Мӧйму парма-ягын медводдзаысь ӧзйылӧма май 11 лунӧ. Майсянь октябрь помӧдз 67-лаын сотчӧма 336,53 гектар. 70 прӧчент пӧжарсӧ кусӧдӧмаӧсь суткиӧн. Специалистъяс серти, 2025 воас абу ёна сотчалӧма вӧрыс.
Ӧткодявны кӧ воддзаыскӧд, сэки ӧзйылӧма 88-ысь, сотчӧма 304 гектар, а 2023-ӧдын 145 пӧжар «нюлыштӧма» 1.351 гектар. Но медся ёна ыджыдалӧма пармаын «гӧрд петукыс» 2022 воын, кор 445-лаын тшынйыв кайӧма 58,4 сюрс гектар.
Мыйысь медся тшӧкыда ӧзйылӧ вӧрын? Позьӧ-ӧ аслыд кусӧдчыны? Тайӧ да мукӧд юалӧм вылӧ республикаса юралысьлӧн Общественнӧй приёмнӧйын вочавидзисны биысь парма-яг дорйысьяс.
Федеральнӧй государственнӧй вӧр надзорысь парма-яг видзӧм-дорйӧм котыртан юкӧнӧн весь-кӧдлысьӧс вежысь Юрий Нестеров:
–Апрель 27 лунӧ Сыктывкарын, Койгорт, Кӧрткерӧс, Луздор, Сыктывдін, Сыктыв, Мылдін, Удора, Емдін да Кулӧмдін районъясын, а сідзжӧ Княжпогост кытшын вӧлі йӧзӧдӧма билы паныд водзсасян торъя режим. Воркута, Вуктыл Инта, Усинск, Ухта, Печора, Сосногорск каръясын да на гӧгӧрын, а сідзжӧ Изьва да Чилимдін районъясын татшӧмыс май 15 лунсянь нин.
Казьтышта, Коми Республикаса вӧр-ва видзан да мупытшкӧсса озырлунӧн вӧдитчан министерстволӧн, а сідзжӧ регионын вӧрын кусӧдчан шӧринлӧн сайтъясын ясыда гижӧма, мый оз позь вӧчны парма-ягын лым сылӧмсянь зэра арся поводдяӧдз.
Йӧзӧдӧма кӧть абу билы паныд водзсасян торъя режимсӧ вӧрын, трундаын оз позь вӧдитчыны восьса биӧн, шыблавны кусӧдтӧм чигарка пом да истӧг тув. Ӧзтылінныд кӧ бипур, сотчӧминсӧ колӧ тыртны муӧн, киськавны ваӧн, медым эз коль пӧсь пӧим-ӧгыр. Оз позь кольны нитш-турунас стеклӧ банка-сулея, ломтас-мавтас чышкалӧм бӧрын ветьӧк, кабала да мукӧд шыблас. Вӧрын оз позь кисьтны уджалысь машина бакӧ бензин-дизель да та дырйи нӧшта на куритчыны. Оз позь журъявны ягті машинаӧн, двигательыс да выхлоп трубаыс кӧ «несъялӧны» би киньясӧн. Ломтас-мавтас колӧ видзны пӧдса канистра-бӧчкаын. Яла нитш вермас ӧзйыны и ружьеысь лыйӧм бӧрын тшынасьысь зарад тупйӧдысь.
Россия Федерацияса административнӧй кодексысь 8.32-ӧд статья серти биӧн идӧртӧма вӧдитчӧмысь перъясны 15-30 сюрс шайт. Ӧзтасянныд кӧ билы паныд водзсасян торъя режим дырйи, штрапыс содас 40 сюрс шайтӧдз. Таысь ӧтдор ковмас вештысьны и вӧр-валы ускӧттьӧысь да сотчӧм эмбурысь.
Комиын вӧрын кусӧдчан шӧринӧн веськӧдлысьӧс вежысь Игорь Шустиков:
–Медводдзаысь таво кусӧдчим май 14-15 лунъясӧ Чилимдін районса Бор грезд дорын. Медунаысь ӧзйыліс буретш тайӧ районас. Вит пӧжар вӧлі ю пӧлӧн, ӧта-мӧдсьыс километр ылнаын. Гӧгӧрвоана, мыжаӧсь чери кыйысьяс либӧ шойччысьяс. Сотчис 102 гектар вӧр.
Ставнас таво Комиын ӧзйыліс ӧкмысысь нин. Мӧйму тайӧ кадас вӧлі сӧмын ӧти пӧжар. Сизим неминучаысь мыжаӧсь йӧз. Кыкысь ӧзйыліс чардбиысь.
Мӧйму республикаса парма-ягын 49-ысь ӧзйыліс чардбиысь жӧ, а 18-сьыс мыжаӧсь йӧз. Татшӧм мыжсӧ, кыдзи и керка-патера ӧзтӧм, туялӧ полиция. Ми сӧмын корсьысям сотчӧминас, чукӧртам миянлы коланаторсӧ да вӧчам кывкӧртӧд, мый понда ӧзйис.
Ӧтчыд чери кыйысь пестӧма бипур, но биыс чеччыштӧма понӧльӧ, а сэсся и гырысь пожӧм-козйӧ. Мортыс видлӧма кусӧдчыны, но выныс абу тырмӧма потшны биыслы туйсӧ. Сотчӧминсьыс экспертъяс аддзӧмаӧсь телефон. Сы серти и туялӧмаӧсь мыжасӧ. Парма-яглы ускӧттьӧысь перйӧмаӧсь 300 сюрс шайт. Ускӧттьӧсӧ арталігӧн тӧд вылӧ босьтӧны, мыйсяма да уна-ӧ пу сотчӧма, дона-ӧ вӧлі вӧрыс да мыйта сьӧм ковмас выль пуяс садитӧм могысь.
Республика пасьталаын миян шӧринлӧн 16 подразделение да квайт кусӧдчан станция. Парма-яг бӧрся видзӧдам Ан-2, Cessna кокньыд самолётъяссянь. Быд во авиаторъяскӧд кырымалам сёрнитчӧм. Самолётнас веськӧдлӧ лётчик, а орччӧн пукалӧ миян сотрудник да сюся видзӧдӧ, оз-ӧ кӧнкӧ вӧрыс тшынась. Татшӧм видзӧдысьыс миян 15 морт. Таысь ӧтдор шӧринын зільӧ парашютӧн чеччалысь 228 десантник да 63 водитель-тракторист. Печораысь, Интаысь да Усинскысь ӧтдор самолётӧн кытшовтам унджык районсӧ. Тайӧ куим кар гӧгӧрыс оз сэтшӧм тшӧкыда ӧзйывлы да.
Дерт, вӧдитчам и космоссянь вӧчӧм снимокъясӧн. Таысь ӧтдор парма-ягса вывтасъясын ӧшӧдім 27 видеокамера. Эмӧсь и беспилотникъяс. Но наӧн медсясӧ вӧдитчам кусӧдчигӧн, медым тӧдмавны, кытчань мунӧ биыс, кыті бурджык потшны сылы туйсӧ.
Миян шӧринса специалистъяслӧн, техникалӧн выныс тырмӧ кусӧдны ичӧт пӧжар. 2022 воын чардбисянь ӧти лунӧ ӧзйис 72-лаын! Дерт, та мындатӧ ӧтпырйӧ сьӧкыд кӧртвомавны. Та вӧсна ковмылӧ корны мукӧд регионса кусӧдчысьясӧс. Кутшӧмкӧ воӧ миянӧ воліс 500 морт. И ми тшӧкыда ветлам отсасьны орчча регионъясӧ.
Кор биыс матыстчӧ сикт-грездлань, отсасьӧны и сэтчӧс олысьяс, волонтёръяс. Медым найӧс вердны да быд часысь мынтыны 370 шайт, госконтракт серти миянлы вичмӧдісны куим миллион шайт.
Кор ӧзйӧ уналаын, медводз кусӧдчам сикт-грезд да предприятиеяс дорйӧм могысь.
2020 воӧдз позьӧ вӧлі ӧвтыштчыны пӧжарысь, коді ыпъялӧ ылі пармаын, кытчӧдз сьӧкыд воӧдчыны. Талун оланпас серти кусӧдчам быдлаын, дерт, мый вылӧ тырмас вынным.
Таво тулысыс воис водз, сулалӧ жар поводдя. Коми ЦГМС-са специалистъяслӧн висьталӧм серти, июньын лоас жар, а сідзкӧ, пӧжар боксянь тайӧ 4 да 5 класс.
Комиын Россельхознадзорлы да Росреестрлы, муниципалитетъясса власьтъяслы, организация-котырӧн веськӧдлысьяслы колӧ сюсьджыка видзӧдны вӧрсянь матын сулалысь стрӧйбаяс бӧрся да дорйыны найӧс, выльмӧдны сідз шусяна минерализуйтӧм му костъяс.
Кодсюрӧ чайтӧны, вӧрын кусӧдчыны пӧ абу сэтшӧм сьӧкыд. Но кор биыс бушков моз мунӧ пуяс йывті, весьӧпӧрлан. «Гӧрд петукыс» машина ӧдӧн лэбӧ часнас 70 километр. Би кывъясыс гартчӧны-чеччалӧны. Весиг вермасны вуджны ичӧтик ю да туй вомӧн. Температураыс та дырйи сюрс градус, весиг кӧрт сылӧ. Шлангысь ваыс оз и во биӧдзыс, артмӧ ру.
Кыланныд кӧ вӧрын шы, быттьӧ матыстчӧ поезд либӧ аддзанныд водзсьыныд би, пыр жӧ вешйӧй бокӧ, нюрлань, тылань либӧ юлань. Би кывъясыс кӧ юр весьтаныд нин, вевттьысьӧй ва паськӧмӧн, водӧй да ныр-вомтӧ тупкӧй кӧтӧдӧм чышъянӧн, шапкаӧн либӧ ветьӧкӧн.
Йӧзыс тшӧкыда асьныс босьтчӧны кусӧдчыны. Дерт, биыс кӧ ичӧт на, сійӧс позьӧ кусӧдны кокнад тальччӧмӧн, бузгыны ва ведра, путкыльтны му, швачӧдны пипу, бадь пу либӧ кыдз роскӧн. Оз позь кусӧдчыны коз понӧльӧн. Но ӧзйӧ кӧ паськыда, 101, 112 либӧ 8-800-100-94-00 номера телефон пыр колӧ юӧртны та йылысь кусӧдчысьяслы.
<> Николай РАЗМЫСЛОВ. Снимокъясыс авторлӧн да ӧтуввезйысь.