«Чужан поз» – тадзи шуисны искусство гимназияын коми войтырлӧн культураӧн тӧдмасьӧмлы сиӧм лунсӧ. Сизимӧдсянь дас ӧтиӧд классӧдз велӧдчысьяс быттьӧ чужан позъясӧ ӧтувтчисны лэбач нимъяса – жонь, пыста, сюзь, катша, пышкай – котыръясӧ да зілисны пыдісянь гӧгӧрвоны пӧль-пӧчсянь миянӧдз воӧм оласног, традицияяс.
Медым луныс колис кыпыда, панісны сійӧс ӧтув сьылӧмсянь, а сэсся ыджыд уджас босьтчисны. Медводз гимназистъяс дорӧ воліс кывбуралысь Анастасия Сукгоева. Некор пӧ эг чайтлы, мый гижысьӧн лоа. Челядьдырйи пӧ ёна радейтлі серпасасьны и чайті, мый тайӧ нырвизьӧдыс муна, но артмис сідз, мый юристӧн лои. Кор пӧ челядь чужисны, пыр корисны менӧ мыйкӧ лыддьыны. А сэсся шуисны, сы мында пӧ миянлы висьтавны верман, небӧг нин позьӧ чукӧртны. И тадзи пӧ меным олӧмас быттьӧ выль ордым воссис.
Анастасия Михайловна пасйис, челядьлы гижны пӧ сьӧкыдджык, но долыдджык. А верстьӧлы пӧ кӧть гежӧда гижа, но ёнджыкасӧ комиӧн. Водзті пӧ тшӧкыда ветлывлі мукӧд регионӧ гижысьяслӧн семинаръяс вылӧ, и пыр корлісны менӧ комиӧн мыйкӧ лыддьыны. И бӧрас шуӧны вӧлі, кутшӧм жӧ пӧ мича тіян кывныд. И таысь пӧ меным век нимкодь вӧлі.
–Неважӧн петіс менам «Тайна девяти» небӧг, кышӧдас коми вӧралан календар серпасалӧма. А чужис книгаыс мойдъяссянь, коркӧ легендаяс серти квайт мойд лӧсьӧдлі да. И сэки на ме думышті: кутшӧм жӧ озыр миян мифологияным. Окота лоис, медым миян том войтыр матысяньджык тӧдмасисны мойдъясса геройяскӧд. Но эг на тӧд, кыдзи эськӧ ӧнія олӧмсӧ йитны нэмӧвӧйся мойдъясыскӧд. И кыдзкӧ виччысьтӧг меным сюрис, кыдзи ӧні шуӧны, – портал. Юркарса ЦУМ дорын сулалӧ коми вӧралан календара пас, и мӧвпышті, мый ӧнія челядь кытшшӧрса розьӧдыс вермасны веськавны мойдӧ. И мойдас нин вермасясны Шонді гусялӧм Омӧлькӧд. Вынсӧ куим детинкалы да ӧти нывкалы сетіс Войпӧль, – висьталіс гимназистъяслы Александра Сукгоева. – Детинкаяс пиысь Ӧльӧш некыдз эз кӧсйы коми кывтӧ велӧдны, оз пӧ ков сійӧ меным, и ог кӧсйы коми мортӧн лоны. А мойдас веськалас да вочаасяс прадедыскӧд, кодӧс тшӧтш Ӧльӧшӧн шуӧны, и прадедыс гӧгӧрвоӧдас сійӧс, мыйла миянлы колӧ вужъяснымӧс тӧдны, ас оласногнымӧс пыдди пуктыны. Олӧмыд ӧд пу кодь: коръяа увйыс – миян аскиа лунным, пучерыс – ӧнія кад, а олан вынсӧ миянлы сетӧны вужъяс. Оз ков ӧтдортчыны вужъяссьыд.
Анастасия Михайловнаӧс кывзӧм бӧрын гимназияын велӧдчысь Маша Сергеева юксис гижысьлӧн кывбуръяс йылысь мӧвпъяснас. Челядьлы гижӧдъясас пӧ быд пемӧс да эмбур ловъяӧсь, миян моз жӧ ветлӧны школаӧ, лыддьӧны небӧгъяс, сёрнитӧны ёртасьӧм йылысь. Татшӧм ногӧн пӧ авторыс петкӧдлӧ миянӧс кытшалан олӧмсӧ.
Гижыськӧд аддзысьлӧм бӧрын челядь мӧдӧдчисны «Парма» ансамбльлӧн концерт вылӧ. Да неуна шензьыштӧмӧн тӧдмалісны, мый локтан воӧ сійӧс котыртӧмсянь тырас нелямын во.
Александр Ветошкин да сылӧн ёртъяс тӧдмӧдісны ныв-зонмӧс коми шылада инструментъясӧн, сьылісны и йӧктісны. Да асьныс на тшӧтш шензьыштісны, кутшӧм бура пӧ ті, искусство гимназияын велӧдчысьяс, тӧданныд коми ворсанторъяссӧ. А сьылӧмыс ышӧдіс ныв-зонмӧс и аслыныс лӧсьӧдны частушкаяс да сьывны сэсся найӧс ёрта-ёртыслы.
Сэсся воис кад быдмысь войтырлы мӧвпыштчывны, збыльысь-ӧ Сыктывкарнымӧс позьӧ шуны коми карӧн. И мый эськӧ колӧ вӧчны, медым юркарын коми руыс тыдаланаджык вӧлі. Унатор вӧзйисны и «Коми войтыр» ӧтмунӧмса исполкомын зільысьяс Лидия Яковлевна Зварич да Ксения Сергеевна Таскаева кӧсйысисны челядьлы, тіянлысь мӧвпъястӧ пӧ вайӧдам карса администрацияӧдз, ӧд Сыктывкар дасьтысьӧ пасйыны 250 вося юбилей.
Гимназистъяслӧн кывъяс серти, мукӧд регионысь воӧм туристъяс пӧ медводз мӧдӧдчӧны видзӧдлыны Маньпупунёр, волыны «Луд» да «Чилимдінса горка» гажъяс вылӧ, а Сыктывкарӧн матысяньджык тӧдмасьны оз кӧсйыны. И колӧ пӧ, мед эськӧ и Сыктывкар кыскис найӧс. Позьӧ пӧ «Парма» маяк вӧчны, медым вылісянь позис видзӧдлыны карсӧ, сувтӧдны памятникъяс, мед йӧзыслы окота вӧлі на дорын снимайтчыны. Лоас кӧ пӧ кӧрлы памятник, сэтчӧ позяс челядьтӧ пуксьӧдны да фотографируйтны.
Карса музейяс пӧ меститчӧны важся керкаясын, и сэтысь нинӧм оз позь вӧрӧдны. Колӧ пӧ вӧчны сэтшӧм музей, кытчӧ эськӧ окотапырысь и томулов воліс, да вӧзйисны сійӧс вӧчны чум либӧ «Ӧ» шыпас кодьӧн.
Искусство гимназиялӧн пасӧн пӧ лоӧ мифысь лэбач, и сійӧс позьӧ ыджыда серпасавны гимназия стенӧ. Коми войтырлӧн видзӧдлас серти, му вылын олӧмлы панассӧ пуктылӧма утка, но кар мичмӧдігӧн чӧж йывсьыд вунӧдӧны, некысь сійӧс он аддзы. Комияс пӧ и мукӧд пемӧс пыдди пуктӧны, и карса уличаясын позьӧ серпасавны налысь кок туйяс, быттьӧ ош либӧ йӧра карӧд ветлӧма.
Гимназистъяс эз нин ӧтчыдысь ветлывны Кудымкарӧ, и налы кажитчӧма, мый сэні йӧзлысь шойччанінъяссӧ мичмӧдӧма перымса-коми культура вылӧ подуласьӧмӧн. И Сыктывкарын пӧ коми мифологияысь арт-объектъяса аллея позяс вӧчны, мед музыкантъяс сэні ворсісны, художникъяс ассьыныс серпасъяс петкӧдлісны. И шаньга кодь небыд лабичьяс сувтӧдны, мед быдӧн вермис пуксьывны шойччыштны, гашкӧ, и вугыртыштлыны сэні.
Сёрниысь тыдовтчис, мый быдмысь войтыр сьӧлӧмсянь висьӧны Сыктывкар вӧсна да кӧсйӧны аддзыны сійӧс коми карӧн.
Рытланьыс нин мастер-классъяс дырйи челядь пӧжалісны шаньга, вӧчалісны акань да сьыліын новлан мичмӧдчантор, велӧдчисны йӧктыны кадриль, пырӧдчисны пызанвывса ворсӧмъясӧ.
«Чужан поз» лунлы кывкӧртӧдӧн лоис челядьлӧн шуӧм: ми пӧ петім ӧти позйысь и век дасьӧсь отсавны ӧта-мӧдлы. И миянӧс пӧ ӧтувтӧ коми войтыр да коми кыв дорӧ муслуныс. Быдмам пӧ да регыд лэбзям позсьыным, но век кутам видзны ассьыным оласногнымӧс, коми культуранымӧс.
<> Павел Симпелев. Снимокъясыс Людмила Игушевалӧн.