Ми велалӧмаӧсь, мый социальнӧй лист бокъясын ёнджыкасӧ петкӧдлӧны ыджыд каръяс да бур олӧм бӧрся помтӧм вӧтчӧм. А мый эськӧ ті шуанныд, ӧтуввезйын алгоритмъяс кӧ вайӧдасны тіянӧс оз моднӧй брендлӧн шоурумӧ, а… дзодзӧгъяс дорӧ?
Миян гӧсьт – Кулӧмдін районса Югыдъяг посёлокысь Александра Долгих. Сылӧн олӧм серти эськӧ позис дасьтыны фильм: со сійӧ мунӧ ичӧтик посёлокысь велӧдчыны республикаса юркарӧ, со петӧ верӧс сайӧ да веськалӧ гортсяньыс уна сюрс километр сайӧ – шоныд саридздорса Таганрогӧ. Чайтсьӧ, мегаполисын заводитчӧ тыр-бур олӧм… Но 2022 воын ныв бӧр воӧ чужан сиктас.
Ӧні сійӧ абу прӧстӧ сиктса олысь, а «Александра. Что-то на деревенском» блог нуӧдысь. Ичӧт нылыскӧд да мамыскӧд ӧтвылысь видзӧ дзодзӧг, чукӧртӧ вӧрса козинъяс, дасьтӧ мича сёян-юан да петкӧдлӧ гижӧдчысьяслы, мый сикт – тайӧ абу гажтӧм олӧм-вылӧм, а экология, вӧля да збыльвывса донаторъяс. Ми сёрнитім Александракӧд Югыдъягын олӧм йылысь, да мыйӧн сійӧ юксьӧ ӧтуввезйын аслас гижӧдчысьяскӧд.
Бӧр сиктӧ
– Таганрог да Югыдъяг – тайӧ кык торъя мир. Александра, мый тэнӧ медъёна чуймӧдіс лунвылын?
–Дерт, торъялӧмыс зэв ыджыд. И медводз, мый менӧ чуймӧдіс – жар поводдя. Ме некор на эг вӧвлы лунвылын, и сэтчӧ локті эг шойччыны, а овны. Тайӧ вӧлі 2016 вося июльын. Вит во ме олі Таганрогын да сідзи эг и велав тайӧ «бипурас». Ми зілим петавны ывлавылӧ сӧмын рытланьыс, кор ыркнитыштас.
Помнита, первойсӧ ме эг гӧгӧрво, мыйла йӧзыс керка йӧръясас лэптӧны поликарбонат вевт, дзебсьӧны быттьӧ шондісьыс. А сэсся гӧгӧрвои: дзебсьыны и колӧ, кӧсъян кӧ ловйӧн кольны, торйӧн нин сьӧкыд удж бергӧдігӧн.
Но вӧлі и нимкодь шок – фрукты! Кор кисьмӧ абрикос, сійӧ гылалӧ муӧ, и … некодлы оз ков. Вишня, черешня – збыль озырлун. Ме сёйи тусьсӧ пӧттӧдз. Звӧниті мамлы войвылӧ, ӧткодялі донъяссӧ. Дона да! А тані туплясьӧ кок улын. Ме зэв рад, мый нӧбасьӧмӧй колис буретш Таганрогын, пӧттӧдз витамина фрукты вичмис сёйны.
–Бӧр локны овны Комиӧ – тайӧ вӧлі тэнад кӧсйӧм, либӧ сідзи артмис?
–Сідзи артмис. 2020 во помын кувсис отчимӧй. Ми кагакӧд локтім Таганрогысь посёлокӧ мамлы отсасьны. Чоя-вока олӧны карын, налӧн асланыс олӧм, а ме сэки вӧлі декретын да верми кольччывны. Верӧсӧй уджаліс вахтаӧн, сылы вӧлі дзик веськодь, кытчӧ бӧрсӧ локны – Таганрогӧ либӧ татчӧ, посёлокӧ. Ми олім тані тӧвсӧ да бӧр мунім лунвылӧ.
Но Таганрогын олім сӧмын тӧлысь куим, и другысь ме бура гӧгӧрвои: сэні сэсся овны ог кӧсйы. Сёрнитім верӧскӧд, и сійӧ воис мекӧд ӧти кывйӧ. Сылы век воис сьӧлӧм вылас миян посёлокным: тані мича вӧр-ва, позьӧ вӧравны да чери кыйны.
Медводз кӧсйим овны тані мыйкӧдыра, а сэсся вуджны карӧ. Но карӧ ветлывлігӧн гӧгӧрвоим, мый миянлы окота бӧр асланым лӧнинӧ. Тадзи сиктса олӧмыс миянӧс и кыскис.
–Кыдзи верӧсыд велаліс сиктса олӧмӧ? Абу-ӧ гажтӧм сылы?
–Зэв кокниа, кӧть и быдмӧма Кострома обласьтса неыджыд карын. Сылӧн зарни ки, вермӧ да кужӧ ставсӧ вӧчны. Быттьӧ сійӧ нэмсӧ сиктын олӧма.
Гажтӧмтчӧм йылысь юалӧм вылӧ ме век вочавидзла: мортыслы кӧ нинӧм вӧчнысӧ, сылы лоӧ гажтӧм кӧть кӧні. Кор дзикӧдз шуим кольччыны, ме шуи верӧслы: «Кӧсъя курӧг да дзодзӧг!». Важ пывсянын сійӧ вӧчис гид, и гожӧмнас лӧсьӧдім пӧтка. Ме вӧлі шудасьыс-шуда! Нӧшта мукӧддырйиыс ме пӧжала корӧм серти торт – посёлоксалы тайӧ тшӧтш колӧ, да нуӧда блог. Блогйыс босьтӧ зэв уна кад да, мукӧддырйи суткинас 24 часыс оз тырмы.
Югыдъягын олӧм йылысь
–Унаӧн чайтӧны, мый посёлокын олӧмыс гажтӧм. Висьтав аслад медбур шойччан лун йылысь.
–Медлӧсьыд шойччан лун??? (Сералӧ.) Ме ог тӧд, мый сійӧ сэтшӧмыс. Быд лун мыйкӧ да вӧчан, пыр эм кутшӧмкӧ удж. Тэ он вермы куйлыны вольпасьын пажынӧдз. Пачсӧ колӧ ломтыны пыр. Усис лым – колӧ весавны. Эм овмӧс, пывсян колӧ лӧсьӧдны.
Дерт, шойччыштны да нинӧм вӧчтӧг олыштны удайтчылӧ жӧ, но оз тшӧкыда. Ме ог нин помнит, кор бӧръяысьсӧ весь пукалі да видзӧді кино либӧ сериал. И веськыда кӧ шуны, меным таысь абу лёк.
–Ті мамыдкӧд видзанныд курӧг да дзодзӧг. Коді пӧтка сарствоын ыджыдыс? Эм-ӧ дзодзӧгъяслӧн аслыспӧлӧс сям?
–Тайӧ менам овмӧс, аслам водзмӧстчӧм. Мам отсасьӧ менам карӧ ветлігкості. Зэв ыджыд аттьӧ сылы, мамтӧг эськӧ нинӧм эз артмы.
Быд дзодзӧглӧн, дерт, аслас этш. Найӧ дзик торъялӧны ёрта-ёртсьыс. Шуӧны, ставныс пӧ ӧткодьӧсь. Абу!
Менам эм ки дорӧ велалӧм Федя дзодзӧг. Унаӧн юасьӧны, кыдзи удайтчис сійӧс велӧднысӧ. Чайта, радейтӧмыд да тӧждысьӧмыд вӧчӧ шензьӧданаторъяс, но велаліс сӧмын сійӧ ӧтнас. Федя зэв тӧлка, ставсӧ тӧдны кӧсйысь, ветлӧдлӧ бӧрсянь да дугдывтӧг мыйкӧ висьтавлӧ.
А Фрося – вежӧгтысь дзодзӧг. Сійӧ, ок, ёна вежӧгтӧ Федяӧс ме дорӧ! Кӧсъя кӧ сійӧс кутлыны либӧ босьтны киӧ, Фрося котӧртӧ да уськӧдчӧ ме вылӧ, пинялӧ ёна сійӧс. Федя корсюрӧ чеплялӧ Фросяӧс сьыліӧдыс да вӧтлӧ.
Коймӧд дзодзӧг – Фенечка – дзик мӧдарӧ, лӧнь, видзӧдӧ став бӧрсяыс ылісянь. Суӧдан кӧ – лэдзас асьсӧ малавны, но сӧмын суӧдан кӧ.
Найӧ зэв тӧлкаӧсь. И зэв бур стӧрӧжъяс – дзодзӧгъяс кӧ олӧны керка йӧрын, понйыд оз ков.
Грездса контент да блог
–Кыдзи рӧдвуж-матыссаыд донъялӧны тэнсьыд блогтӧ, мый шуисны, кор сӧмын на босьтчин нуӧднысӧ?
–Вочасӧн ставыс артмис, но пыр воис сьӧлӧм вылӧ фотографируйтны да снимайтны. Кор дзикӧдз шуим кольччыны сиктын, да меным окота лои лӧсьӧдны блог, медым юксьыны лоӧмторъяснас, матыссаӧй ошкисны. Сӧмын найӧ тӧдӧны, кутшӧм тайӧ удж. И уджыс збыль зэв ыджыд, и найӧ гӧгӧрвоӧны ставсӧ. Блог вылӧ мунӧ зэв уна кад да вын. Но медшӧрыс – колӧ, медым тайӧ воис сьӧлӧм вылад. А меным збыльысь зэв ёна кажитчӧ.
Верӧсӧй менӧ ошкӧ, но ачыс блогйын оз петкӧдчы – оз радейт сійӧс снимайтӧм-петкӧдлӧмӧс. Та вӧсна гижӧдчысьяс тшӧкыда юасьӧны: «А кӧні тіян верӧсныд? Мыйла ті ставсӧ асьныд вӧчанныд?». Збыльвылас сійӧ зэв уна уджалӧ да унатор вӧчӧ миян семьялы. Артмӧ, рӧдвуж бура донъялӧны блог нуӧдӧмӧс.
–Кыдзи чужис «Александра. Мыйкӧ грездса ногӧн» нимыс?
–Нимсӧ думышті эг пырысь-пыр. Медводз вӧлі «Комиысь Александра». Сэсся содтi: «Мыйкӧ интереснӧйтор йылысь». Окота вӧлі мыйкӧ аслыспӧлӧстор петкӧдлыны. Ме юкся-петкӧдла сиктса олӧм, и кывкӧртӧд пыдди чужис «Мыйкӧ грездса ногӧн». «Грездса ногӧн» – сiдзкӧ, прӧстӧй, вӧр-ва дорӧ матын. Тайӧ абу сӧмын сёян-юан либӧ паськӧм йылысь, но и оласног, и весиг асьтӧ кутӧм йылысь.
–Сиктса олӧмсӧ ӧні зэв ёна петкӧдлӧны. Кыдзи чайтан, мыйла карса олысьясӧс кыскӧ видзӧдны дзодзӧгъяс да вӧр йылысь?
–Ме чайта, йӧзыс дӧзмисны нин «успешнӧй успех» бӧрся помтӧм вӧтчӧмсьыс. Окота нин тӧдмасьны збыль олӧмӧн. Татшӧм блогъяссӧ видзӧдігӧн йӧзыс вермасны казьтыштны важсӧ-кольӧмасӧ, ностальгируйтны, вунӧдлыны тӧжд-майшасьӧмсӧ. Ӧнія кадӧ тайӧ торйӧн нин дона. Чайта, тайӧ ностальгия да прӧстлун вылӧ мода сорас. Ме и ачым окотапырысь видзӧда уна сиктса блогерӧс.
–Вӧвлі-ӧ, петан пӧткатӧ вердны важ халата, и воӧ мӧвп вӧчны фото? Либӧ тэ нуӧдан блогтӧ век мичаа вӧччӧмӧн?
–Ой, ме зэв шоча пасьтавла мыйкӧ мичатор. «Марафет» овлӧ, гашкӧ, Выль во, чужан лунӧ либӧ Март 8 лун кежлӧ сӧмын. Мукӧдысьсӧ пӧшти ог мавтчы, сӧмын синлыс вӧча. И ме кӧ пета гидӧ либӧ град йӧрӧ, снимайта видеосӧ уджалан паськӧмӧн. Медшӧрыс – мед сійӧ вӧлі сӧстӧм.
Ӧткымын комментаторъяс гижӧны: «Мыйкӧ тэ вывті бура пасьтасьӧмыд, курткаыд вывті сӧстӧм, ог эскӧй». Но кӧлуйтӧ жӧ позьӧ пеславны! Ме ог ветлӧдлы няйт паськӧмӧн. Песлалін, косьтін, пасьталін да босьтчин уджӧ. Мый тані шензьынысӧ?
–Видзӧдысьясыд гижӧны ошкана кывъяс либӧ ёнджыкасӧ сӧвет сеталӧны?
–Кор лӧсьӧді блогсӧ, менӧ шензьӧдіс, мый гижисны сымда бур кыв да сӧвет. Хейтеръяс, дерт, овлӧны жӧ, но ме ог нин кывзы найӧс. Ошкӧны, мыйкӧ вӧзйӧны. Татшӧмыс уна. Тайӧ блоглӧн ыджыд буртор: кор мыйкӧ он тӧд, воӧ зэв уна вочакыв. Быдӧнлӧн аслас опыт, и йӧзыс юксьӧны сійӧн. Ӧта-мӧдлы тайӧ отсалӧмыс ёна мездӧ.
Котыр да водзӧ вылӧ мӧвпъяс
–Быдтыны кагатӧ посёлокын, тэ ногӧн, бур али лёк?
–Меным тайӧ сӧмын бур. Сійӧ отсасьӧ меным гортгӧгӧрса уджын: гожӧмнас вермӧ йӧртны курӧг оланiнас. Дзодзӧгтӧ ме, дерт, ачым вӧтла.
А нӧшта сійӧ нёль арӧссянь ветлывлӧ миянкӧд вӧрӧ. Карын татшӧмыс абу. Сійӧ нажӧвитіс нин ассьыс медводдза сьӧм дона гоб вотӧмӧн. Ми чукӧртам пув, чӧд. Чӧд вотны сійӧ дышӧдчӧ, но став вотӧссӧ да тшаксӧ тӧдӧ. Посёлокын тшак-вотӧс чукӧртӧмыс – содтӧд нажӧтка, вӧрыс миян зэв озыр. Сійӧ окотапырысь ветлӧдлӧ миянкӧд. Ӧнi, дерт, сьӧкыд шуны, быдмас да кольччас-ӧ сійӧ овны сиктын либӧ мунас карӧ. Но тайӧ опыт-тӧдӧмлуныс коляс нэм кежлас.
–Нылыд кӧ окотитас мунны карӧ, лоны Москваын ыджыд блогерӧн, мый тэ сылы шуан?
–Шуа: «Нылукӧй, мун водзӧ!». Да отсала сылы, мыйӧн верма.
–Тэ аддзан асьтӧ карын дас во мысти? Либӧ вужъясин нин Югыдъягын? Гашкӧ, танi кӧсъян лэптыны ыджыд керка?
–Карын ме ачымӧс ог аддзы. Ни дас во мысти, ни кызь во мысти. Карыс – тайӧ абу менам. Сэтчӧ позьӧ ветлыны гажӧдчыны, но медсясӧ вежон кежлӧ. Менӧ кык-куим лун мысти нин заводитӧ кыскыны гортӧ! Велалі чӧв-лӧняс, паськыдінас, а тайӧ ноксьӧмыс… Оз, оз эськӧ ков. Но ковмас кӧ мунны – кытчӧ воштысян? Мунан. Но век жӧ кута зільны овны ас керкаын. Мед весиг карсянь матын, но абу уна судтаа керка. Сэні лолавнысӧ весиг сьӧкыд.
А ас керкатӧ кыпӧдны збыльысь окота. Верӧсӧй стрӧитчысь да, сійӧ эськӧ вермис лӧсьӧдны татшӧм оланiнтӧ. Кӧсъя вӧрсянь матын ты дорын ыджыд керка да паськыд йӧр. Син водзын серпас: петан асывнас терраса вылӧ кофеӧн, а тыас дзодзӧгъясыд уялӧны. А позьӧ и черитӧ сэтысь жӧ кыйны. Мича-а-а! Збыльмас али оз – ог тӧд, но мечтайтны колӧ.
И нӧшта скӧт йылысь. Верӧскӧд миян эм кӧсйӧм – лӧсьӧдны вӧв да велӧдчыны верзьӧмӧн ветлыны. Тайӧ эськӧ вӧлі зэв бур! А вот гырысь скӧтыд, мӧскыд оз ков. Менам эмӧсь дзодзӧгъяс, курӧгъяс, гашкӧ, нӧшта индюкъяс лӧсьӧда – и тырмас.
–Тэ тшӧкыда петкӧдлан вӧр, вотӧс, пусьӧм-пӧжасьӧм. Сиктса челядьдырся кутшӧм тӧдӧмлун медъёна отсалӧ тэныд верстьӧ олӧмад, а мыйӧ ковмис велӧдчыны выльысь?
–Медшӧр кужӧмыс – тайӧ уджачлун да винёвлун. Сытӧг сиктад некыдз. Дыш мортыдлы тані нинӧм вӧчнысӧ.
А мыйӧ ковмис велӧдчыны? Буракӧ, инструментӧн уджавны. Верӧсӧй уджалӧ вахтаӧн да, кор колям ӧтнаным (ме, ныв, мам, каньяс, пон да овмӧс), лоӧ вӧчны и мужик удж. Бензопила, лобзик, болгарка – кыткӧ дзоньтавны, мыйкӧ пилитны. Ачым мукӧддырйиыс шензя, мый ме тайӧс кужа! Нывбаба вермӧ ставсӧ. Со тай мамӧй пес поткӧдлыны радейтӧ. Сідзкӧ, нывбабаяс вермӧны ставсӧ. Вот сӧмын, Ен мед видзас, мед оз ковмы ставсӧ вӧчны аслым.
Нӧшта некымын дженьыд юалӧм
–Югыдъягын тэнад радейтанаин?
–Вӧр. Тайӧ местаыс вына. Радейта ветлыны вотчыны да тшакла, торйӧн нин дона гобла. Тайӧ челядьдырсянь радейтанатор, аттьӧ мамлы – сійӧ миянӧс ичӧтсянь пыр сьӧрсьыс босьтліс. А нӧшта тайӧ гожӧм-арын содтӧд нажӧтка.
–Посёлокыдлы лӧсялана куим кыв?
–Лӧнь, вӧр-ва, кыпыдлун.
–Вӧрӧ мунігад мый век куйлӧ нопъяд?
–Дерт, истӧг, пурт, ва да номйысь пызйысянтор – миян вир юысьыс зэв уна. И век босьта сьӧрысь нёнялан кампет.
– Тэнад девиз?
–Ӧніяыс: некор эн сетчы да тӧждысь ас вӧснаыд. Ас кындзиыд некод тэ вӧсна оз тӧждысь.
Алёна Терентьева. Снимокъясыс Александра Долгихлӧн