Кольӧм во Мылдін районса Ылыдздінын олысьыс содіс – сиктӧ овмӧдчисны Светлана да Евгений Ульяновъяс. Дзоньталісны керкасӧ, ёртасисны сиктсаяскӧд, лӧсьӧдісны ас овмӧс. Шуӧны, пенсия пӧ нажӧвитім, челядь быдтім, ӧні позьӧ и аслыным олыштны кӧні да кыдзи окота.
–А окота вӧлі мичаинӧ да лӧнинӧ. Мед ӧшинь улын ю, берегын пыж да дзиръя сайын пожӧма яг, – висьталӧ Светлана. – Ылыдздінсӧ бӧрйим эг сідз-тадз. Ас кадӧ уджавлі Мылдін районын вахтаӧн да, тшӧкыда усьлісны дум вылӧ татчӧс гажаинъясыс. Верӧскӧд керка ньӧбны шуим да, нуӧдлі татчӧ машинанас, мед ас синнас ставсӧ аддзылас. Регыд мысти тӧдмасим Ухтаын Ылыдздінысь Беляев гозъякӧд – Галинакӧд да Николайкӧд. Чужан сикт йывсьыс налӧн висьтъясыс дзикӧдз ыззьӧдісны локны татчӧ. А ӧтуввезйысь керка вузалӧм кузя юӧрсӧ аддзим да, ӧдйӧ и босьтім.
Медым кредит босьтны эз ковмы, гозъя сэки ёна уджалӧмаӧсь. Светлана патераяс дзоньталӧма, подъездын джодж мыськалӧма. Евгений зільӧма электрикӧн да дворникӧн. Фермер овмӧсын на мырсьӧмаӧсь, важ кӧрт чукӧртӧмаӧсь, ӧти кывйӧн, корсьӧмаӧсь позянлун нажӧвитны содтӧд сьӧм. Бур вӧчан уджын на водзмӧстчӧмаӧсь дай – Ухтаса «Милосердие» службаын дон босьттӧг отсасьӧмаӧсь. Тадзи воськов бӧрся воськов и збыльмӧдӧмаӧсь гуся кӧсйӧмсӧ.
Ньӧбӧмаӧсь керка, локтӧмаӧсь сиктӧ. Вочасӧн овмӧдчӧмаӧсь. Бур, некутшӧм уджысь гозъя оз повны. Евгений эжӧма керкасӧ, вежӧма вевтсӧ, дзоньталӧма пывсян да мукӧд стрӧйба. Светлана горт овмӧсас бергалӧма, град йӧрын да теплицаын ноксьӧма. Кольӧм во кык лысьтан кӧза ньӧбӧмаӧсь. Йӧлыс пӧ дзоньвидзалунлы бур, а ньӧбнысӧ некысь. Кӧзаясыс кӧзяевалы козин вӧчӧмаӧсь, пиян вайӧмаӧсь, да ӧні гидас витӧнӧсь нин.
Сюра-бӧжаяскӧд нокыс абу мӧскӧд мында, но век жӧ тӧждыс тырмӧ. Картупельыс мӧйму бура воӧма, тӧвбыд кежлӧ пӧ тырмас, турун заптӧмаӧсь. Та могысь торйӧн ытшкан ньӧбӧмаӧсь. И мукӧд техника овмӧсас эм: кык машина, прицеп, вездеход, пыж – Евгений радейтӧ чери кыйны да вӧравны.
Войвылын усадьба йывсьыс Ульяновъяс мӧвпыштчӧмаӧсь абу на ёна важӧн. Некымын во сайын ньӧбӧмаӧсь Вятка муын Вишкиль сиктысь керка. Светланалӧн сэні эм нӧшта ӧти оланін – 2006 воын мамыскӧд на ньӧблӧмаӧсь. Пиыс сэки ёна висьӧма, да врачьяс вӧзйӧмаӧсь вежны климатсӧ. Ыджыд мама-внука сэні быд во гожйӧмаӧсь, а Светлана отпускавны волывлӧма. Колялы сиктса олӧмыс лӧсялӧма, сійӧ бурдӧма-ёнмӧма. Но сэксянь олӧмыс Вишкильын абу бурланьӧ вежсьӧма.
–Кык сюрсӧд воясын сэні вӧр-ваыс вӧлі лючки, юыс сӧстӧм, вӧрса лудікыс да яда змейыс лыда, – гӧгӧрвоӧдӧ ань. – Шойччыны волывлісны унаӧн, нимкодясисны. Но воысь-во серпасыс пыр омӧльтчис. Канализацияысь колясъяс вӧсна ваыс заводитіс «дзоридзавны», косьмыны-ямны. Турипувъя нюрыс косьмис. Вӧрын сэн и тан ӧшлісны «Видзчысь лудікысь» табличка, а ю берегын – уялӧмысь ӧлӧдан юӧргижӧд. Вишкильын олӧмыс кутіс кусны: пӧдлалісны школа, детсад, администрация, пошта. Йӧзыс эновталӧны керкаяссӧ, и йӧръясас талун ыджыд ӧдӧн паськалӧ адгум. Чайтсьӧ, некымын во мысти нин борщевикыс ньылыштас сэтысь став ловъя ловсӧ. Та вӧсна и шуим мӧдлаӧ сетчыны.
Ульяновъяс семьяӧн олӧны оз ёна важӧн. Тӧдмасьӧмаӧсь ӧкмыс во сайын Сереговса санаторийын. Петкӧдчӧмаӧсь самодеятельносьтын, пырӧдчӧмаӧсь конкурсъясӧ, гуляйтӧмаӧсь, варовитӧмаӧсь. Тадзи гӧгӧрвоӧмаӧсь, мый унаторйын ӧткодьӧсь да матысӧсь. И асланыс олӧм-вылӧмнас юксьӧмаӧсь ёрта-ёртыскӧд, а сійӧ кыкнанныслӧн абу ёна юмов.
Светлана чужӧма Уса ю бокын Воркута бердса Сейда посёлокын, быдмӧма Ветлосянын, а сэсся верстьӧӧн нин бергӧдчӧма чужанінас, Войвыв кытш сайӧ. Но зэв ыджыд неминуча – медводдза кагасӧ воштӧмыс – ышӧдӧма мунны бокӧ. Ветлыны уличаті, кӧні сулавлӧма керкаыс, а сы пыдди кольӧма сӧмын пӧим-шом, абу вермӧма. Шогсӧ пӧдтыны, сьӧлӧм дойсӧ личӧдны видлӧма курыд зелляӧн, но весьшӧрӧ. Мунӧма уджавны вахтаӧн. Сетчылӧма эскӧмӧ. Юасьӧма ассьыс: Енмыс кӧ эм, мыйла сійӧ босьтӧ ас дорас дзоля челядьӧс, и кытысь му вылас сымда лёкыс? Вочакывъяссӧ корсьӧма Библияысь. Гӧгӧрвоӧма, мый медшӧрыс – пуктыны ас водзад тӧдчана мог да вочасӧн пӧртны сійӧс олӧмӧ.
Евгений чужлӧма Кӧрткерӧс районын. Шань, восьса сьӧлӧма, уджач морт, но ӧти кадӧ тшӧтш ёртасьлӧма курыд зеллякӧд. А сэсся вежӧртӧма, мый тайӧ бурӧдз оз вайӧд, да дас вит во нин вомас оз босьтлы.
Ӧтлаасьӧмаӧсь абу дзик пыр. Санаторий бӧрын бергӧдчӧмаӧсь гортаныс: Евгений Лӧкчимдінӧ, Светлана – Ухтаӧ. Тшӧкыда звӧнитчӧмаӧсь, но ӧтлаын овмӧдчыны абу лысьтӧмаӧсь. Светлана полӧма, мый тыр арлыдтӧм пиыс оз примит мужичӧйӧс. Весьшӧрӧ: Коля ачыс первойӧн звӧнитӧма Евгенийлы. Тадзи пансьӧма Ульяновъяслӧн ӧтувъя выль олӧмыс.
Челядьыс быдмӧмаӧсь нин. Николай ӧні олӧ Астраханьын, велӧдчӧ университетын, уджалӧ судоходствоын. Евгенийлӧн куимӧнӧсь, асьныс нин уна челядяӧсь. Анна олӧ Москва бердса Ликино-Дулёвоын, зільӧ врачӧн да быдтӧ 5 челядь, Сыктывкарын олысь Ильялӧн – нёльӧн. Медічӧтыс, Владимир, олӧ Кӧрткерӧс районын, сылӧн ыджыд приёмнӧй семья. Позьӧ шуны, Женя дед внукъяс кузя плансӧ збыльмӧдӧма ас пыддиыс и Света пыдди. Сылӧн дас квайт гӧгапи! Кодсюрӧ гӧститны волӧмаӧсь нин, сьӧлӧмныс ёна и бурмӧма. Мукӧдыс пӧ вӧзйысьӧны жӧ.
Ӧти кывйӧн, Ульяновъяслӧн олӧмыс лючки-бур. Дзоньтасян уджсӧ эштӧдӧма. Пес заптӧма. Тшак-тусь вотӧма. Град выв пуктас меститӧма. Водзӧ кежлӧ колӧ на потшсьыны да керкаас ва вайӧдны, но тайӧ – гожӧмнас нин.
Тӧвнас нокыс этшаджык, но гозъя вит час асывсянь нин кок йыланыс. Кӧзаяссӧ колӧ лысьтыны, турун сетны, гидсӧ весавны. Лым зыртны, ва ваявны. Пон-кань вердны. Та бӧрын кӧзяйка бурмӧдӧ сьӧлӧм-ловсӧ творчествоӧн: ки помысь вӧчасьӧ-мастеритӧ, гижӧ кывбуръяс, синтезаторӧн видлӧ тэчны шылад.
Локтан гожӧм Евгенийкӧд кӧсйӧны ветлыны Урал-Из гӧраясӧ. А нӧшта на ньӧбны Ылыдздінын мамыслы керка – арлыда ӧд нин.
–Тані йӧзыс зэв шаньӧсь, парма-вӧрыс мича, юын ваыс сӧстӧм, пыдӧсас быд из тыдалӧ. Мый нӧшта колӧ?! Райын моз олам. И татчӧ локтӧмысь ньӧти ог каитчӧй.
Карад няйт да шума, а тані чӧв-лӧнь. Майбыр олӧм. Суседъяскӧд ёртасям. Дзоньвидзалуннымӧс ёнмӧдам кокувса «турунвиж аптекаын». Турун, вуж-кор косьтам. Зілям ёнджыка вӧрны-легны. Вӧр-васӧ ог няйтӧсьтӧй-пежалӧй, химия сорасӧн ог вӧдитчӧй кӧзяйственнӧй майтӧгӧн кындзи. А кыськӧ кӧ лӧп-ёг казялам, идралам. Миян пӧль-пӧчным – коми вӧралысьяс, прӧмыслӧвикъяс. Артмӧ, ми бергӧдчим асланым вужъяслань. Окота, медым сикт-грездын олӧмыс ловзис, йӧзыс локталісны, уджысь эз повны. Ӧд киыд кӧ ас местаын да кӧсйӧмыд эм, сиктад овны лӧсьыдджык, – висьталӧ ань. – Му вӧдит, дӧзьӧрит, и сійӧ водзӧс уна пӧвста козьналас.
Елена Савина.
<> Комиӧдіс Елена Плетцер. Снимокъясыс Ульяновъяслӧн гортса архивысь.