Комиын 9 прӧчент олысьыс пӧ таво гожӧм кӧсйӧ шойччыны шоныд саридз дорын. Мӧйму татшӧмыс вӧлӧма 13 прӧчент. Сэк жӧ 4 прӧчент верстьӧыс кӧсйӧ ветлыны Турцияӧ, Египетӧ да Таиландӧ. Мӧйму серти кык пӧв унджыкӧн…
Талун ӧтуввезйын вӧзйӧны быдсикас путёвка, тшӧтш и «сотчанаӧс», кодӧс кутшӧмкӧ помка вӧсна ас кадӧ абу иналӧмаӧсь. Тайӧ, дерт, кивыв и шойччысьлы, и туроператорлы. Мортыс вермас ньӧбны санаторийӧ либӧ весиг суйӧр сайӧ путёвкасӧ донтӧм-донысь, а вузалысьыс нажӧвитас кӧть нин мыйтакӧ сьӧм.
Унаӧн водзвыв ньӧбӧны путёвкасӧ, вештысьӧны туйысь да оланінысь, медым отпускалігас лючки шойччыны-бурдӧдчыны. Но воӧм мыстиыс казялӧны, мый найӧс сэні некод оз виччысь…
Кыдзи дорйыны ассьыд правотӧ да косӧдны вештӧм нин сьӧмсӧ? Кытчӧ да кор колӧ шыӧдчыны та могысь?
Тайӧ да мукӧд юалӧм вылӧ республикаса юралысьлӧн Общественнӧй приёмнӧйын вочавидзис Комиын Роспотребнадзор управление юкӧнӧн веськӧдлысь Татьяна Гарманова.
–Татьяна Ивановна, санаторий-курортӧ путёвка ньӧбтӧдз мый медводз колӧ вӧчны?
–Колӧ зэв сюся бӧрйыны туроператорсӧ, видзӧдлыны, коді да мыйысь страхуйтӧ. Корсьны на йылысь юӧр, ошкӧны йӧзыс али кулитӧны. Быть колӧ видзӧдлыны, пасйӧма-ӧ туроператорсӧ федеральнӧй агентство туризм реестрын. Сійӧс позьӧ аддзыны Россия Федерацияса экономика сӧвмӧдан министерство сайтысь.
Абу кӧ некӧн казьтыштӧма, татшӧмсӧ колӧ ыліті кытшовтны. Ӧтуввезйын ӧні туроператоръяслӧн уна двӧйни сайт. Весиг эмӧсь турагентствояс, кодъяс чукӧртӧны йӧзлысь сьӧм, а сэсся пӧдласьӧны-вошӧны. Оз позь путёвкаысь да билетысь сьӧмсӧ ыстыны торъя мортлы, шуам, Анна Михайловналы банкса картаӧ. Вермас лоны, тайӧ аньыс аснаукӧн чукӧртӧ Китайӧ ветлыны окотитысьясӧс. Гӧгӧрвоана, суас кӧ кутшӧмкӧ ускӧттьӧ, сьӧкыд лоас корсьны татшӧм «турагентсӧ». Уна татшӧм ылӧдчысьӧс кыскӧмаӧсь нин уголовнӧй кывкутӧмӧ.
Оз ло лишалана, тӧдмасянныд кӧ туризм кузя медшӧр документ-кабалаӧн. Тайӧ Россия Федерацияын туризм йылысь 1996 вося ноябрь 24 лунӧ вынсьӧдӧм 132-ӧд номера оланпас, туризм услугаӧн могмӧдӧм йылысь странаса правительствоӧн 2020 вося ноябрь 11 лунӧ вынсьӧдӧм 1852-ӧд номера постановление да, дерт, потребительлысь право дорйӧм йылысь 1992 вося февраль 7 лунӧ вынсьӧдӧм оланпас.
Шойччыны мунтӧдз быть колӧ кырымавны сёрнитчӧм. Тайӧ документнас ӧтуввезйын позьӧ тӧдмасьны водзвыв. Сэні пасйӧма ставсӧ, мый вӧзйӧны туроператорыс да турагентствоыс, мыйысь кывкутӧны найӧ да путёвкасӧ ньӧбысьыс, мый вермасны вежны сёрнитчӧмас да с.в. Кабалаыс ӧткодя инмӧ быдӧнлы, и ставыс сэні мыджсьӧ оланпасъяс вылӧ. Комиын некод на эз норасьлы шогмытӧм сёрнитчӧм кузя.
–Мыйӧн торъялӧны туроператор да турагентство?
–Воддзаыс медсясӧ федеральнӧй котыр. Сійӧ бӧрйӧ да бронируйтӧ отель-гостиница, санаторий, вӧзйӧ самолёт-поездӧн мунны-локны да страхуйтчыны, медалӧ переводчикъясӧс да с.в. Комиын туроператорыс котыртӧ сӧмын пытшкӧсса туризм, шуам, Маньпупунёрӧ экскурсия. Оператор вузалӧ путёвкасӧ турагентстволы, коді сэсся иналӧ йӧзыслы. Гӧгӧрвоана, аслас уджысь сійӧ босьтӧ комиссия, та вӧсна путёвкаыс донсялӧ. Турагентство путёвкасӧ вермас ньӧбны некымын туроператорлысь.
Шойччӧм йылысь сёрнитчӧмсӧ мортыс кырымалӧ туроператоркӧд. Турагентствоыс сэні казьтывсьӧ жӧ, но ставсьыс кывкутӧ туроператор. Турагентствосӧ позьӧ кыскыны кывкутӧмӧ сӧмын кутшӧмкӧ юӧр дзебӧмысь.
–Мый вылӧ медся тшӧкыда норасьӧны туристъяс?
–Медся тшӧкыда налысь правосӧ торкӧны муніг-локтігас. Шуам, самолётыс сёрмис, либӧ дзикӧдз дугӧдісны лэбалӧмсӧ. Та дырйи аэропортын виччысигӧн авиакомпанияыс оз могмӧд сёян-юанӧн да гостиницаӧн. Овлӧ, мыйкӧ жугӧдасны либӧ перъясны чемодансьыд, а вермас и дзикӧдз вошны багажыд. Мукӧдысьсӧ самолётас вузаласны колана мындаысь унджык билет, и мортыс кольӧ аэропортас.
Тырмытӧмторйыс овлӧ и отель-гостиницаӧ овмӧдчигӧн. Тіянӧс эскӧдісны, мый ӧшинь улад лоас саридз, а сы пыдди сэні кыпӧдӧны вӧлӧм стрӧйба. Либӧ оз лэдзны овмӧдчыны, прӧст жырйыс пӧ абу нин. Кӧнсюрӧ туристлысь корӧны содтӧд сьӧм (курорт сбор, вот да с.в), мый йылысь сёрнитчӧмас абу гаралӧма.
Норасьлӧны и туроператорлӧн да турагентстволӧн ылӧдчӧм вылӧ. Шуам, «орчча» пляжӧдз колӧ час мунны автобусӧн, витысь нуръясьӧм пыдди вердӧны сӧмын куимысь, а кык шойччысь вылӧ урчитӧм жырйын овмӧдӧны нёльӧс. Мукӧдысьсӧ нёль «кодзула» отельӧ пыдди веськалан дурк жыръяӧ. Экскурсия нуӧдан кад йылысь некод оз юӧрт. Сэсся вештӧм нин экскурсия пыдди туристъяслы вӧзйӧны ветлыны мӧдлаӧ, кытчӧ туйыс донтӧмджык. Овлӧ, гостиница-отельӧн веськӧдлысь мырдӧн вӧзйӧ ветлыны сылӧн вузасянінӧ да гажӧдчанінӧ.
Та дырйи турагентство ыстысьӧ, ставсьыс пӧ мыжаӧсь суйӧрсайса гостиницаясӧн веськӧдлысьяс да авиакомпанияяс.
–Овлӧ, мортыс ньӧбӧ путёвка, а сэсся кутшӧмкӧ помка вӧсна оз вермы мунны. Позьӧ-ӧ косӧдны сьӧмсӧ?
–Ӧткымын туроператор сёрнитчӧмас пасйӧ, мый мортыс кӧ шойччыны мунтӧдзыс куим тӧлысьӧн водзджык ӧткажитчас путёвкасьыс, сылы косӧдасны, шуам, 90 прӧчент донсӧ, 14-19 лун кӧ колис – 75 прӧчент, гоз-мӧд вежон кӧ – джын мындасӧ, а вежонысь кӧ этшаджык – сьӧмсӧ оз нин сетны. Татшӧм лыдпасъяссӧ сёрнитчӧмас пыртны оз позь. Тайӧ оз лӧсяв потребительлысь право доръян оланпасса 32-ӧд статьялы. Но та йылысь кӧ весиг пасйӧма, ёрдын тайӧс тӧд вылӧ оз босьтны.
Оланпас серти путёвкаысь мортыс вермас ӧткажитчыны кӧть кор. Но кыдз петкӧдлӧ олӧмыс, тайӧс колӧ вӧчны кыдз позьӧ водзджык. Ӧд ӧтитор, та могысь кӧ шыӧдчинныд куим тӧлысьӧн водзджык, и дзик мӧдтор, мунтӧдзыд кӧ колис куим лун. Мортыс кӧ ачыс ӧткажитчас путёвкасьыс, либӧ кутшӧмкӧ помка вӧсна ветлыны оз артмы, став сьӧмсӧ косӧдны лоас зэв сьӧкыд. Ӧд туроператор путёвкаыскӧд йитӧдын вӧчис нин кутшӧмкӧ рӧскод. Сэсся татшӧм путёвкасӧ зэв сьӧкыд инавны, а вермас лоны, некод нин оз ньӧб. И мортыслысь ёрд пыр вермасны перйыны тайӧ сьӧмсӧ.
–Нӧшта мыйысь позьӧ косӧдны сьӧмсӧ?
–Аэропортын дыр пукалӧмысь сьӧмсӧ позьӧ косӧдны туроператорлысь, самолёт билетсӧ кӧ арталӧма путёвка донас. Татӧг ковмас судитчыны авиакомпаниякӧд.
Турист вермас корны сьӧм вошӧм чемоданысь. Урчитӧм кадысь дыр кӧ пукаліс аэропортын, вермасны чинтыны путёвка донсӧ либӧ содтыны шойччан лунсӧ.
–Кытчӧ колӧ ыстыны норасьӧмтӧ?
–Норасян кабала медводз колӧ ыстыны туроператорлы. Дерт, такӧд тшӧтш и турагентстволы, но тайӧ абу быть. Тайӧс колӧ вӧчны шойччанінсьыд воӧм мысти уна вылӧ 20 лунӧн. Туроператор сійӧс видлалас письмӧ воӧмсяньыс 10 лунӧн.
Став тырмытӧмторсӧ колӧ снимайтны. Талун тайӧс абу сьӧкыд вӧчны, унджык телефонас эм фото- да видеокамера. Сёрнитчӧмад гижӧма, мый тіянӧс вочааласны аэропортын да вайӧдасны гостиницаӧдз автомашинаӧн. А тіянӧс некод абу виччысьӧма, да ковмис автобусӧн воӧдчыны. Ставсӧ тайӧс колӧ снимайтны. Снимокас да роликас мед вӧлі пасйӧма, кор тайӧ вӧлі.
Сыктывкарын позьӧ волыны Роспотребнадзор управлениеӧ: Орджоникидзе уличаса 71-ӧд но-мера керкаӧ выльлунсянь пекничаӧдз 9 час асывсянь 5 час рытӧдз. Верманныд звӧнитны 8(8212)21-82-16 телефон пыр.
* * *
Татьяна Гармановакӧд сёрнисӧ гижигӧн син улӧ усис юӧр.
Ухтаысь гозъя ӧтуввез пыр Сочиын бронируйтӧмаӧсь отель да ыстӧмаӧсь 58,2 сюрс шайт. Воӧм мыстиыс казялӧмаӧсь, мый нёль «кодзула» гостиницаын абу пӧсь ваыс. Мӧдлаӧ абу жӧ овмӧдӧмаӧсь, некытчӧ пӧ.
Гозъя сэтысь мунӧмаӧсь мӧдлаӧ да корӧмаӧсь косӧдны сьӧмсӧ, но отельсаяс наысь ӧвтыштчӧмаӧсь. Сочиысь воӧм мысти ухтасаяс шыӧдчӧмаӧсь ёрдӧ. Судья перйӧма мынтӧм сьӧмсӧ да нӧшта на штрапуйтӧма отельсӧ. Гозъялы косӧдӧмаӧсь 189.720 шайт.
И бӧръявыв шмонь.
Нывъяс, кор зонмыд кӧсйысьӧ нуӧдны шойччыны Грецияӧ, видзӧдлӧй ӧтуввезйысь – Туапсеыд абу Грецияын…
<> Николай Размыслов. Снимокъясыс авторлӧн да ӧтуввезйысь.