Таво Комиын ӧзйылӧма 273-ысь (мӧйму дорысь 6,6 прӧчентӧн унджыкысь). Та дырйи кувтӧдзыс сотчалӧма 14, а доймалӧма 9 морт (мӧйму татшӧмыс вӧлӧма 10 да 4).
Таво унджыкысь ӧзйылӧма Сыктывкар, Ухта да Сосногорск каръясын, а сідзжӧ Койгорт, Кӧрткерӧс, Мылдін, Удора да Изьва районъясын.
Кыдзи видзчысьны ускӧттьӧсьыс? Мый колӧ сюркнявны пель саяд истӧг тувйӧн чиркниттӧдз?
Тайӧ да мукӧд юалӧм вылӧ республикаса юралысьлӧн Общественнӧй приёмнӧйын вочавидзис Россияса МЧС-лӧн Главнӧй управлениеысь Сыктывкарын надзор да профилактика юкӧнӧн веськӧдлысьӧс вежысь Владислав Немчинов.
–Владислав Николаевич, тувсовъя кузь шойччан лунъясӧ унаӧн мӧдасны ропкыны, дасьтысим пӧ ветлыны дачаӧ да вадорӧ шашлык пражитны, а апрель 10 лунӧ йӧзӧдісны билы паныд водзсасян торъя режим…
–Таво Сыктывкарын да матігӧгӧр посёлокъясын ӧзйыліс 61-ысь (мӧйму дорысь 20 прӧчентӧн унджыкысь). Та дырйи кувтӧдзыс сотчаліс 1, а доймаліс 3 морт (мӧйму татшӧмыс вӧлӧма 6 да 3). Мӧйму кӧ медсясӧ неминучаыс суліс керка-дачаын, таво ыпъялӧны гараж-машинаяс.
Медся унаысь таво ускӧттьӧыс сулӧма электроприборсянь (43 прӧчент), неуна этшаджыкысь пачсянь (22%), биӧн кужтӧма вӧдитчӧмысь да куритчӧм понда (20%). Каргӧгӧрса парма-ягын таво эз на ӧзйыв.
Казялім, мӧйму медунаысь ӧзйылӧма майын да июньын, а медся этшаысь – сентябрын. Синоптикъяслӧн висьталӧм серти, гожӧмыс таво лоас жар жӧ. Сідзкӧ, и видзчысьны колӧ ставнымлы ёнджыка. Пӧжар тшӧкыдджыка овлӧ пекничаӧ да вӧскресенньӧӧ. Медсясӧ керка-патераын да мукӧд стрӧйбаын неминучаыс овлӧ пажын кадсянь квайт час рытӧдз.
Таво тулысыс воис водз, лымйыс унджыклаас сыліс нин. Та вӧсна и йӧзӧдім билы паныд водзсасян торъя режим, медым йӧзыс эз личӧдчыны майся праздникъясӧ. Казьтышта, тайӧ кадас казялӧм тырмытӧмторйысь стрӧгджыка кыскасны кывкутӧмӧ.
–Билы паныд водзсасян торъя режим дырйиыс кыдз колӧ видзчысьны неминучаысь?
–Ми подуласям 1994 вося декабрь 21 лунӧ вынсьӧдӧм 69-ӧд номера федеральнӧй оланпас вылӧ. Дерт, эм и уна мукӧд документ-индӧд. Шуам, 2020 вося сентябрь 16 лунӧ Россияса правительствоӧн вынсьӧдӧм 1479-ӧд номера постановлениеын стӧча индӧма, мый оз позь вӧчны торъя режим дырйи.
Медводз, оз позь биасьны вӧрын, керасын. Ӧд гӧгӧр посньыд понӧль, чаг-рос, пилипызь, кос яла-нитш да турун.
Бипур оз позь пестыны и керка да мукӧд стрӧйба дорын. Сэсся град йӧртӧ да потшӧс сайсьыд некымын метр мед вӧлі весалӧма кос турунысь да лӧп-ёгысь. Сотны сійӧс оз жӧ позь.
Шашлык пражитӧм могысь мангалсӧ позьӧ сувтӧдны керкасянь 5 метр ылнаын. Сы гӧгӧр мед вӧлі 2 метр куш му либӧ лыа. Орччӧн колӧ сувтӧдны гоз-мӧд ведра ва. Но пестыны мангалсӧ пес плакаӧн да биасьны оз позь. Та пыдди тэчӧм шомсӧ бурджык киськавны биасян сорасӧн да ӧзтыны. Здук мысти нин шомыс мӧдас ӧгравны. Шашлык позьӧ пражитны, но сӧмын восьса битӧг. А нӧшта бурджык вӧдитчыны электрогрильӧн…
Весиг здук кежлӧ оз позь кольны мангалсӧ челядьлы, кыдзи и ломтысян пач да включитӧм электроприбор. Дерт, колӧ саймовтны наысь истӧг-зажигалка да сись.
Унаӧн куритчигас пепельнича пыдди гаровтӧны кабалаысь кулёк либӧ пӧимсӧ печлалӧны истӧг кӧрӧбӧ, тыртӧм сигарет пачкаӧ. Бӧрас шамыртӧны да чӧвтӧны урнаӧ, шыблас контейнерӧ. А недыр мысти нин сэні ставыс заводитӧ тшынасьны-сотчыны. Чигарка пом оз позь шыбитны и лифт шахтаӧ, кос турунӧ да сідз водзӧ.
Неважӧн Сыктывкарын сотчис пластик контейнер. Видеокамера серти туялӧмаӧсь: ӧти ань петӧма кильчӧ вылас да шпуткӧма-куритчӧма, а чигарка помсӧ печиктӧма шыблас контейнерас. Мыжасӧ кыскасны административнӧй кывкутӧмӧ.
Билы паныд водзсасян торъя режим дырйи оз позь вӧдитчыны пиротехникаӧн, сувтӧдны машинатӧ кос турунаинӧ.
Предприятие-организацияын колӧ видзӧдлыны шоныд сетан став оборудованиесӧ, электроприборсӧ. Мыйкӧ кӧ жугалӧма, дзоньтавны либӧ вежны. Котельнӧйӧ да шоныд сетан оборудованиеӧн вӧдитчанінӧ колӧ инавны уджавны сӧмын та могысь велӧдчӧм да кывкутысь специалистӧс.
–Мый бӧрся видзӧдӧ ведомствоныд?
–Быд во мартын чукӧртчылам мэрияысь, МЧС-ысь, полицияысь специалистъяскӧд да сёрнитчам, кодлы мый колӧ вӧчны, медым лючки вуджны тулыс-арсӧ.
Билы паныд водзсасян торъя режим дырйи миян сотрудникъяс нуӧдӧны профилактика удж. Волывлам предприятие-организацияӧ, велӧдчан учреждениеӧ, аддзысьлам и керка-патераын да дачаын олысьяскӧд. Неважӧн кытшовтім Вылыс Максаковка, Гӧрд Затон, Сьӧдкыркӧтш, Мырты-ю посёлокъяс, Эжва да сэтчӧс «Строитель» микрорайон. Казьтылім биысь видзчысьӧм, пачӧн, электричествоӧн видзчысьӧмӧн вӧдитчӧм, тулысын кос турун сотӧм йылысь, разӧдім памяткаяс, видзӧдім, медым стрӧйбаяс дорас вермисны матыстчыны кусӧдчан машинаяс, пожводоёмын вӧлі тырмымӧн ва да с.в.
Профилактикаысь ӧтдор полициякӧд, Рослесхознадзорса да вӧр овмӧсса специалистъяскӧд тшӧкыда петалам рейдӧ. Та дырйи вӧдитчам беспилотникӧн. Сійӧ кӧ казялас тшын либӧ би, снимайтас да пыр жӧ ыстас операторлы юӧр.
Нӧшта ӧтитор майшӧдлӧ. Комиын 250 сикт-посёлок, позьӧ шуны, парма-ягын. Вӧрыс кӧ ӧзъяс, биыс вермас ньылыштны и керкаяссӧ. Сыктывкаркӧд орччӧн эмӧсь жӧ татшӧм посёлокъясыс. Оланпасъяс, Россияса президентлӧн да правительстволӧн индӧдъяс серти татшӧм сикт-посёлок гӧгӧрыс колӧ керавны пуяссӧ, медым вӧр да сыкӧд орчча керкаяс костас вӧлі 50 метр пасьта куш му либӧ лыа.
Ёрдъяс меставывса администрацияӧн веськӧдлысьяслы та вылӧ жӧ индӧны, стрӧжитӧны, но найӧ немтор оз вермыны вӧчны, муыс вӧр фондын да. Медым сійӧс вуджӧдны кар-посёлок борд улӧ, колӧ кад. Юркарын дас во нин нуӧдӧны тайӧ уджсӧ.
Абу ставыс лючки и кусӧдчан ва видзанінъясӧн, торйӧн нин сикт-грездын да посёлокын. Ваыс сэні этша, да и пожводоём дорас туйыс лёк, тӧвнас оз весавны лымсӧ, нинӧмӧн абу вевттьӧмаӧсь-тупкалӧмаӧсь, медым ваыс эз кынмы.
Бур ногӧн кӧ, быд 200 метр ылнаын мед вӧлі пожводоём, гидрант либӧ ты. Карным паськалӧ, а кусӧдчан ва трубасӧ оз удитны нюжӧдны. Сідз, Емвальын 12 улича нин, а васӧ нюжӧдӧма сӧмын сизимас. Да и важ трубаыс сімӧ-потласьӧ. Татшӧмсӧ колӧ вежны Печора улича пӧлӧн.
Кар гӧгӧрын колӧ лӧсьӧдны дас кымын выль пожводоём. Вонас вӧчам гоз-мӧдӧс. Кӧртысь ӧти кӧрӧбыс 13,5 миллион шайта.
Ылӧсас та мында жӧ сьӧм колӧ пристань лӧсьӧдӧм могысь. Выльтыдор, Сьӧдкыркӧтш да Шордор посёлокъяс дорын эмӧсь тыяс. Но медым воӧдчис кусӧдчан машина да босьтіс колана мында ва, колӧ вӧчны бетонысь 12 метр пасьта да та кузьта жӧ пирс.
Пӧжарнӧй машина цистернаӧ тӧрӧ 8 тонна ва. Кусӧдчигӧн ваыс петӧ 4 атмосфераа давленньӧӧн, секунданас 40 литр. Дас минутӧн цистернаыс тыртӧммас.
Та вӧсна пӧжар дырйи, дерт, биыс кӧ абу ёна ыджыд, локтӧ кык машина. Ӧтиыс пыр жӧ босьтчӧ кусӧдчыны, а мӧдыс сувтӧ пожводоём либӧ гидрант дорӧ да сэсянь нин качайтӧ васӧ воддзаас.
–А мыйысь медся тшӧкыда ӧзйылӧ?
–Вӧрын ӧзйылӧм дырйи кӧ тшӧкыда ыстысьӧны чардби вылӧ, керка-патера да мукӧд эмбур сотчӧмысь медводз мыжа морт.
Таво некымынысь нин тӧдӧмӧн ӧзтылісны патера ӧдзӧс. Гозъя, рӧдвуж, тӧдсаяс вензьӧны-юксьӧны, а сэсся верӧсыс либӧ гӧтырыс ӧзтӧ керкасӧ, медым некодлы эз вичмы.
Татшӧм мыжсӧ, кыдзи и парма-ягын ки помысь пӧжар, туялӧ полиция. Ми сӧмын корсьысям сотчӧминас, чукӧртам миянлы коланаторсӧ да кывкӧрталам, мый вӧсна ӧзйис. Биыс кӧ паськалӧма кыкладорсянь, тайӧ стӧча нин тӧдӧмӧн лёксӧ вӧчӧм.
–А кыдз стрӧжитӧны пӧжарлы паныд водзсасян правилӧяс торкалӧмысь?
–Билы паныд водзсасян торъя режим дырйи штрапыс содӧ некымын пӧв. Шуам, торъя режим йӧзӧдтӧг кӧ йӧзлысь биӧн кикурӧда вӧдитчӧмысь стрӧга ӧлӧдлісны либӧ перйылісны 5 сюрс шайт, талун ковмас мынтыны 20 сюрс нин. Сідз шусяна юридическӧй лицо водзті вештыліс 100 сюрс шайт, ӧні жӧ штрапыс – 800 сюрс.
Нӧшта на чорыдджыка мыждасны, бипурсяньыд кӧ «гӧрд петукыс» ньылыштас йӧз стрӧйба да та дырйи нӧшта на кодкӧ кувсьытӧдзыс доймалас.
–Казялан кӧ кытыськӧ би, колӧ-ӧ босьтчыны кусӧдчыны?
–Вӧрысь ли нӧшта кытыськӧ казяланныд кӧ пӧжар, пыр жӧ звӧнитӧй 01 либӧ 112 номера телефон пыр. Та бӧрын нин видзӧдӧй, сямманныд-ӧ кусӧдчыны. Биыс кӧ абу на ёна паськалӧма, позьӧ киськавны ваӧн, шыблавны му либӧ лыа. Бур, ки улад кӧ эм огнетушитель. Но зэв кӧ тӧла, да биыс ӧдйӧ паськалӧ, бурджык вешйыны ылӧджык.
<> Николай РАЗМЫСЛОВ. Снимокъясыс авторлӧн да ӧтуввезйысь.