Том фельдшер Александра Истомина чужӧма-быдмӧма Печора ю дорын Изьва районса ичӧтик Чаркабӧж грездын, а куим во сайын, Сыктывкарса медицина колледж помалӧм бӧрын, локтӧма уджавны Чика грездӧ.
Сійӧ Печора дорын жӧ, Александралӧн чужанінсянь 40 километр ю кывтыд. Тані тшӧтш абу вогӧгӧрся чорыд веркӧса туйыс, машинаӧн грездӧ воӧдчыны позьӧ сӧмын тӧвнас, кор юяс вевттьысясны кыз йиӧн. Тулыс-арнас лэбалӧ вертолёт. Гожӧмнас татчӧсінъяссӧ «ыдж-ыд мукӧд» йитӧ ю.
Татшӧм ылі грездъясад быдлунъя олӧмыс ичӧтик подвиг кодь. А сэтчӧс йӧзыс асланыс уджӧн да олӧмӧн петкӧдлӧны, мый и ичӧт сиктад позьӧ аддзыны сьӧлӧм серти удж да овны тыр-бур олӧмӧн.
Геннадий Юшковлӧн «Коми ань» кывбурысь героиня кодь жӧ чийӧб, но вына да кыпыд ловруа Саша бӧрйис ичӧт грездын олӧм. Ныв восьлалӧ прадед кок туйӧдыс. Сійӧ тшӧтш уджавлӧма фельдшерӧн. Ӧні том специалист кывкутӧ Чикаын да Кыдзкар сиктын олысь сюрс гӧгӧр мортлӧн дзоньвидзалун вӧсна. Сылӧн быдлунъя удж – йӧзсӧ бурдӧдӧм, на дорӧ гортас ветлӧм, ӧд ичӧт сиктад тэрыб отсӧгсӧ сетӧны ФАП-ын уджалысьяс жӧ.
Кыдзи олӧ-вылӧ том фельдшер ыджыд юдорса ичӧт грездын? Мый ышӧдӧ сійӧс быдлунъя олӧм-уджын? Та йылысь – Александра Истоминакӧд миян сёрни.
–Саша, колледж помалӧм бӧрын тэ бӧр локтін чужан районад. Мыйла буретш татчӧ? И вӧлі-ӧ кутшӧмкӧ майшасьӧм-полӧм босьтчыны уджӧ ылі грездын?
–Медицина колледжӧ велӧдчыны мунтӧдз на ме кӧсйи профессия босьтӧм бӧрын бӧр локны аслам районӧ, и нёльнан восӧ тайӧ мӧвпыс бергаліс юрын. И тадзи ставыс и артмис.
Дерт, нёль вонас велалі карас, да и менам курсын унджык велӧдчысьыс бӧрйис карын олӧм. Веськыда кӧ шуны, бӧръя курсас менам тшӧтш вӧлі дум карӧ кольччыны, но каникул вылӧ гортӧ воӧм бӧрын гӧгӧрвои, мый локта татчӧ.
Медводдза кадсӧ вӧлі полакодь, майшаси, сідзи-ӧ ставсӧ вӧчи. Ӧд ме локті грездӧ, кӧні некодӧс ог тӧд, менам тані абу ни ёрт, ни тӧдса. Но недыр мысти став майшасьӧмыс быри. Татчӧс олысьяс менӧ зэв шоныда вочаалісны, найӧ вӧліны радӧсь, мый воис том специалист, и регыдъя кадӧн велалі на дорӧ, а найӧ ме дорӧ.
–Тэнад прадедыд тшӧтш уджалӧма фельдшерӧн. Гашкӧ, сійӧ и ышӧдіс тэнӧ бӧрйыны тайӧ профессиясӧ, ӧд бурдӧдысьӧн уджавны абу кокни?
–Данил Пальшин прапӧльӧй нэмсӧ фельдшераліс Изьва районысь Койю грездса ФАП-ын. Ме сыкӧд эг вӧв тӧдса, но сылӧн нылыс, менам баб Вера Даниловна, дзолясянь миянлы висьтавліс сы йылысь.
Прадед вӧлӧма зэв кывкутысь мортӧн, уджалӧма уна во, мукӧддырйи весиг шойччытӧг. Сійӧс ӧнӧдз на помнитӧны да пыдди пуктӧны Койюын да матігӧгӧрса сикт-грездас, кӧні сійӧ тшӧтш уджавліс. Чайта, баблӧн висьтасьӧмыс и ышӧдіс менӧ лоны фельдшерӧн.
–Тэ уджалан Чикаын да Кыдзкарын. Кутшӧм сьӧкыдлунъясӧн паныдасьлан уджын да грездын олӧмын? И мый окота вежны бурланьӧ?
– Унджык кадсӧ ме уджала Чика грездын, мукӧддырйи Кыдзкарын, на костын 3 километр. Йӧзыс тані шаньӧсь, кыдз шуи нин, вӧліны радӧсь менам воӧмлы. Уджъёртъяс паныдалісны шоныда, пыр отсасисны. Татчӧ локтӧдз на гижисны меным социальнӧй лист бокын, корисны уджавны. Куим вонас ме велалі нин татчӧс йӧз дорӧ и кыла ачымӧс гортын моз.
Дерт, быд уджын эм бурыс и тырмытӧмторйыс. Кыдзкар да Чика пуксьӧмаӧсь шӧр Печора пӧлӧн, уджавнысӧ тані кокниджык мукӧд сиктын серти, сы вӧсна мый эм машина, и оз ков ветлӧдлыны висьысьяс дорӧ подӧн. Меным вичмӧдісны бур оланін. Сиктын эм стоматология кабинет, оз быдлаын вермыны ошйысьны татшӧмторъяснас. Уджыс зэв интереснӧй да, дерт, ёна кывкутана.
Повзьӧдыштӧ, мый ёна ылын сиктным. Вогӧгӧрся туйыс тані абу, районса больничаӧдз колӧ мунны 3-4 час, и торйӧн нин майшӧдлӧ, кор висьысьлы колӧ тэрыб отсӧг, сэки ӧд быд минут зэв тӧдчана.
Сиктын олӧмыс лӧнь, пыр ӧтсяма, том йӧзлы тані ёнасӧ гажӧдчыны некӧн. И окота эськӧ, медым и ылі пельӧсын том йӧзлы вӧлі интереснӧ овны!
–Тэ чужин да олан Печора ю дорын. Кыдзи юыс йитчӧма тэнад олӧмкӧд? И кутшӧм ин юыс босьтӧ ю дорын олысь йӧз олӧмас? Мыйӧн кажитчӧны татчӧсінъясыс?
–Ме быдми Печора берегын, вӧралысь да чери кыйысь семьяын. Ичӧтсянь бать да дед менӧ чойкӧд босьтлісны чери кыйны, весиг войколӧн. Верстяммыштӧм бӧрын ачым нин нуӧдлі ичӧтджык чойясӧс чери кыйны, вуграсим тӧв и гожӧм, тшӧкыда семьяӧн ӧтвылысь ветлім кытчӧкӧ вӧр-ваӧ.
Татчӧс олысьяслы юыс – вердысь, сійӧ налӧн олӧмын босьтӧ зэв ыджыд ин. Гожӧмнас юыс – «ыджыд мукӧд» йитан туй, мӧд ног татчӧ некыдз он во ни татысь он мун. Юыс йитчӧма менам челядьдыркӧд. Грездад зонпоснилы гажӧдчыны ёнасӧ некӧн, та вӧсна найӧ чукӧртчӧны ю дорӧ, кыйсьӧны вугыр шатинӧн, уялӧны. Видзӧдан на вылӧ да казьтылан ассьыд челядьдыртӧ. И лов вылын лоӧ лӧсьыд да кокни.
–Тэ шуан, мый радейтан кыйны чери. Тшӧкыда-ӧ ӧні удайтчылӧ пукалыштны ю дорын шатинӧн? Эмӧсь радейтана инъяс?
–Кыдз шуи нин, бать да дед ичӧтсянь новлӧдлісны миянӧс чери кыйны, найӧ и чужтісны та дорӧ муслунсӧ. Ӧні отпуск дырйи тшӧтш зіля ветлыны чужанінӧ, Чаркабӧж грездӧ. Эм кӧ позянлун, петавлам ю дорӧ шатинӧн либӧ спиннингӧн чери кыйыштны, та могысь вуджавлам мӧдлапӧлас либӧ ветлам грезддорса ді вылӧ. А овлӧ, и сідз лэччывлам вадорӧ да пукалам сэні.
–Фельдшеравны ылі грездын, торйӧн нин кӧні абу чорыд веркӧса туй, зэв кывкутана удж, кӧні колӧ зэв уна тӧдӧмлун. Вӧліны-ӧ здукъяс, кор торйӧн кылін, кутшӧм колана йӧзыслы тэнад уджыд?
–Участкӧвӧй фельдшерӧн зілигӧн быд здук кылан, мый тэ тані колан: тэныд тшӧкыда гижӧны-звӧнитӧны, юасьӧны, сутки чӧж колӧ лоны дасьӧн сетны тэрыб отсӧг, и праздник либӧ шойччан лун дырйи тэнӧ вермасны кытчӧкӧ корны. Тырвыйӧ шойччыны удайтчывлӧ гежӧда, отпускын кӧ сӧмын. Сиктын оз тырмы специалистыс, сы вӧсна ФАП-ын фельдшер пыдди тшӧкыда уджалӧ медсестра. Но налӧн удж-могыс ёна этшаджык, шуам, медсестра оз вермы восьтыны больничнӧй, гижны рецепт, бурдӧдны ӧткымын висьӧмысь врачлӧн тшӧктытӧг. А фельдшер – тайӧ специалист, коді вермӧ уджавны асшӧра, позянлуныс сылӧн ёна унджык. Но и медсестралӧн, и фельдшерлӧн уджыс зэв кывкутана, торйӧн нин сикт-грездын, кӧні абуӧсь торъя специалистъяс.
–Тэ пырӧдчин «Земский доктор» уджтасӧ. Кыдзи сійӧ отсаліс тэныд и, тэ серти, ышӧдӧ-ӧ татшӧм программаыс том специалистӧс локны сиктӧ?
–Тайӧ уджтасас веськалӧм могысь колӧ кырымавны документ, код серти кутан уджавны 5 во сиктын, а тэныд сетасны ӧти миллион шайт. Чайта, тайӧ збыльысь вермас ышӧдны том йӧзӧс, ӧд сьӧмыс – бур отсӧг.
–Мый эськӧ шуин налы, кодъяс кӧсйӧны уджавны сиктса медицинаын, но падъялӧны на?
–Сиктӧ локтӧм бӧрын нин ӧтуввезйын социальнӧй лист бокъясын меным гижисны некымынӧн, кодъяс тшӧтш велӧдчӧны фельдшерӧ. Юасисны удж кузя. Ме ньӧти ог жалит, мый локті сиктӧ. Буретш тані чӧжан ыджыд опыт, татшӧм практикаыд сэсся некӧн абу. Быд лун тэ быдман-сӧвман кыдзи специалист. Сиктын медицинаын уджалысьыд йӧзыслы зэв колана да пыдди пуктана. Висьысьлӧн аттьӧыс – медработниклы медвылыс награда. Тані йӧзыс восьсаджыкӧсь, шаньджыкӧсь, и, ме серти, буретш татшӧм ичӧт грездъясас олысьяс вылӧ донъялӧны бурдӧдысьлысь уджсӧ.
–Водзӧ вылӧ мый мӧвпалан? Кӧсъян кольччыны грездӧ али мунан кытчӧкӧ мӧдлаӧ?
–Менам эм на кык во, медым вӧчны кывкӧртӧд: кольччыны татчӧ либӧ мунны кытчӧкӧ. Та понда стӧча вочавидзны тайӧ юалӧм вылас ог вермы. Окота, медым миян дорӧ воисны том специалистъяс, эз вунӧдны ассьыныс чужан мусӧ. А нӧшта ми окотапырысь виччысям том специалист-фельдшерӧс Кыдзкар сиктӧ!
<> Алёна Терентьева. Снимокыс Александра Истоминалӧн гортса архивысь.