Емдін районысь фанера вӧчан Зӧвсьӧртса комбинат уджйӧза зільысьясыслы сё миллион шайт. «Печоранефтегаз» акционер котырын нажӧтка вештӧм кузя уджйӧзыс ӧкмылӧма 147,5 миллион шайтӧдз. Но прокуратура ӧлӧдӧма, да таво апрельын уджйӧзсӧ бырӧдӧмаӧсь.
Кытчӧ шыӧдчыны, уджӧн могмӧдысь кӧ дыр оз вештысь зільӧмсьыд, либӧ чуктӧдыштӧ нажӧвитӧмсьыд сӧмын мыйтакӧ?
Республикаса юралысьлӧн Общественнӧй приёмнӧйын висьтасисны мортлысь уджалан право дорйысьяс.
Комиын Россияса следственнӧй комитет управлениеысь старшӧй инспектор Игорь Тетерин:
–Асланым уджын ми кутам йитӧд прокуратуракӧд, удж инспекциякӧд, регионса власьт тэчасъяскӧд да ведомствояскӧд. Миянлы воӧм шыӧдчӧмсӧ тшӧкыда ыстам налы.
Кор миянлы воӧ шыӧдчӧм, медводз видлалам, эм-ӧ сэні РФ-са УК серти мыжыс. Тайӧ абу сӧмын удждон мынтытӧм, но и сёрмӧмӧн либӧ урчитӧмысь этшаджык сьӧм сетӧм. И сыысь, и таысь – торъя уголовнӧй статья.
Предприятие-организацияӧн веськӧдлысьяс нюжмасьӧны, оз мынтыны йӧзыслы удждон. Но кор панам уголовнӧй делӧ, колана мында сьӧмыс пыр и югдӧ.
Овлӧ, воас норасьӧм, а уголовнӧй кывкутӧмӧ кодӧскӧ кыскыны нинӧмысь, немтор абу торкалӧма да. Сэки ми шыӧдчам предприятие-организацияӧн веськӧдлысь дорӧ, медым кыдзкӧ воӧдчас норасьысьыскӧд ӧти кывйӧ.
Миян республикаын уджалысь уна войтырӧн веськӧдлӧны мукӧд регионсянь. Кор татшӧм уджалысьлысь торкӧны правосӧ, сылӧн норасьӧмӧн тӧдмӧдам предприятиенас веськӧдлысьсӧ, ыстам сэтчӧ кабала-документсӧ.
Удж вылын доймалӧмысь либӧ кувсьӧмысь 90 прӧчентас мыжа техника безопасносьт вӧсна кывкутысь. Медводз сійӧс и кыскасны уголовнӧй кывкутӧмӧ. Но, овлӧ, мыждыны некодӧс. Безопасносьт боксянь ставсӧ вӧчӧмаӧсь лючки, но мортыс ачыс ставсӧ торкӧма да кувтӧдзыс доймалӧма.
Мӧйму миян ведомство паніс 26 уголовнӧй делӧ. Дассӧ – уджалігӧн доймалӧм, а 16-сӧ – удждон мынтӧмӧн нюжмасьӧм кузя. На серти ёрд вӧчис нин кывкӧртӧд. Унджык делӧсӧ пӧдлалӧмаӧсь, мыжаясыс став уджйӧзсӧ – 12 миллион 100 сюрс шайт – вештӧмаӧсь да. Ӧти делӧ кузя ковмис арестуйтны эмбурсӧ да та весьтӧ вештыны уджйӧзсӧ.
Тавося медводдза кварталын панім ӧти уголовнӧй делӧ. Уджйӧзыс вӧлі сизим миллион 900 сюрс шайт. Кӧть мыжаыс ставсьыс вештысис, делӧсӧ ыстім ёрдӧ. Сэні нин видзӧдласны да, позьӧ кӧ, пӧдлаласны делӧсӧ.
Миян медшӧр мог – абу штрап перйыны либӧ кыскыны предприятие-организацияӧн веськӧдлысьӧс уголовнӧй кывкутӧмӧ. Тӧдчанаджык, медым йӧзыслы вештісны нажӧткасӧ.
Коми Республикаса прокуратура управление юкӧнысь прокурор Елена Филиппова:
–Миян ведомствоӧ таво воис 1.302 юӧр, тайӧ мӧйму серти унджык. Тыдалӧ, мӧрччӧ республикаса да и странаса экономикаын серпасыс. Прокуратура кутӧ тӧд вылын да туялӧ йӧзыслысь став шыӧдчӧмсӧ.
Комиын некымын предприятие уджйӧза 120 миллион шайт. Ӧтиын вештӧмаӧсь нин йӧзыслы 90 миллион, мӧдын – кӧкъямыс миллион шайт.
Казьтышта, удж вылӧ инасигӧн колӧ кырымавны сёрнитчӧм. Майшӧдлӧ йӧзлӧн челядь сяма мывкыдыс. Торйӧн нин эскӧны уджӧн могмӧдысьлы том, арлыда войтыр да сикт-грездын олысьяс. Удж вылӧ инасигас найӧс эскӧдӧны, нажӧткаыд пӧ лоас ыджыд, да кутам сетны ас кадӧ, а договортӧ пӧ сёрӧнджык кырымалам. Но та йылысь сэсся ставӧн вунӧдӧны. И мыйкӧ кӧ лоас, предприятие-котырнас веськӧдлысь вермас шуны, а татшӧм уджалысьыс пӧ менам абу. И мӧдыс немтор оз вермы вочавидзны, некутшӧм документ сылӧн абу да. Кабалатӧг бӧрас зэв сьӧкыд лоӧ перйыны нажӧвитӧм сьӧмтӧ. И прокуратура нинӧмӧн оз вермы отсавны.
Сыктывкарса прокурорлы отсасьысь Мария Сердитова:
–Юркарын кык предприятиеын абу вештысьӧмаӧсь сэтчӧс зільысьяслы. Ӧтиас 52 мортлы уджйӧзаӧсь нёль сайӧ миллион шайт. Мӧйму декабрын нуӧдім прӧверка, да тыдовтчис, мый удждонсӧ вештыны сьӧмыс вӧлӧма, но веськӧдлысьыс мынтысьӧма кӧртымалӧмысь да мукӧдторйысь. Ёрдӧ ыстім 19 шыӧдчӧм, январын панісны уголовнӧй делӧ. Ёрд вӧчис нин кывкӧртӧд, суд приставъяс ӧні корсьӧны, мый позьӧ мырдӧн перйыны уджйӧзаыслысь. Талун кежлӧ уджйӧзыс чинӧма нин кык миллион шайтӧдз. Матысса кадӧ перъясны кольӧмсӧ.
Мӧд предприятиеыс Кировын. Сэтчӧс войтыр зільӧны Комиын вахтаӧн. Налы тшӧтш уджйӧзаӧсь, но миян ведомствоӧ некод эз норась. Та вӧсна делӧсӧ мӧдасны видлавны Челябинск обласьтын.
Прокуратураса сотрудникъяс отсалӧны быд норасьысьлы лӧсьӧдны колана кабала, гижны ёрдӧ шыӧдчӧм. Миян эм та кузя дась бланок. Казьтышта, удж право торкӧм кузя ёрдӧ шыӧдчӧмысь пошлина мынтыны оз ков.
Торъя шыӧдчӧм кузя нуӧдны прӧверка ог вермӧй. Но норасьӧмсӧ кӧ кырымаліс кык да унджык морт, прокуратураса специалистъяс вермасны волыны предприятие-организацияас прӧверкаӧн.
Комиын федеральнӧй вот служба управлениеысь юкӧнӧн веськӧдлысь Андрей Бабик:
–Миян управление топыда ёртасьӧ удж инспекциякӧд, регионса власьт тэчасъяскӧд да ведомствояскӧд. Республика тшупӧдын да 22 муниципалитетын торъя котыръяс видзӧдӧны, лючки-ӧ йӧзыслы мынтӧны уджйӧзсӧ да косӧдӧны вот.
Таво нин тыдовтчис, мый кӧнсюрӧ удждоныс МРОТ-ысь этшаджык. Такӧд йитӧдын 1,5 сюрс организация-котырӧ ыстім ӧлӧдана кабала, корим гӧгӧрвоӧдны, мыйла йӧзыслы мынтӧны урчитӧм мындаысь этшаджык сьӧм. 388-ас бырӧдісны нин тайӧ тырмытӧмторсӧ да йӧзыслы содтӧд мынтісны комын миллион шайт. Кар-районын 28 веськӧдлысьӧс ковмис весиг корлыны комиссия вылӧ. Матысса кадӧ чукӧртчылам нӧшта 25-ысь татшӧм жӧ могӧн.
Овлӧ, удж вылӧ инасигӧн мортыслы вӧзйӧны МРОТ, а нӧшта пӧ содтӧд сьӧм мӧдам сетны конвертын. Но уна сикас социальнӧй страхуйтчан пособие-отсӧгсӧ арталӧны бӧръя кык вося удждон серти. А удждоныд кӧ вӧлі МРОТ ыджда, сэтшӧм пособие и мынтасны.
Комиын удж да йӧзӧс социальнӧя доръян министерствоысь удж управлениеӧн веськӧдлысь Владимир Смирнов:
–Министерство бердын эм удждон кузя уджйӧз бӧрся видзӧдан комиссия, кытчӧ пырӧны муниципалитетъясса чина войтыр. Накӧд тшӧтш тшӧкыда видлалам йӧзлысь норасьӧмсӧ да корлам висьтасьны уджӧн могмӧдысьясӧс.
Удж дорйӧм кузя позянлуныс унджык. Быд кар-районын эмӧсь координаторъяс. Найӧ отсалӧны предприятие-организацияӧн веськӧдлысьяслы. Сідз, мӧйму миян координаторъяс 150 веськӧдлысьлы сетісны удж бурмӧдӧм кузя 700 вӧзйӧм.
Нуӧдам и уджаланінын экспертиза. Миян специалистъяс вӧчисны 170 кывкӧртӧд 400 уджаланін кузя, кӧні зільӧ 1,5 сюрс морт.
Удж дорйӧмкӧд йитӧдын мӧйму дас кыкысь чукӧртчылім, нуӧдім и форум. Котыртлам уна сикас конкурс. Быд во миянлы воӧ 500 гӧгӧр серпас, кӧні челядь петкӧдлӧны, кыдзи найӧ гӧгӧрвоӧны удж дорйӧмсӧ. Нуӧдам конкурсъяс и удж дорйысь специалистъяс костын.
Комиын государственнӧй трудинспекцияысь инспектор Светлана Андреева:
–Таво миянлы воис 386 шыӧдчӧм. На пиысь 104-ыс – удждонкӧд йитӧдын. Норасьӧны оз сӧмын нажӧтка мынтытӧм кузя. Коллективкӧд сӧгласӧ воӧдчытӧг нюжӧдӧны содтӧд мынтытӧг уджалан кад, уджӧдӧны праздникӧ, шойччан лунӧ да сідз водзӧ.
18 морт норасис, оз пӧ велӧдны да оз нуӧдны инструктаж удж вылын ускӧттьӧ-доймӧмысь видзчысьӧм кузя.
8 мортлысь торкӧмаӧсь отпускалан кадсӧ. Россияса лунвыв регионысь мортыс кӧ зільӧ Войвылын, ӧткымын веськӧдлысь оз и тӧд, мый уджалысьыслы отпуск дорас содтӧны мынтысяна лунъяс.
24-ысь норасисны, сёрӧн пӧ юӧртӧны удж вывсьыс мездӧм йылысь, нюжмасьӧны рӧштшӧтӧн, оз сетны трудкнижка да мукӧд документ, оз мынтыны отпускалігӧн уджалӧмысь сьӧм да с.в.
46 торкалӧм вӧлі удж кузя сёрнитчӧм кырымалігӧн, а кӧнсюрӧ уджӧдӧны татшӧм документтӧгыс.
Ми тшӧтш нуӧдам профилактика удж. Предприятие-организацияӧн веськӧдлысьяслы торйӧн ёна сьӧлӧм вылас воисны сідз шусяна профвизитъяс. Водзті найӧ полісны госинспекторысь, а ӧні асьныс корӧны волыны. Ӧд миян специалистъяс ӧлӧдӧны найӧс удж кузя оланпасъяс торкалӧмысь, велӧдӧны бырӧдны тырмытӧмторсӧ. Та вӧсна унджык зык-веныс оз паськав, а лӧньӧ пансигас на да.
Уджалан право торкӧм кузя медводз позьӧ шыӧдчыны миян инспекцияӧ. Норасьӧмсӧ позьӧ ыстыны пошта пыр, меститны ӧтуввезйын удж инспекция порталӧ либӧ Сыктывкарын вайны Морозов уличаса 156Ӧ2-ӧд номера керкаӧ. Позьӧ звӧнитны и инспекциялӧн «пӧсь йитӧда» 8(8212) 31-59-06 номера телефон пыр. Ми уджалам 9 час асывсянь 5 час рытӧдз (пекничаӧ кык часӧдз). Чассянь кыкӧдз – пажын.
* * *
Кыдз аддзам, уджалысь войтырӧс дорйысьыс тырмымӧн. А гашкӧ, челядьлы тшӧкыдджыка да мичаджыка колӧ серпасавны бать-мамыслысь уджаланінсӧ? Сэки сэні ставыс лоас лючки. И удждонтӧ ас кадӧ мынтасны. Зӧвсьӧртса челядь та боксянь, тыдалӧ, дышӧдчыштісны…<>
Николай Размыслов. Снимокъясыс авторлӧн.