Олӧмад тадзи овлӧ: тэ – бур предприниматель, уджыд эм, уна нажӧвитан, веськӧдлысьясыд пыдди пуктӧны, но… Быттьӧ мыйкӧ оз тырмы, сьӧлӧм-лолыд корӧ мӧдтор, да пыр тшӧкыдджыка усьлӧ тӧд вылад томдырся гуся кӧсйӧмыд. И тайӧ кадас сэсся олӧмыд вужвыйӧн крута вежсьӧ. Буретш тадзи артмӧма Ёля-ты посёлокын олысь Елена Гасымовалӧн.
Бӧръя кызь восӧ Елена зільӧма косметика вӧчан-иналан компанияын. Бизнесыс сӧвмӧма-паськалӧма, фирмаӧн веськӧдлысьяс ошкӧмаӧсь-ышӧдӧмаӧсь дона козинъясӧн.
Но кутшӧмкӧ кадӧ Елена шуӧма босьтны Ыб сиктын му да лӧсьӧдны сэні агроусадьба. Та йылысь нывбаба висьталіс миян газетлы.
Муыс сетӧ вын
–Елена, мыйла бизнесын водзмӧстчысь морт друг окотитіс муын лукйысьны?
–Муыс меным – ас донатор, сійӧ сетӧ меным вын. Весиг карын олігӧн вӧлі дача.
Томдырсянь меным окота вӧлі аддзыны кутшӧмкӧ паськыд мичаин, мед сэтчӧ позис корлывлыны ёртъясӧс.
Но перестройка кадад вӧлі сӧмын ӧти мог – кутчысьны. Сэк жӧ усадьба йылысь мӧвпыс некыдз эз кӧсйы юрысь петны.
И коркӧ виччысьтӧг мамӧй петкӧдліс 1728 восянь ордпусӧ. Сэтысь и тӧдмалі, мый менам прапрапрапӧльӧй вӧлӧма Изьва районса Мошъюгалы подув пуктысьӧн!
Кыпӧдӧма ассьыс керка, мастер плӧтникъяс, пач тэчысьяс отсӧгӧн вӧчӧма ставсӧ колана ног да вайӧдӧма семьясӧ. Тадзи вочасӧн и овмӧдӧмаӧсь сэтчӧсінъяссӧ.
–Артмӧ, кутшӧмкӧ кадӧ пӧль-пӧчныд юӧр ыстісны?
–Дзик сідз. Ме, дерт, пӧль моз быдса грезд лӧсьӧдны ог вермы. Но стӧча тӧда, мый колӧ овны вӧр-ваыскӧд ладӧн, вӧдитны овмӧс, быдтыны урожай.
Березникӧ баб дорӧ гӧсти моз
–Елена, мыйла буретш Березник бӧрйинныд?
–Чайта, веськалі татчӧ эг сідз-тадз. Тайӧ Енмӧн вунӧдӧм грездас кольӧма сӧмын некымын керка, сійӧ ловзьывлӧ гожӧмнас дачникъяс воӧмӧн. Сэк жӧ зэв окота, мед тайӧ зэв мичаинас олӧмыс пуис.
Усадьба улӧ мусӧ корсигӧн ми нывкӧд волім Лӧзымӧ и Паджгаӧ на. Но бӧрйим Ыб – сьӧлӧм вылӧ воӧ татчӧс помтӧм пармаыс, Сыктыв юыс.
Но медъёна кыскӧ нывбабаяслы Серапима манастырыс. Водзыннас весиг войковтлывлі сэні: шойччан лунъясӧ волывлі служба вылӧ, олі торъя кельяын.
Сиктсӧ бӧрйим, а со участокнас дудім. И весиг Березникыс первойсӧ эз кажитчы: турунсялӧма, гажтӧминик. Воигӧн гӧгӧр лӧп-шыблас туплясис, ёг туруныс мортысь джуджыд. Но ми ставсӧ зэв мичаа весалім, ытшким.
А кор син водзын воссис Ыбса манастыр да Николай Чудотворечлы часовня, сьӧлӧм вылын лои сэтшӧм лӧнь да лӧсьыд. Сэки тырвыйӧ и вежӧрті: тайӧ менам места. Пасйим крестьяна-фермер овмӧс да босьтім кык гектар му.
–Ті нимтанныд овмӧстӧ агроусадьбаӧн. Мый та улын гӧгӧрвоанныд?
–Та кузя ставныслы век вочавидза: мися, тэ быттьӧ воин бабыд ордӧ гӧсти гуляйтыштны, самӧварысь чай юыштны, теплицаысь помидорӧн номсасьны, пу вылысь яблӧг нетшыштны, олыштны вӧр-ваыскӧд ладӧн. Ӧти кывйӧн, шойччыны. Тані жӧ позьӧ ставсӧ ньӧбны: тусь-вотӧс, град выв пуктас, сёян турун.
–Мый нин вӧчӧма садъяд да град йӧрад?
–Быдмӧ ӧмидз, сьӧд да гӧрд сэтӧр, крыжовник, облепиха, вишня, оз. Вужйӧдім яблӧг, груша, абрикос, слива да вишня 350 рос. Кута лача, лючки тӧвйисны.
Кольӧм во вӧчим ыджыд теплица да босьтім бур урожай помидор (медся гырысьыс килограммӧн-джынйӧн сьӧкта вӧлі). Мусӧ вынсьӧдам сӧмын куйӧдӧн.
Йӧзыс унаӧн окотитӧны ньӧбавны миянлысь прӧдукциясӧ, эскӧны миянлы. Та вӧсна лӧсьӧдчам кыпӧдны нӧшта ӧти теплица, мед пуктасыс ставныслы тырмис. Шыӧдчӧны и тусь-вотӧсла. Дерт, тадзи вузасьӧмнад он озырмы, но могыс ӧд абу нажӧвитчыны. Тадзи петкӧдлам му радейтӧмнымӧс.
–Тіян став уджсӧ зэв кывкутӧмӧн да лӧсьыда котыртӧма. Шуӧны, весиг нидзув пӧ асьныд рӧдмӧданныд?
–Збыльысь, Березникын муыс абу бур: лыа сора сёй да лыа. И сэки казьтышті нидзув.
Войдӧр рӧдмӧдлі нин сійӧс биогумус вӧчӧм могысь. Школасянь на тӧдам, сійӧ – абу сӧмын куйӧд, а мулы «сьӧд зарни». Биогумусыс артмӧ нидзулӧн (пырджык калифорнияса гӧрд сикасӧн) кор, турун, сёян коляс переработайтӧмӧн. Тайӧ быдсикас колясысь артмӧдӧм «ловъя» мувердас.
Со и ньӧби татшӧм нидзувсӧ. Тӧвнас найӧ олӧны гаражын. Верда чай, кофе, яблӧг колясӧн, банан корйӧн да кӧтӧдӧм ӧтрубӧн. Ок, бура ставсӧ изӧны-переработайтӧны! Тулыссянь арӧдзыс пӧшти быд лун ваялі грездӧ вӧла спорт школаысь куйӧд да пилорамаысь пилипызь. Вӧчим компост кӧрӧбъяс. Медавлӧм экскаватор кодйис траншея, да сэтчӧ шыблалім ув-рос, пу коляс, пилипызь, куйӧд. Водзӧ кежлӧ кӧсъям овмӧдны сэтчӧ нидзувсӧ да рӧдмӧдны, а пуктысигӧн быд куст улӧ сюявны.
Коми нога чери да Юрскӧй берегын юква
–Елена, ті петінныд «Кухня Русского Севера» проектын вермысьӧн. Висьтыштӧй та йылысь.
–Ме век зіля видлыны-велӧдчыны мыйӧкӧ выльторйӧ. Сідз, кольӧм во содті тӧдӧмлунӧс минсельхозӧн фермеръяслы котыртӧм школаын да бура дорйи «Ягодная ферма «Гасымовка» уджтас серти диплом. Сійӧ жӧ кадас онлайн велӧдчи Россияса агротуризм академияын да тшӧтш бура дорйыси. Муртса на кӧсйи лолыштны-шойччыштны, вӧзйисны пырӧдчыны «Кухня Русского Севера» проектӧ. Анкета юалӧмъяс вылӧ вочавидзи, и менӧ босьтісны.
Школаас бӧрйисны странаса уна регионысь 253 мортӧс. Миян республикаысь вӧлім 32-ӧн. Лекцияяс дырйи миянӧс тӧдмӧдісны войвыв кухня аслыспӧлӧслунӧн, и эз сӧмын рецептъясӧн. Ми пырӧдчим историяӧ, тӧдмасим этикет традицияӧн, видлалім сёян-юан дасьтанног. Та кузя юӧрӧн юксисны нималана шеф-пӧваръяс да рестораторъяс.
–Кутшӧм рецепт вӧзйинныд жюрилы?
–Ок, дыр жуглі юрӧс, мыйӧн найӧс шензьӧдны. И шуи тӧдмӧдны бабӧлӧн рецептӧн – роч пачын дасьтӧм коми нога чериӧн. Бӧръяысьсӧ татшӧмсӧ сёйлі ичӧтдырйи, во ветымын сайын. Дерт, сійӧс позьӧ дасьтыны и духовкаын, но кӧрыс оз нин сэтшӧм ло. Пачад чериыд пӧжсьӧ-тӧмитчӧ да артмӧ небыд да чӧскыд. Тайӧ рецептсӧ и вӧзйи да веськалі куим вермысь лыдӧ! Артмӧ, коми нога чериыс нимӧдіс миянӧс страна пасьтала.
Тадзи дасьтігас чериыс да картупельыс оз пусьы, а пӧжсьӧ. Та дырйи тэрмасьнысӧ оз ков. Бурпӧт тӧмитчӧмнас вӧлӧгаыс лоӧ сливкиа небыд кӧра. И специясӧ сэтчӧ содтыны оз ков.
Сёйны колӧ пӧсьнас веськыда рачсьыс няньӧн чунялӧмӧн. Чериыс вомад сылӧ!
–Агроусадьбаад волысьясӧс кутанныд тайӧн чӧсмӧдлыны?
–Дерт. Быдсикас курсын велӧдчигӧн ме дасьті гырысь карын олысьяслы куим лунся тур. А мыйӧн найӧс чуймӧдан ичӧт грездад? И буретш сэки Ыбын вӧлі палеонтологлӧн Юрскӧй кадколастлы сиӧм лекция. Сійӧ и ышӧдіс дасьтыны тайӧ ыджыд проектсӧ, кодӧс кутам збыльмӧдны этнопарккӧд, музейкӧд, нывбабаяслы манастыркӧд ӧтув. Проектыс эштӧданвыйын нин.
А мӧд уджтасыс – «Ыб: Юрский берег и тройная уха» 8 часа гастроэкспедиция. Юкваыс – батьлӧн рецепт серти. И зэв нимкодь, мый онлайн-школаса эксперт сӧвет ошкис мӧвпӧс да вӧзйис збыльмӧдны сійӧс таво нин!
–Корсянь босьтчанныд нуӧдны гастроэкспедициясӧ?
–Кута лача, гожӧмнас нин. Та могысь весиг ньӧби Березникын важ пу керка, XIX нэмӧ кыпӧдлӧм Николай Чудотвореч часовнясянь дзик орччӧн. Тайӧ местаыс вежа да, чайта, йӧзыслы сьӧлӧм вылас воас. Зэв окота, мед быд гӧсьтлы миян агроусадьбаын вӧлі лӧсьыд!
Кор сьӧлӧм-лолыд сьылӧ
–Елена, сиктса олӧмыс тіянӧс нимкодьӧдӧ али сьӧктӧдӧ?
–«Гасымовкаӧ» волігӧн менам сьӧлӧм-лолӧй сьылӧ – быттьӧ выльпӧв велӧдчӧ нимкодясьны вильыш тӧвруӧн и быд веж корйӧн.
Окота, медым му-матушкаыс радліс миян волӧмлы, медым ставыс гӧгӧр дзоридзаліс, гажаа дзользисны лэбачьяс!
Медыджыд кӧсйӧмӧй менам – мед йӧзыс дугдісны пежавны вӧр-васӧ химикатӧн, ӧд лёк сорасыс некытчӧ оз вош: сійӧ йиджӧ муӧ-ваӧ да киссьӧ зэрӧн. Кӧсъя быдтыны экология боксянь бур прӧдукция да велӧдны таӧ йӧзсӧ, ӧд та сайын – миян дзоньвидзалунным да бур аскылӧмным.
Юлия Шуктомова.
<> Комиӧдіс Елена Плетцер. Снимокыс авторлӧн.