Фронт вылӧ муніс мӧд курс помалӧм бӧрын, – казьтылӧ батьсӧ Геройлӧн пиыс, физика-математика наукаса доктор Алексей Тимушев. – Медводз сійӧс ыстісны велӧдчыны Архангельскса Борисовскӧй военно-инженернӧй училищеӧ сапёрӧ.
1942 вося февральсянь бать веськӧдлӧма нин сапёр взводӧн, тышкасьӧмаӧсь Сталинград, Харьков дорын, форсируйтӧмаӧсь Донец, Днепр да Днестр юяс.
1944 вося августын Румынияын тыш-кось дырйи миян армиялы колӧма вуджны Серет ю. Вуджан поссӧ вӧрӧг минируйтӧма, и лейтенант Георгий Тимушев сяммӧма венны мытшӧдсӧ – ас кадӧ вуджӧдӧма йӧзӧс да колана техника. Подвигысь Геройӧс пасйӧмаӧсь странаса медыджыд наградаӧн – сетӧмаӧсь Сӧветскӧй Союзса Герой ним.
1944 воын Георгий Фёдорович чорыда ранитчӧма, и сійӧс комиссуйтӧмаӧсь. Веськыд киыс ӧшалӧма плетьӧн. Дыр бурдӧдчӧма, сэсся велӧдчӧма став уджсӧ вӧчны шуйга кинас.
–Война бӧрын нин бать помаліс М.Ломоносов нима Москваса канму университетын физика факультет
да аспирантура. Оліс странаса юркарын, уджаліс МГУ-ын ядернӧй физикӧн да зілис наукаын.
Миянлы, челядьлы, война кад йылысь бать некор эз висьтавлы, наградаясӧн эз петкӧдчыв. Сылӧн подвиг йылысь ми тӧдмалім быдмӧм бӧрын нин. Бать радейтіс вӧр-ва, окотапырысь нуӧдліс миянӧс чери кыйны, быдсяма походас, велӧдіс, кыдзи сэні кутны асьнымӧс, кор да мый вӧчны.
Наградаяс сетігӧн сёрнитіс и Алексей Георгиевичлӧн гӧтыр Тамара Николаевна.
–Семьяын сёрнитӧм бӧрын шуим шыӧдчыны буретш Москваса Победа музейӧ. Тайӧ миян странаын Айму вӧсна Ыджыд тышлы сиӧм медся ыджыд музей. Дерт, вӧлі мӧвп ыстыны орден-медальяссӧ чужанінас, Кулӧмдін районӧ, сэсся Москваса университет музейӧ, но дугӧдчим. Мыйла? Гӧгӧрвоӧда. Георгий Фёдорович – Сӧветскӧй Союзса Герой, война бӧрас оліс Москваын, уджаліс тані, быдтысис. Чайта, сылӧн наградаяслы местаыс буретш тані, Победа музейын.
Геройлысь орден-медальяс сетны волісны и Кулӧмдін районысь рӧдвужыс.
–Миян семьяын Георгий Фёдоровичӧс пыр пыдди пуктылісны, – висьталіс Немдінысь внучатӧй племеннича Светлана Мамонтова. – Сійӧ миянлы да челядьнымлы пример. Георгий дядь тшӧкыда волывліс чужанінас, корис керкасӧ видзны-дӧзьӧритны. Сійӧ ышӧдіс миянӧс радейтны вӧр-ва, ӧд волывлігъясас ачыс окотапырысь ветліс вӧравны либӧ кыйсьыны.
–Георгий Фёдоровичӧс казьтылам сӧмын медбур боксянь, – висьталіс сылӧн мӧд внучатӧй племеннича Надежда Пунегова. – Ыджыд сьӧлӧма да енбиа морт. Пыр уджаліс, лыддьысис, велӧдчис. Во сайӧ оліс-велӧдіс том йӧзӧс суйӧрсайса Кубаын да Монголияын. Пыр звӧнитліс матыссаыслы, чолӧмавліс гажъясӧн, ыстывліс став рӧдвужыслы козинъяс. Чужанінас волывлігӧн быть кытшовтліс став матыссасӧ, аддзысьліс землякъяскӧд, томуловкӧд. Москваӧ волысь тӧдсаяссӧ да рӧдвужсӧ пыр корліс узьмӧдчыны ас ордас гортас, кӧть эськӧ оліс эз озыра.
Москваса госуниверситеткӧд Георгий Тимушевлӧн йитчӧма став верстьӧ олӧмыс. Сылӧн челядь, чой, гӧтыр, внучкаяс – ставныс помалісны тайӧ университетсӧ. И медыджыд наградаӧн Георгий Фёдоровичлы лоис МГУ-ын Куслытӧм би ӧзтӧм. Ми сэтчӧ тшӧтш волім да вӧчим снимок.
Победа музейӧ лои сетӧма Геройлысь 29 орден-медаль да кызь сайӧ документ. Наградаяс пӧвстын I степеня Отечественнӧй война, Гӧрд Звезда да «Знак Почёта» орденъяс, «Золотая Звезда» медаль да уна мукӧд.
* * *
Москваса Победа музейын ме вӧлі медводдзаысь. Шензьӧдіс сійӧ ыджданас. Меститчӧма Поклоннӧй гӧра вылын.
Музейса фондын 500.000 сайӧ экспонат. Тайӧ и гырысь панорамаяс, Европаын военнӧй техникалӧн медыджыд коллекция.
Экспозицияяс, мыйӧн позьӧ тӧдмасьны: «Подвиг народа», «Битва за Москву. Первая Победа!», «Путь к Победе» да тшӧтш диорама комплекс, «Музей Г.О.Р.А» (Главные Оружейные Реликвии Армии) восьса площадка, «Зал Славы».
Тані жӧ, музеяс, нуӧдӧны интерактивнӧй программаяс, квестъяс, мастер-классъяс став арлыда войтырыслы. «Поклонка» кинотеатр вӧзйӧ тӧдмасьны война кадся фильмъясӧн, тані жӧ нуӧдӧны премьераяс да быдсикас фестивальсӧ. Музейса ыджыд стенын лунтыр петкӧдлӧны «Лица Победы» депозитарий.
Пыран да, шензян музей мичлуннас, ыджданас да аслыспӧлӧслуннас. Сэн и тан вӧчӧма джоджсянь пӧтӧлӧкӧдз войнаса тыш-коськӧд йитчӧм экспозиция. Быдлаӧ позьӧ пыравны, ставсӧ видзӧдлыны-видлыны, кывзыны война кадкӧд йитчӧм шылад… А Слава залын йирмӧг босьтӧ. Гӧгрӧс сигӧрыс быттьӧ енэжӧдзыс кайӧ… Шӧрас – Гӧрд Звезда. Кымын ним татчӧ пасйӧма!.. Быттьӧ помасьлытӧм!…
Музей йӧрын военнӧйяс кадысь кадӧ сетӧны присяга. Ывлаас сулалӧ техника: Великӧй Отечественнӧй война кадся и СВО-са… Шуштӧм босьтӧ, и сэк жӧ гӧгӧрвоан, мый тайӧс колӧ петкӧдлыны ӧнія олысьяслы, быдмысь войтырлы…
Кор веськавланныд Москваӧ, быть ветлӧй Поклоннӧй гӧравывса Победа музейӧ. <>
Надежда Пунегова. Снимокъясыс авторлӧн да Москваса Победа музей сайтысь.