Ош (март 22 – апрель 27 лунъяс)
Здук кежлӧ вунӧдлам кодзувъяс йылысь да бергӧдчылам миян историялань, культуралань да парма-вӧрлань. Ӧд буретш вӧр-ва оласногыс пыр топыда йитчыліс коми мортлӧн олӧм-вылӧмкӧд. А тайӧ петасын видлам восьтыны ас пытшкын Ошлысь вынсӧ.
Ті кӧ чужинныд март 22 лунсянь апрель 27 лунӧдз, тіян тотем пемӧсыд – Ош. Коми традицияын тайӧ абу сӧмын вӧрса олысь, а пармаса кӧзяин, во восьтысь. Ӧд важ коми лунпас серти воыс заводитчӧ март 21 лунӧ, кор лун да вой ӧткодясьӧны.
Ош – кутшӧм тэ морт?
Лоны Ошкӧн – сідзкӧ, кывны ас пытшкад вӧр-ва вынсӧ. Ті – пармаса збыль «кӧзяин». Мӧд кывъясӧн кӧ, сійӧ иныслысь, кодӧс лыддянныд асланыдӧн, тӧданныд быд пельӧс зэв бура, гортын кӧть либӧ удж вылын. Ті онӧ радейтӧй, кор кодкӧ зільӧ тіян вылын ыджыдавны либӧ юасьтӧг сюйсьӧ тіян делӧясӧ. Быдтор вылӧ тіян эм асланыд, стӧча лӧсьӧдӧм видзӧдлас, и вежны сійӧс вермас сӧмын зэв ыджыд аргумент (да и сійӧ ӧдвакӧ).
Матігӧгӧрсаяс кылӧны тіянлысь пытшкӧсса вынтӧ:
– Ортсы да пытшкӧс вын-эбӧс – ті верманныд венны сьӧкыд удж, коді, гашкӧ, жугӧдас мукӧдӧс.
– Ёсь вежӧр да мудер сюсьлун – энӧ думайтӧй, мый ошкыд укшаль да вывті прӧстӧй. Ті арталанныд ставсӧ водзвыв.
– Зэв бур паметь – ті помнитанныд и бурсӧ, и лёксӧ уна-уна во чӧж.
– Тэрыблун – кор колӧ мыйкӧ вӧчны регыдӧн, здук мысти ті дасьӧсь нин босьтчыны уджӧ.
Тіян йылысь шуӧны: «Дыр доддясьӧ, да ӧдйӧ мунӧ».
Кӧть эськӧ ті и верманныд тэрыба босьтчыны уджӧ, кор тайӧ ёна колӧ, но ньӧти он радейтӧй тэрмасьӧм да ноксьӧм. Тіянлы колӧ кад, медым «садьмыны», ставсӧ мӧвпыштны да артыштны. Но кор юрад ставыс артыштӧма да могыс гӧгӧрвоана – ті ыззянныд сэтшӧм ӧдӧн, мый некод оз вермы бӧрсяньыд вӧтчыны. Ті онӧ полӧй некутшӧм уджысь: верманныд керавны, стрӧитны, решайтны мӧвпалана сьӧкыд задачаяс да та дырйи кутанныд лача сӧмын ас вылад. Отсӧг корны онӧ радейтӧй – эсканныд, мый некод оз вӧч тіянысь бурджыка.
Оласног
Тіянлы кажитчӧ лӧнь олӧм, кӧні ставсӧ гӧгӧрбок водзвыв артыштӧма. Ті дӧзманныд, кор ставыс мунӧ гудыр-гадыр. Ті традицияяс дор, пыдди пуктанныд пӧльяслысь мывкыдлун да нэмӧвӧйся оласног.
Но та кадӧ ӧти нога олӧмыс тіянӧс виӧ. Кыдзи ош, коді кӧть и узьӧ гуын, но тӧдӧ матігӧгӧрса став ордымсӧ, тіянлы колӧ шӧйтыштны му вывті, аддзыны мыйкӧ выльтор да гажӧдчыштны. Вылинъясӧ ветлӧмъяс быть колӧ пыртны планъясӧ, мӧд ногӧн ті заводитанныд шогавны. Шойччыны колӧ сӧмын сьӧлӧм серти, кыдзи окота аслыд.
Ыджыд, но доймана сьӧлӧм
Ті вынйӧра туша-мыгӧра да асшӧр этш-ӧбичаа, но та кадӧ небыд сьӧлӧма морт, кодӧс кокни дойдны. Ті онӧ кедзовтӧй слабджыкӧс, кодкӧ кӧ сорсяс, век сетанныд позянлун вежны ставсӧ бурланьӧ, кужанныд вӧчны буртор.
И медся виччысьтӧмыс: ті пыр петкӧдчанныд зэв асшӧр мортӧн, коді вермӧ ставсӧ ачыс, но та вылӧ видзӧдтӧг тіянлы зэв ёна колӧ ошкӧм, бур кывъяс, торйӧн нин радейтана йӧзсянь да ёртъяссянь. Тіян сьӧлӧмныд сылӧ, кор тіянӧс бура донъялӧны. Шоныд кывтӧг ті верманныд лоны зумышӧн да йӧршитчыны асланыд «гуӧ».
Удж
Удж вылын ті юрнуӧдысь, но абу скӧр веськӧдлысь, а збыль кӧзяин, коді ставсӧ тӧдӧ да аддзӧ. Тіянлы лӧсялӧны профессияяс, кӧні колӧ вын, водзӧ вылӧ мӧвпалӧм да кывкутӧм:
– Веськӧдлысь (ті кужанныд нуӧдны ас бӧрсяыд мукӧдӧс).
– Военнӧй, мездысь, кусӧдчысь (сэні, кӧні колӧ кутчысьӧм да тэрыблун).
– Ас вылӧ уджалысь (торйӧн нин стрӧитчӧмын да видз-му овмӧсын).
– Политик либӧ дипломат (ті кужанныд виччысьны да стӧч кадӧ вӧчны колана воськов).
Радейтчӧм да йитӧдъяс
Радейтчӧмын ті – гозйыдлы мытшӧд да дорйысь. Бӧръянныд радейтана морттӧ ӧтчыдысь да дыр кежлӧ. Бокисянь верманныд кажитчыны «кӧдзыд» либӧ вывті мӧвпалысь мортӧн, но ас йӧз вӧсна ті дасьӧсь нырны мусӧ. Ті бура тӧждысянныд, кӧть и онӧ век кужӧй петкӧдлыны тайӧс мича кывъясӧн. Сёрниысь гораджыка та йылысь висьталӧны вӧчӧмторъясыд. Тіян овмӧсад гӧгӧр ставыс тыр-бура дасьтӧма, а матыссаыд тӧдӧны да кылӧны на вӧсна тӧждысьӧмсӧ.
Творчество: кӧні шойччӧ лов?
Тіянлы колӧ хобби, коді уджӧдас вын либӧ мывкыдлун (а бурджык кыкнансӧ):
– Вӧралӧм, чери кыйӧм, туризм (вӧр-вакӧд йитчӧм).
– Пуысь вӧчасьӧм, стрӧитчӧм, кӧртӧн уджалӧм (мыйкӧ вӧчӧм-артмӧдӧм).
– Шахмат, мӧвпалана ворсӧмъяс, историческӧй литература (вежӧр песӧм).
Вӧзйӧм: новлӧй ош серпаса мичмӧданторъяс либӧ видзӧг, пуктӧй либӧ ӧшӧдӧй гортаныд стенӧ сылысь мыгӧрсӧ. Тайӧ ёнмӧдас тіянлысь вынйӧрнытӧ, кыскас шуд да видзас ковтӧмтор вӧчӧмысь. Помнитӧй, тіян вынныд – лӧньлунын да колана кад виччысьны кужӧмын. Энӧ видзӧй вынтӧ поснитор вылӧ – ті чужинныд, медым вӧчны збыль колана да ыджыд удж.
Алёна Терентьева. Серпасъясыс ӧтуввезйысь