Важ Римын шулӧмаӧсь: Dura lex, sed lex (латин ногӧн кӧ, законыс стрӧг, но тайӧ – закон). Тайӧс колӧ гӧгӧрвоны, мый оланпас водзын быдӧн ӧткодьӧсь, бур кӧть абу законыс, колӧ овны сы серти, а индӧдъяссӧ торкалӧмысь мыждасны, мортыс чина кӧть абу. Ӧд ӧвтыштчам кӧ законъясысь да мӧдам овны аснаукӧн, ставыс гудыртчас.
Но талун кодсюрӧ олӧны уджйӧзӧн. На кузя, кодъяс оз кӧсйыны мыйыськӧ вештысьны, судлӧн шуӧм серти приставъяс панӧны сідз шусяна исполнительнӧй производство, и мортыс ас вӧляысь оз вермы вӧдитчыны банкса карта-тшӧтӧн, эмбурӧн, машинаӧн, ставсӧ тайӧс арестуйтӧны да.
Нӧшта кутшӧм ногӧн приставъяс перйӧны уджйӧзсӧ? Кыдзи позьӧ ӧдйӧджык вештыны алимент да штрап?
Тайӧ да мукӧд юалӧм вылӧ республикаса юралысьлӧн Общественнӧй приёмнӧйын вочавидзис Комиын суд приставъяс федеральнӧй служба управлениеысь (УФССП) йӧз шыӧдчӧм юкӧнӧн веськӧдлысь Вера Соколова.
–Вера Викторовна, Комиын эмӧсь асланыс челядь дорӧ веськодь бать-мамыс?
–Алимент кузя восьтім 2.907 исполпроизводство. Мӧймусасӧ арталӧмӧн видлалім 12.779. Челядь йылысь оз сӧмын мужичӧйяс вунӧдны. 22 прӧчент нывбабаыс оз вичмӧдны найӧс быдтӧм вылӧ сьӧм.
Суд приставъяс 5.451-ысь волісны предприятие-организацияса бухгалтерияясӧ да видзӧдлісны, лючки-ӧ косӧдӧны да вуджӧдӧны челядьыслы уджалысьяссянь алиментсӧ.
Приставъяс перйисны 4 миллиард шайт, на лыдысь дзолюкъясӧс быдтӧм вылӧ таво воӧма 708 сайӧ миллион, 1 миллиард – йӧзлӧн мукӧд иск серти, 357,2 миллион муніс Россияса бюджетӧ, 20,2 миллион шайт вештісны йӧзлы удждон кузя уджйӧз.
Мыйыськӧ мынтысьтӧм вӧсна 5.485 мортлы оз позь мунны суйӧр сайӧ, 1.159-лы – журъявны машинаӧн, мотоциклӧн, катерӧн, яхтаӧн, мотовездеходӧн, квадроциклӧн да мукӧд транспортӧн.
Челядьсьыс пышъялысь 782 мортысь 264-сӧ аддзим нин. Штрапыд, тыдалӧ, кодсюрӧӧс нинӧмӧ эз велӧд, та вӧсна Россия Федерацияса Уголовнӧй кодексысь 157-ӧд статья серти 323 татшӧм кӧк-бать-мам кузя панӧма нин уголовнӧй делӧ.
–Алимент кузя уна-ӧ сьӧм мортыслысь косӧдӧны?
–Став уджйӧзсӧ, тшӧтш и алимент, косӧдӧны удждонысь, пенсияысь, стипендияысь, сідз шусяна самозанятӧйлӧн нажӧткаысь да весиг больничнӧйысь. Кыдз шуӧны приставъяс, кокньыдджык пӧ вайӧдны, мыйысь оз косӧдны: дзебӧм-гуалӧм вылӧ сьӧмысь да челядьлы кутшӧмсюрӧ пособие-компенсацияысь, шуам, кага чужтӧмысь.
Гозъя костын абу кӧ нотариусӧн вынсьӧдӧм некутшӧм сёрнитчӧм, ӧти кагалы став нажӧткасьыд суд косӧдас 25, кыклы – 33, а куимлы – 50 прӧчент. Но 70 прӧчентысь унджык суд перйыны оз вермы.
Овлӧ, шуам, ас вылӧ зільысьлӧн, нажӧткаыс кадысь кадӧ. Сэки суд кагасӧ дорйӧм могысь арталӧ алиментсӧ регионас овны судзсьымӧн сьӧм серти.
Республикаса каръясын алимент кузя уджйӧзаыс этшаджык. Тані кокньыдджыка позьӧ аддзыны нажӧткатӧ. А сиктсалӧн татшӧм уджйӧзыс унджык. Помкаыс тшӧтш и уджтӧмалӧмын, сикт-грездын уналы некытчӧ инасьнысӧ да.
Но эмӧсь и кывкутысь войтыр. Кодсюрӧ чукӧртӧ тшак-вотӧс, вӧчалӧ корӧсь-рос, вузалӧ либӧ медасьӧ кодлыкӧ калымитны да вештӧ челядьыслы алимент.
–СВО пӧ уналы отсаліс мездысьны уджйӧзысь…
–СВО вылын воюйтысь кузя исполпроизводство панӧны сӧмын алимент кузя да кодӧскӧ дойдіс кӧ либӧ тшыкӧдіс-омӧльтіс дзоньвидзалунсӧ.
Татшӧм лыдас быдсикас войтыр жӧ эм. Ӧти уджтӧмалысь кадысь кадӧ вуджӧдліс челядьыслы некымын шайтӧн. И 2022 вося августын сылӧн уджйӧзыс чукӧрмис 900 сюрс шайт. Мужичӧйыс кырымаліс оборона министерствокӧд контракт. Таво тулысӧдз вештіс челядьыслы джын мында алиментсӧ, а неважӧн ӧтчыдысьӧн – мӧд джынсӧ.
Ӧти сиктысь нывбаба нэмсӧ кодаліс. Дзескыдінысь петӧм бӧрас дугдіс юны да муніс СВО вылӧ. Воліс отпускӧ да джынсьыс унджык уджйӧзсӧ вештіс. Талун сылӧн некутшӧм уджйӧз абу.
И тадзи вӧчӧны унаӧн. Гортас волігӧн пыралӧны пристав дорӧ, тӧдмалӧны, мыйта колӧ мынтыны, да час мысти нин вайӧны 500-700 сюрс шайт вештӧм йылысь квитанция.
Неважӧн шыӧдчис ань. Пиыс гӧтрасьӧма, гозъялӧн чужӧма кык ныв. Сэсся мужичӧйыд веськалӧма дзескыдінӧ. Гӧтырыс суд пыр перйӧма алимент. Мездысьӧм бӧрас мужичӧйыд мунӧма СВО вылӧ. Ранитчӧма, бурдӧдчӧма госпитальын. Дерт, вермӧма кыккирудз пукавны гортас да пенсия-пособиесьыс мынтыны алимент. Но оборона министерство вӧзйӧма сылы инасьны удж вылӧ, и мужичӧйыд таысь абу ӧвтыштчӧма, медым унджык сьӧм вичмӧдны челядьыслы.
Та могысь приставъяслы сійӧ чукӧртӧма став колана кабаласӧ. И СВО-са нажӧткаысь, и удждонысь сылысь лючки косӧдӧмаӧсь челядьыслы сьӧм. Но дзескыдінас пукалігӧн алимент кузя чӧжсьӧма удж-йӧз, и талун сылысь урчитӧм мындаысь ӧтдор босьтӧны 20-24 сюрс шайт сідз шусяна исполнительскӧй сбор (уджйӧзсьыс 7 прӧчент). Весиг пӧ банкса картаас кӧ вуджӧда 5 сюрс шайт, и сэтысь косӧдӧны.
И мый шемӧсмӧдӧ, сійӧ быд тӧлысь мынтӧ гӧтырыслы 50 сюрс шайт, а мыйкӧ вичмӧ-ӧ челядьыслы, гӧгӧрвотӧм. Ичӧтджык нылыс пӧ пыр пӧч да бать ордас локтӧ. Мамыс весиг автобус вылӧ сьӧмсӧ оз сет, ветлы пӧ подӧн…
Мужичӧйыд вӧзйылӧма юкны челядьсӧ. Ме пӧ босьта ас дорӧ 13 арӧсасӧ, а 15 арӧсаыс коляс мамыскӧд. Кырымалам пӧ сёрнитчӧм, мый серти батьыс ӧти кагаыслы мӧдас мынтыны алимент. Но гӧтырыс повзьӧма, сета кӧ пӧ ичӧтджыксӧ, вӧвлӧм верӧсыс вермас суд пыр сылысь тшӧтш перйыны алимент…
Со аньыд и чуймалӧ да скӧрмӧмсорӧн юасьӧ, мыйла пӧ ӧти тӧждысьӧ челядь вӧснаыс, нинӧм дзебтӧг мынтӧ алимент, и сылысь нӧшта на кульӧны содтӧд сьӧм. А мӧд юӧ-кодалӧ, грӧш оз мынты челядьыслы, кадысь кадӧ пукалӧ та вӧсна дзескыдінын, кӧні сійӧс государство вердӧ-юкталӧ да кӧмӧдӧ-пасьтӧдӧ. Мездысьӧм бӧрас бара успаньвыв оз пуксьы да оз и мӧвпыштлы челядьсӧ быдтӧм йылысь.
Весиг СВО вылысь воӧмаяс пӧвстысь оз быдӧн тэрмась мынтыны уджйӧзсӧ. Кодсюрӧ та пыдди Москваса ресторанын сысъялӧны вирӧн нажӧвитӧм сьӧмсӧ…
Зэв бура гӧгӧрвоа аньыслысь ӧбидасӧ. Но оланпаслы веськодь, бур мортыс али абу, сы водзын ставӧн ӧткодьӧсь. И норасьны приставлы весьшӧрӧ. Сійӧ пӧртӧ олӧмӧ судлысь индӧдсӧ. Приставлы сідзжӧ веськодь, мыйсяма морт сы водзын. Став уджйӧз кузяыс колӧ сёрнитчыны судӧдз, кыдзи мӧданныд косӧдны. Весиг суд залын на позьӧ воӧдчыны ӧти кывйӧ. Но делӧыс кӧ воис приставӧдз, сыкӧд оз нин артмы сёрнитчыны.
Аньыслы ӧтитор верма вӧзйыны – шыӧдчыны судӧ, медым испол-сборсӧ чинтыштісны. Судыс вермас босьтны тӧд вылӧ, мый мортыс вӧлі СВО вылын, ранитчӧма, лючки мынтӧ алимент, да чинтыны сборсӧ 25 прӧчент.
Шыӧдчыліс нӧшта ӧти ань. Сылысь машинасӧ зургӧма Мурманскын олысь, коді та бӧрын мунӧма СВО вылӧ. Кыдзи пӧ мыжаыслысь ускӧттьӧсьыс перйыны сьӧм?
А некыдзи, кытчӧдз сійӧ оз во СВО вывсьыс. А контрактсӧ кӧ кырымаліс 2025 воын, сійӧс и дзикӧдз мынтӧдасны вӧчӧм ускӧттьӧсьыс.
Неважӧн шыӧдчис скӧрмӧм мужичӧй. 2011 восянь пӧ сорсьӧмӧн мынті вот да кыдзи пӧ бӧр бергӧдны сьӧмсӧ?
Позьӧ бергӧдны коммунальнӧй услугаысь, ГАИ-лы сорсьӧмӧн вештӧм сьӧм. Но эг на кывлы, медым кодкӧ бергӧдіс вот. Тайӧс вӧчны некод на эз сяммыв.
–И мый алиментысь пышъялысьыскӧд водзӧ лоӧ?
–Татшӧм мортсӧ сэн и тан виччысьӧ кутшӧмкӧ мытшӧд. Важӧн кӧ кыдзкӧ-мыйкӧ позьӧ на вӧлі найӧс кытшовтны, талун уджйӧз йылысь юӧрыс ӧтуввез пыр мунӧ быд ведомство-службаӧ, тшӧтш и пограничникъяслы.
Та йылысь юӧр йӧзӧдасны ФССП сайтса восьса реестрын. Сэні юӧртсьӧ, кодӧс алимент кузя кыскылісны административнӧй да уголовнӧй кывкутӧмӧ либӧ корсьӧны. Ов-ним-вичтӧ сэтысь киритасны, вештанныд кӧ кагукыдлы, пӧрысь бать-мамыдлы судӧн индӧм став сьӧмсӧ.
Сэсся, шуам, семьяыдкӧд ньӧбинныд суйӧр сайӧ путёвка, самолёт билет. А аэропортын погона морт юӧртас, тіян пӧ эм мынтытӧм 10 сюрс шайт штрап.
Дерт, мортыс сэні жӧ, аэропортас, вермас мынтыны та мындатӧ. Но семьяыс лэбас сытӧг. Ӧд сьӧмыс казначействоӧ воас лун-мӧд мысти. Сӧмын та бӧрын приставлы юӧртасны, мый мортыс ставсӧ мынтіс.
Суйӧр сайӧ мунӧмысь ӧтдор уджйӧза морт оз вермы регистрируйтны, вӧдитчыны, кытчӧкӧ инавны, кодлыкӧ козьнавны машинасӧ, патерасӧ да мукӧд эмбур.
–Кыдзи тӧдмавны мортыслы, абу-ӧ сійӧ уджйӧза аслас кагуклы?
–Панӧмаӧсь кӧ исполпроизводство, «Госуслуги» (fssp.gov.ruӦissӦip) пыр тайӧ юӧрыс воас мортыслы 30 минут мысти. Та вӧсна тшӧкыдджыка лыддьӧй электроннӧй письмӧястӧ.
Позьӧ звӧнитлыны 8(8212)28-79-86 номера «пӧсь йитӧда» телефон пыр, а сідзжӧ 8(800)303-00-00 номер пыр юасьны виртуальнӧй отсасьысь Полиналысь.
Панӧмаӧсь кӧ делӧ, а мортыс та йылысь оз тӧд, тайӧ оз мезды сійӧс кывкутӧмысь.
<> Николай РАЗМЫСЛОВ. Снимокъясыс авторлӧн да ӧтуввезйысь.