Кор православнӧя эскысьяскӧд 2019 воын сідз шусяна крестнӧй ходӧн ӧкмыс час рытын воим Сыктывдін районса Паджга сиктӧ, тӧдмалім шуштӧм лоӧмтор йылысь. 29 арӧса мужичӧй гажа юрӧн кинас да кокнас, а сэсся и вӧралан ружьенас да мукӧдторйӧн, мый ки улас веськалӧма, кучкалӧма гӧтырсӧ. Коньӧрыдлӧн юр лыыс весиг потласьӧма, да татшӧм дойяссьыд кувсьӧма. Звермӧм мужичӧйыс таӧдз некымынысь нин пукавлӧма дзескыдінын, некӧн абу уджалӧма да помтӧг дучкӧма курыд зелля.
Мыйла татшӧмыскӧд олӧ нывбаба? Мый вӧчны, кытчӧ пышйыны, верӧсыд кӧ лёкысь пинясьӧ да весиг усьласьӧ-тышкасьӧ?
Республикаса юралысьлӧн Общественнӧй приёмнӧйын сёрниыс вӧлі буретш нывбабаӧс увтыртӧм йылысь.
Сыктывкарын семьялы да челядьлы социальнӧй отсӧг сетан шӧринысь «Райда» юкӧнӧн веськӧдлысь Анна Попова:
–Уна нывбаба воясӧн ас кежас пыкӧ шогдойсӧ, терпитӧ лёк кыв да чорыд кабыр. «Райдаын» татшӧмыскӧд уджалам 1999 восянь. Юркарын ӧкмыслаын нывбабалы отсӧг вермасны сетны миян психолог, юрист да социальнӧй уджалысь.
Ылӧсас 25 во нин республикаын быд во ноябрь 25 лунсянь, кор мир пасьталаын пасйӧны нывбабалысь право дорйӧм, декабрь 10 лунӧдз, мортлысь право доръян ставмирса пасӧдз, нуӧдӧны «Нартитӧмлы паныд водзсасян 16 лун» акция. Миян шӧрин пырӧдчӧ жӧ тайӧ уджас. Аддзысьлам нывбабаяскӧд, кодъяслӧн семьяас абу ставыс лючки, дасьтам памяткаяс, кытчӧ позьӧ шыӧдчыны, верӧсыд кӧ кампужитчӧ.
Збыльмӧдам «Дорйы менӧ» программа. Сы серти миян специалистъяс волӧны велӧдчанінъясӧ, сёрнитӧны, кутшӧм сикас увтыртӧм овлӧ да кыдзи сылы паныд водзсасьны.
Нуӧдам тренингъяс аньяскӧд, кодъяс оз ладмыны верӧсыскӧд, воштӧмаӧсь бурас эскӧмсӧ да олӧмас туйвизьсӧ. Татшӧм программа-тренингас позьӧ гижӧдчыны «Семья» юкӧнын 22-22-82 номера телефон пыр.
Пикӧ воӧмаяс йылысь тӧдмалам мукӧд ведомство-организациясянь. Тшӧкыда гозъякост лёк олӧм йылысь юӧртӧны суседыс да рӧдвужыс. Овлӧ, ачыс нывбабаыс шыӧдчӧ миян шӧринӧ либӧ звӧнитӧ 8 (800) 200-01-22 да 124 номера «пӧсь йитӧда» телефонъяс пыр.
«Райда» таво отсӧг сетӧ нёль аньлы (мӧйму татшӧмыс вӧлі куим). На пиысь кыкыс асьныс шыӧдчисны та могысь. Таысь ӧтдор нывбабаяс пӧвстысь кодсюрӧ бӧрся видзӧдам некымын во нин.
Олӧмыс петкӧдлӧ, мый семьяын медсясӧ кампужитчӧ мужичӧй. Нелямын арӧсысь томджык гозъялӧн некымын челядь нин, верӧсыс тшӧкыда юсьӧма. Овлӧ, гӧтырыс велӧдчӧм, шӧр специальнӧй тӧдӧмлуна морт. Но аньыс быд ногыс дорйӧ верӧссӧ, корсьӧ помка, мый вайӧдіс сійӧс татшӧм олӧмӧдз. Сійӧ ӧд пӧ зарни киа, уджач да и челядьнымӧс радейтӧ. Сӧмын пӧ юыштас да босьтӧ киас чер…
Унаӧн на пиысь кӧть талун мунасны кампужитчысь верӧс дорсьыс, но оз вермыны тайӧс вӧчны, оз тӧдны да, челядьыскӧд кытчӧ юрнысӧ сюйны. Та понда и оз норасьны право доръян тэчасӧ да социальнӧй службаӧ.
Лыда ань торйӧдчӧ татшӧм верӧсыскӧд. Медсясӧ тайӧс вермӧ вӧчны зумыд этша либӧ коді сӧмын на петіс верӧс сайӧ. Овлӧ, гӧтрасьтӧдзыс верӧсыс, кыдз шуласны, ки вылас новлӧдлӧ муса мортсӧ, а гижсьӧм бӧрас лёк этшсӧ петкӧдлӧ да кабырнас шенасьӧ. Нывбаба гӧгӧрвоӧ тайӧс да думыштчӧ, мыйла пӧ меным татшӧм «шуда» олӧмыс?
Миян шӧрин уджалӧ и кампужитчысь мужичӧйяскӧд. Накӧд збыльмӧдам «Семьяын мир» программа, коді отсалӧ бурмӧдны гозъякост олӧм. Шымыртӧ программаыс и челядьӧс, медым и налӧн олӧмын ставыс вӧлі лючки.
«Райда» юкӧнӧ позьӧ шыӧдчыны 8 (8212) 24-40-38 номера телефон пыр либӧ юркарын волыны Пушкин уличаса 80-ӧд номера керкаӧ.
Сыктывкарын семьялы да челядьлы социальнӧй отсӧг сетан шӧринысь психолог Валентина Цветкова:
–Дзоньвидзалун доръян ставмирса котыр (ВОЗ) туялӧма, мирас пӧ быд коймӧд аньӧс увтыртӧны, пинялӧны-лёкӧдӧны, нӧйтӧны да с.в.
Медсясӧ тайӧс гортас вӧчӧ верӧсыс. Нывбаба полӧ шыӧдчыны полицияӧ, норасьны суседыслы, социальнӧй уджалысьлы либӧ врачлы. Овлӧ, явӧ кӧ тыдовтчӧ, мый сійӧс гортас нӧйтісны да тшӧктасны гижны полицияӧ норасьӧм, лун-мӧд мысти нин корӧ киритны кабаласӧ. Сійӧ оз кӧсйы лӧгасьны рӧдвужыскӧд, ӧд тшӧкыда наысь ӧтдор сылӧн некод сэсся абу, и мӧдлаын юр сюянін абу жӧ.
Тшӧкыда ачыс кампужитчысь верӧсыс да сылӧн рӧдвужыс корӧны, эн пӧ кисьт семьятӧ, некытчӧ эн норась, чӧв ов…
Унаӧн велалӧны тадзи овны. Гашкӧ пӧ, тадзи и колӧ да, гашкӧ, ставӧн татшӧм ногӧн майшасьӧны? Найӧ оз и тӧдны, мый эм мӧд сикас, лючки, ӧта-мӧдӧс пыдди пуктана олӧм.
Психолог колӧ нывбабалы, мед ӧдйӧджык вунӧдны лёксӧ да бурдӧдны вежӧр дойсӧ. Ӧд лёк верӧскӧд олігӧн сылӧн вежӧрас унатор вежсьӧ, сійӧ быдторйысь полӧ, тшӧкыда бӧрдӧ. Артмӧ сідз шусяна депрессия. Лёкмӧ и вир-яйыс. Нӧбасьысь нывбаба вермас чужтыны кагасӧ шойӧн.
Татшӧм семьяын и челядьыслӧн торксьӧ вежӧрыс. Найӧ верстяммасны да лоасны батьыс кодьыс жӧ скӧрӧсь да сідз жӧ мӧдасны кампужитчыны асланыс семьяын нин, нӧйтны гӧтырсӧ да челядьсӧ.
Пикӧ воӧм аньлы колӧ кужӧмӧн отсавны, медым психолог, социальнӧй службаса специалист дорӧ шыӧдчӧм йылысь эз тӧдмав верӧсыс. Ӧд тайӧ вермас нӧшта на ёнджыка сійӧс скӧрмӧдны да ыззьӧдны косясьны.
Ковмас кӧ нин, колӧ туйдны нывбабаӧс шыӧдчыны врач дорӧ да полицияӧ, медым найӧ дасьтісны нӧйтӧм йывсьыс кабала.
Республикаын мужичӧй да нывбаба кризис шӧринӧн веськӧдлысь Ирина Ауталипова:
–Миян шӧрин талунӧдз отсавліс сӧмын пикӧ воӧм мужичӧйяслы. И со Сыктывкарын Савин уличаса 54-ӧд номера керкаын восьтім нывбабалы соцреабилитация юкӧн. Та йылысь мӧвпалім 2023 воын на.
Татчӧ вермас шыӧдчыны нывбаба, коді оз тӧд, мый вӧчны, кытчӧ сюйны юрсӧ. Торъя жыр да отсӧг вермам вӧзйыны тышкасьысь верӧссьыс пышйӧмалы, дзескыдінысь мездысьӧмалы, нӧбасьысьлы, челядя нин мамлы.
Некодысь повтӧг да дон вештытӧг татшӧм нывбабалы позьӧ овны шӧринын во джын. Та каднас сылы отсасьӧны психолог, юрист да социальнӧй уджалысь. Дзик кӧ нин аньыс оз кӧсйы овны кампужитчысь верӧсыскӧд, специалистъяс велӧдасны, мый вӧчны, кутшӧм организация-котырӧ шыӧдчыны колана кабала-документла.
Тшӧтш велӧдасны, кыдзи дасьтыны «тревога чемодан», медым эн веськав улич вылӧ кӧм-паськӧмтӧг. Медводз колӧ ӧтилаӧ чукӧртны став колана документсӧ (паспорт, пенсия, мукӧд удостоверенньӧ, СНИЛС да с.в.), дасьтыны кӧм-паськӧм. Эм кӧ кагук, босьтны сылӧн чужӧм йылысь свидетельство да мукӧд документ, тшӧтш и кӧм-паськӧмсӧ.
Дерт, виччысьтӧг кӧ ковмас пышйыны гортсьыд ружьеа звермӧм верӧссьыд, нинӧм он удит босьтны. Та вӧсна став коланаторсӧ позьӧ видзны сусед, рӧдвуж да пӧдруга ордад.
Республикаын мужичӧй да нывбаба кризис шӧринысь социальнӧй реабилитация юкӧнӧн веськӧдлысь Светлана Куратова:
–Миян шӧрин восьса лун и вой. Сэні кык жыр. Ӧтиас вермас овмӧдчыны кагаа ань, мӧдас – нёль узьланін. Санитарнӧй правилӧ серти воӧмаӧс ыстам вӧчны флюорография да вайны кожвендиспансерысь справка. Нывбаба кӧ гортсьыс немтор эз удит босьтны сьӧрсьыс, могмӧдам кӧм-паськӧмӧн, улыс дӧрӧмсянь курткаӧдз. Сӧмын на воссим, но миян чӧжсьыштіс нин бур йӧзӧн вайӧм кӧм-паськӧмыс. Сетам и пинь весалан тшӧтка да мыссьыны-пывсьыны коланатор. Вичмӧдам «кос паёк», но нывбаба пусьӧ-пражитчӧ ачыс. Та могысь миян эм кухня да нуръясянін.
Медым верӧсыс палялӧм бӧрас эз лок да нинӧм лёксӧ эз вӧч гӧтырыслы, шӧринын лӧсьӧдӧма видеонаблюдение, охрана, тревога кнопка. Матысса кадӧ стрӧйба гӧгӧрыс сувтӧдам джуджыд потшӧс, медым бокӧвӧй эз вермы пырны.
Миянӧ овмӧдчис нин кык челядя мам, кодӧс гортас увтыртӧны.
Кыдз веськавны шӧринӧ, позьӧ тӧдмавны (8212) 30-48-06 номера телефон пыр.
* * *
Дерт, тайӧ шӧринъясыс вӧчӧны зэв тӧдчана да колана удж. Нёль аньысь кӧ ӧтилы отсаласны бурмӧдны гозъякост олӧмсӧ, ӧтиӧс кӧ доръясны нӧйтӧмысь да, Ен мед видзас, доймалӧмсьыс кувсьӧмысь, бур нин.
Мыйлакӧ казьтышті Ольга Савостьяноваӧс, коді яр комсомолеч моз коркӧ корис быдӧнӧс петны улич вылӧ еджыд шарпӧн либӧ киас еджыд лента кӧрталӧмӧн, либӧ пӧ ӧзтӧй ӧшиняд сись. Тадзи пӧ ми сувтам нывбабаӧс нартитӧмлы паныд.
Эм-ӧ водзӧсыс татшӧм акциясьыс, пуксьӧдас-ӧ сійӧ успаньвыв кӧть ӧти кампужитчысь мужичӧйӧс?
<> Николай РАЗМЫСЛОВ. Снимокыс авторлӧн.