Таво сентябрь 1 лунӧ Коми Республикаын парта сайӧ пуксяс 98 сюрс велӧдчысь, на лыдын матӧ 8,5-9 сюрс нывка да зонка – медводдзаысь. Юркарса школаясӧ локтас 34 сюрс велӧдчысь, куим сюрсыс – первой классӧ.
Мам-бать гожӧмсяньыс вочасӧн ньӧбасьӧны. Торйӧн нин, кагукыс кӧ мунӧ медводдза классӧ. Но унджыкыс уськӧдчӧны лавкаӧ август помланьын.
Кытысь бурджык ньӧбны кагукыдлы бур, мича да донтӧмджык велӧдчан кӧм-паськӧм да мукӧд коланатор? Мый колӧ тӧдны, мед та дырйи эн ылав?
Тайӧ да мукӧд юалӧм вылӧ вочавидзис Комиын Роспотребнадзор управлениеысь право доръян юкӧнӧн веськӧдлысьӧс вежысь Лилия Першина.
–Медтӧдчана, медым ньӧбӧмторйыс вӧлі бур да омӧль боксянь эз мӧрччы кага дзоньвидзалунас.
Челядьлы шогмана тӧвар вузалысьлы колӧ подуласьны потребительлысь право, санитария да эпидемиология боксянь йӧзлысь дзоньвидзалун доръян федеральнӧй оланпасъясӧн, а сідзжӧ таможня союзлӧн техрегламентӧн. Ставыс тайӧ дорйӧ химия да биология боксянь дзоньвидзалун вылӧ лёка мӧрччан кӧлуй-эмбурысь.
2019 восянь Россияын вӧчӧмторсӧ пасйӧны «Честный знак» Data Matrix торъя лыдпаса 2D штрихкодӧн. Телефонтӧ либӧ смартфонтӧ кӧ матыстан тайӧ пас дорас, позяс тӧдмавны, кӧні, кор, коді, мыйысь вӧчӧма тӧварсӧ да уна мукӧд юӧр.
Ньӧбасигӧн медводз колӧ зэв сюся видзӧдлыны маркировкасӧ. Сійӧс ляскӧны веськыда тӧварас, ярлыкас, этикеткаас либӧ тубрас-кӧрӧбас. Сэтысь тӧдмалам тӧвар нимсӧ, мый могысь сійӧс вӧчӧмаӧсь да кор, дыр-ӧ да кутшӧм ногӧн позьӧ вӧдитчыны, ыджыд-ӧ гарантияыс.
Паськӧм маркировкаын индӧны ыдждасӧ, мукӧдысьсӧ пасйӧны, кутшӧм арлыдалы лӧсялӧ, мыйысь вурӧма, прамӧй ситеч али химия сораса. Шуам, овлӧ 60 прӧчент бумазея да 40 – пропилен шӧрт. Та дырйи торйӧн индӧны, мыйысь вӧчӧма эжӧдувтыссӧ. Сідзжӧ казьтыштӧма, кыдзи идӧраджык новлыны да весавны-пеславны паськӧмсӧ. Пасйӧма кӧ, мый оз позь пеславны, а весалӧм могысь колӧ сетны химчисткаӧ, бурджык татшӧмсьыс ӧвтыштчыны. Ӧд химчисткаын вӧдитчӧны быдсикас сорасӧн.
Кӧмкот маркировкаысь тшӧтш тӧдмалам ним, модель, артикул, ыджда, мыйысь вӧчӧма эжӧдсӧ, увтыссӧ да пӧтшвасӧ, кыдзи бурджык да дырджык новлыны.
Суйӧр сайысь вайӧмаын индӧны странасӧ, предприятие ним да адрес. Евразияса экономика союзӧ пыртӧм Казахстанысь, Белоруссияысь, Арменияысь да Киргизияысь тӧвар пасйӧны ЕАС шыпасъясӧн (Евразийское соответствие – Eurasian Conformity). Тайӧ маркировкаыс юӧртӧ, мый прӧдукциясӧ видлалӧмаӧсь лабораторияын, да сійӧ лӧсялӧ сертификатлы, декларациялы, техрегламентлы.
Россияын вӧчӧм вузӧс маркировкаыс торъялӧ стӧчджык адреснас. Странаысь, предприятиеысь да карысь ӧтдор сэні пасйӧны улича да керка-корпус номер.
Колӧ, мед кагалы кӧм-паськӧмыс эз вӧв дзескыд. Татшӧмад сійӧ мӧдас пӧсявны, сьӧкыд лолавны, а дыр новлӧмысь вермас кисьтавны, висьмыны гыркйыс либӧ морӧсыс. И колӧ бӧрйыны сэтшӧмӧс, медым позьӧ вӧлі лючки восьлавны да пукавны. Ӧд тайӧ кӧм-паськӧмсӧ кага новлӧ быд лун 5-6 час, а эм кӧ кружок-продлёнка, нӧшта гоз-мӧд час содӧ. И мӧдарӧ, оз ков ньӧбны «быдмӧм вылӧ», медым некыт эз вӧв кузь ни паськыд, эз ковмы соссӧ пуджны.
Сюся видзӧдлӧй и кизь-моль, молния да заклёпка, медым дзолюкныд ачыс вермис кокньыда пӧрччысьны да пасьтасьны.
Бур, ньӧбанныд кӧ кӧм-паськӧмсӧ некымынӧс. Медым позис вежлавны гач-юбкасӧ, дӧрӧм-блузкасӧ. Сэсся оз ков вунӧдны и физкультура урок йылысь. Медым футболка-трикоыс тшӧтш лӧсяліс техрегламентлы. Оз позь лунтыр новлыны котралан кроссовки. Мукӧд урок вылас колӧ бур кучик кӧм, медым кага кокыс «лолаліс».
Ньӧбасигӧн вермас отсавны и нырыд. Кылӧ кӧ химия сорас либӧ кутшӧмкӧ лёк дук, кагалы да и аслыныд татшӧмторсӧ оз ков босьтны. Ӧвтыштчыны колӧ и трачкан-печласян кӧлуйысь.
Дневник, пропись, вӧсньыд, кыз да нота тетрадь челядьлы вӧчӧны гижсян кабалаысь. Оз позь ньӧбны шыльыд, югъялан кабалаысь вӧчӧмасӧ. Содтӧд тӧдӧмлун босьтӧм могысь ньӧбӧм небӧг (велӧдчанысь ӧтдор), брошюра, альбом, карта, нота тетрадь оз позь бӧр вайны лавкаӧ. Та вӧсна ньӧбасигад эн тэрмасьӧй, некымынысь думыштлӧй, колӧ-ӧ тайӧ кагаыдлы.
–Школаӧ мунысь челядь вылӧ видзӧдан да, сьӧлӧмыд нюкыртчылӧ. Мышнопыс кагук ыдждаыс, дзолюк ӧдва восьлалӧ…
–Сумка-ранец маркировкаын пасйӧны, кымын арӧсалы сійӧс позьӧ кыскавны. Шуам, ыджыд класса велӧдчысьлӧн тыртӧм портфель-мышнопыс килограмм сьӧкта, а ичӧт классалӧн ранецыс – 700-800 грамма.
1-2-ӧд классын велӧдчысьлы нопъяс позьӧ пуктыны 1,5 килограмм тетрадь-небӧг да канцтӧвар. 3-4-ӧд классалы – 2, а 9-11-ӧд класса ныв-зонлы – 4 килограмм. Гӧгӧрвоана, гырысь классын велӧдчысьлы кӧ позьӧ вӧдитчыны кыз тетрадьӧн, ичӧт классалы колӧ пуктыны 12 листа вӧсньыдӧс.
Мышноп-ранец бӧрйигӧн колӧ видзӧдны и волыс вылас. Вылысладорас пасьтаыс мед вӧлі 3,5-4 сантиметр. Татшӧмыд оз дойд кага пельпомсӧ. Ноп мышкыс мед вӧлі зумыд, эз куснясь. Пытшкас мед вӧлі некымын вежӧс. Тадзи велӧдчысьыслы кокньыдджык аддзыны ручка-карандаш, тетрадь-альбом да с.в. Зэв тӧдчана, медым бокъясас да бӧрас вӧліны машина би улын ӧзъян отражательяс.
–Лилия Ипполитовна, а кӧні бурджык ньӧбасьны?
–Ньӧбасьӧй лавкаын либӧ вузасян шӧринын, кӧні вӧзйӧны бур да маркировкаа тӧвар. Касса чекас кӧ мыйкӧ абу индӧма, корӧй содтӧд юӧра чек да, медым сійӧс кырымаліс вузасьысьыс. Тубрас-кӧрӧбкаысь мынтысьны оз ков. Корасны кӧ таысь сьӧм да кӧм-паськӧм йывсьыс кӧ вузасьысьыслӧн некутшӧм юӧр абу, ыліті кытшовтӧй татшӧм лавкасӧ.
–Ӧтуввез пыр ньӧбӧм кӧм-паськӧм да школаӧ ветлан эмбур вылӧ норасьӧны?
–Сідз шусяна маркетплейсысь либӧ онлайн-лавкаысь талун позьӧ быдтор корны. Но тайӧ артмӧ кималасӧн ньӧбасьӧм кодь. Тӧвар йывсьыс сійӧ жӧ Wildberries да Ozon агрегаторъяс йӧзӧдӧны зэв этша юӧр. И таын налӧн мыжыс абу, налӧн абу тайӧ документ-кабалаыс да. Найӧ сӧмын сетӧны вузасьысьлы позянлун инавны на отсӧгӧн тӧварсӧ. И тшӧкыда овлӧ, ыстӧмторйыс оз лӧсяв.
Потребительлысь право дорйӧм йылысь оланпас серти тӧварыс кӧ мыйӧнкӧ эз во сьӧлӧм вылад, бӧр позьӧ вайны уна вылӧ сизим лун мысти. Эн на кӧ вӧдитчӧй тӧварнас, эм тубрасыс да чек, смела позьӧ мунны заказ сетанінас. Кабала чекыс кӧ вошис, позьӧ телефонса личнӧй кабинетсьыд петкӧдлыны ньӧбӧм йылысь юӧрсӧ. Но колӧ водзвыв жӧ тӧдмавны, бӧрсӧ мый оз босьтны, оз кӧ лӧсяв тіянлы.
Абу кӧ роч кывъя инструкцияыс, тӧварсӧ позьӧ шуны «ненадлежащӧй качествоаӧн» да бӧр жӧ вайны.
Интернет-магазиныс кӧ ньӧбӧмторсӧ бӧр оз босьт да оз кӧсйы косӧдны сьӧм, колӧ шыӧдчыны Роспотребнадзорӧ, Сыктывкарын Орджоникидзе уличаса 71-ӧд номера керкаӧ либӧ звӧнитны 21-30-61 номера телефон пыр, а бурджык гижны да ыстыны пошта пыр.
Миян специалистъяс вермасны нуӧдны прӧверка, вузӧсыс кӧ тшыкӧдӧ морт дзоньвидзалунсӧ, да ньӧбасьысьыс вермас весиг кувсьыны, либӧ вузӧсыс оз лӧсяв «Честный знаклы».
Тшӧкыда норасьӧны курьер вылӧ. Водзвыв сёрнитчӧм серти заказ сетанінысь тӧварсӧ сійӧ вайӧ гортӧдзыд да сетӧ киад либӧ кольӧ… ӧдзӧс дорад. Но тшӧкыда пӧ овлӧ, ньӧбасьысьыс оз аддзы ӧдзӧс дорас кольӧм тӧварсӧ…
Сэсся ӧтуввез пыр ньӧбасигӧн позьӧ кокньыда веськавны фейк вузасян лист бокӧ, кӧні велӧдчысьлы вӧзйӧны донтӧм кӧм-паськӧм да канцтӧвар.Та дырйи тэрмӧдлӧны мынтысьны, коланаторйыс пӧ вермас бырны. Но сьӧм ыстӧм бӧрын ӧтуввезса «лавкаыс» вошӧ.
–Ылі сикт-грездӧ велӧдчан во водзвылын кежавлӧ автолавка. Вузасьысьыс донтӧм донысь вӧзйӧ челядьлы кӧм-паськӧм…
–Ме эськӧ ӧлӧді тадзи ньӧбасьӧмсьыс. Ӧти-кӧ, та дырйи торкалӧны вот оланпас, вузасьӧны чек-кассатӧг, банкса картатӧг, босьтӧны сьӧм либӧ корӧны вуджӧдны телефон номерӧ. Мӧд-кӧ, татшӧм вузасьысьыслӧн код тӧдас кутшӧм тӧвар.
Миянлы тшӧкыда норасьлӧны татшӧм ярманга вылас ылӧдлӧмаяс. Ньӧбим пӧ кроссовки, а вежон мысти пӧтшваыс усис. Чек абу, кодлысь ньӧбисны, оз тӧдны. Тані сӧмын полиция, гашкӧ, вермас отсавны.
Кыдз шуласны, скупыд пӧ кыкысь мынтысьӧ. Бурджык ветлыны юрсиктӧ либӧ карӧ да став коланасӧ ньӧбны сэтысь.
* * *
Таво августын бать-мам каганысӧ школаӧ мӧдӧдӧм могысь видзасны шӧркодя 5,7-6,2 сюрс шайт. Бӧръя кык вонас пӧ рӧскодыс чинӧма 3 прӧчент. Нывъяслы школаӧ мунӧм могысь таво колӧ этша вылӧ 5.719 шайт. Та вылӧ позьӧ ньӧбны колготки, водолазка, кӧмкот да юбка. А содтӧд кӧ босьтны гача костюм, жилет, блузка да мича кӧм, ковмас нин 7,1 сюрс шайт. Зонкаӧс пасьтӧдны тырмымӧн 6.182 шайт. Канцтӧвар сідзжӧ донтӧммӧма 4 прӧчент.
Сэк жӧ школаӧ челядьӧс дасьтігӧн унджык верстьӧыс медводз видзӧдӧ дон вылӧ. Мыйла ньӧбны 500 шайта футболка, кор орчча лавкаас татшӧмыс кыксёа? Мед кӧть и трачкан синтетикаысь… <>
Николай Размыслов.
Снимокъясыс авторлӧн да ӧтуввезйысь.