Комиын стрӧитчӧм да оланін бӧрся видзӧдан службаӧ быд лун кодкӧ да норасьӧ. Вӧ-лӧмкӧ, кодсюрӧлы и став удобствоа патераад немкӧ.
Йӧзӧс жилищно-коммунальнӧй услугаясӧн могмӧдігӧн налысь правосӧ торкалӧмыс нӧшта ӧтчыд тыдовтчис «Веськыд йитӧд» дырйи. Телефоныс, позьӧ шуны, донавліс дугдывтӧг триньгӧм-звӧнитӧмсьыс.
Йӧзыс медсясӧ звӧнитчисны Сыктывкарсянь. Но кыдз висьталіс тайӧ службанас веськӧдлысьлысь удж вӧчысь Ольга Микушева, норасьӧны и Койгорт, Княжпогост да мукӧд районсянь. Йӧзыс юасьӧны, кытчӧ шыӧдчыны, медым выльысь арталісны коммунальнӧй услугаысь рӧскодсӧ, кор колӧ вежны ва счётчик да с.в.
«Веськыд йитӧда» телефон пыр медводз юалісны, кыдзи вештысьны кӧдзыд ваысь муниципальнӧй патераын, абу кӧ сэні счётчикыс.
–Казьтыштам, таво январсянь патераӧ воан кӧдзыд ваысь, абу кӧ счётчикыс, колӧ мынтыны содан коэффициента норматив серти. Би-ва видзтан оланпас серти счётчиксӧ лӧсьӧдӧ оланінсӧ кутысьыс. Патераыс кӧ муниципалитетлӧн, олысьыслы колӧ шыӧдчыны сэтчӧс администрацияӧ. Кутшӧмкӧ помка вӧсна кӧ администрацияыс тайӧс оз вӧч, патераас олысьыс вермас ас тшӧт весьтӧ пуктыны счётчиксӧ, медым мынтысьны сӧмын видзӧм ваысь. Та бӧрын медалӧм мастерлы вештӧм рӧскод йылысь кабаласӧ петкӧдлыны администрациялы, медым матысса кадӧ косӧдісны сьӧмсӧ.
Сосногорскын олысь ань кӧсйӧ дзоньтасьны муниципальнӧй патераын – вежны джоджсӧ да ортсысяньыс эжсьыны. Вештас-ӧ администрация тайӧ рӧскодсӧ?
–Патераас олысьыс вермас мыйсюрӧ дзоньтавны. Но капитальнӧй ремонтсӧ вӧчӧ оланін ку-тысьыс, сідзкӧ, муниципалитет. Мортыс кӧ ачыс кӧсйӧ дзоньтасьны, та йылысь колӧ юӧртны меставывса асвеськӧдлан тэчасӧ. Уджсӧ помалӧм бӧрын став кабала-чексӧ, кыдзи и счётчик лӧсьӧдігӧн, колӧ вайны администрацияӧ, медым вештісны рӧскодсӧ.
Коді весалӧ лым?
–«Госуслуги. Решаем вместе» порталӧ воӧма лым туйтӧма идралӧм кузя 250 норасьӧм. Медуна – Княжпогост районысь да Вуктылысь. Сэк жӧ Усинскын, Сыктывкарын да Ухтаын, а сідзжӧ ӧткымын муниципалитетын веськӧдлан компанияяс кывкутӧмӧн да ас кадӧ весалӧны лымсӧ.
Ӧшинь улын тайӧ уджсӧ бергӧдӧ веськӧдлан котыр либӧ ТСЖ. Пода ветланінъяс весалӧны йиысь да лымйысь ки помысь зырйӧн, киськалӧны лыаӧн да мукӧдторйӧн, медым эз вӧв вильыд. Машинаӧн ветлан туйсӧ весалӧны тракторӧн, кӧлеяыс кӧ вит сантиметрысь джуджыдджык. Пода да машинаӧн ветланінъяссӧ кӧ некод оз весав, колӧ шыӧдчыны веськӧдлан организацияӧ. Сэні кӧ ӧвтыштчасны, колӧ норасьны стройжилконтроль службаӧ. Сэтчӧс специалистъяс кӧ казяласны тырмытӧмторъяс, веськӧдлан компаниясӧ мыждасны.
Нӧшта юасьӧны, колӧ-ӧ лымсӧ кытчӧкӧ нуны ӧшинь увсьыс?
–Квитанцияас кӧ абу пасйӧма, мый олысьясыс таысь мынтысьӧны, веськӧдлан компанияыс идралӧм лымсӧ вермас чукӧртны да кольны йӧр пельӧсас.
Позьӧ-ӧ вежны веськӧдлан компаниясӧ?
–Койгорт сиктса олысь норасис, районын пӧ выль веськӧдлан котыр – «Север» ООО. Ми пӧ сійӧс эг бӧрйылӧй, олысьяссӧ некод абу чукӧртлӧма. Неважӧн мортыс корӧма вежны ӧдзӧссӧ, но сылы вочавидзӧмаӧсь, татшӧм уджнас пӧ ог ноксьӧй. Сэк жӧ став услугаыс донсялӧма нёль пӧв. Кӧсъям пӧ веськӧдлан организация пыддиыс котыртны ТСЖ. Но уна патераа керкаас унджык оланіныс муниципалитетлӧн…
Койгортын дыр кад эз вӧв веськӧдлан организацияыс. Ӧтувъя эмбур бӧрся видзӧдіс торъя котыр. Мӧйму районас локтіс выль веськӧдлан компания, и муниципалитетса администрация оланпас серти сетіс сылы районса уна патераа став керкасӧ. Та дырйи администрация урчитіс, мый бӧрся колӧ дӧзьӧритны, кутшӧм удж да донысь-ӧ вӧчны.
Веськӧдлан организациясӧ вежны либӧ бӧрйыны мӧд сикас веськӧдланног, дерт, позьӧ. Та могысь колӧ чукӧртчывны став олысьыслы да воӧдчыны ӧти кывйӧ. Но керкаас кӧ джынсьыс унджык патераыс муниципалитетлӧн, дӧзьӧритны сійӧс вермас сӧмын администрацияӧн индӧм веськӧдлан компания, кодӧс бӧрйисны восьса конкурс серти. Татшӧм котырсӧ вермасны индыны и кутшӧмкӧ кадколаст кежлӧ.
Районса администрациялӧн урчитӧм уджъяс йылысь кабалаын кӧ абу казьтыштӧма ӧдзӧс вежӧмсӧ, олысьясыслы бара жӧ колӧ чукӧртчывны да вӧчны та кузя кывкӧртӧд. Веськӧдлан компанияыс та бӧрын вежас ӧдзӧссӧ, а вештысяс таысь муниципалитет.
«Коммуналка» тӧдчымӧн донсяліс.
–Некымын муниципалитетсянь воис коммунальнӧй услугаяс донсялӧм йылысь норасьӧм. Сідз, Печораын ӧти «управляшка» содтӧма донсӧ 9,7 прӧчент.
Коммунальнӧй услугаысь тариф бӧрся видзӧдӧ государство. Ӧтувъя эмбур дӧзьӧритӧмысь донсӧ асланыс чукӧртчылігӧн вермасны индыны либӧ вежны сӧмын патераас олысьяс. Сӧмын уна патераа керкаясын донсӧ урчитӧ меставывса асвеськӧдлан тэчас. Веськӧдлан компания аснаукӧн донсӧ вермас содтыны, сёрнитчӧмас кӧ эм быдвося индексация йылысь пасйӧд.
Интаын уна патераа керкаын олысьяслы абу воӧма сьӧлӧм вылас, кыдзи идрасьӧны подъездас. Мед пӧ веськӧдлан компанияыс чинтас донсӧ лёка чышкӧм-мыськасьӧмсьыс.
Медым тайӧс вӧчны, колӧ лӧсьӧдны дурка идрасьӧм йылысь акт. Тайӧс вермас вӧчны ачыс веськӧдлан компанияыс. Но шыӧдчӧмсяньыс кӧ куим лун мысти некутшӧм вочакыв оз во, татшӧм кабаласӧ вермасны гижны асьныс олысьясыс. Документсӧ колӧ кырымавны этша вылӧ кык мортлы да уна патераа керкаса сӧветӧн веськӧдлысьлы. Тайӧ кабаласӧ ыстыны веськӧдлан компанияӧ, медым сэні выльысь арталасны идрасян услугасӧ. Донсӧ кӧ оз чинтыны, позьӧ шыӧдчыны ёрдӧ.
Миян специалистъяс кӧ казяласны, мый веськӧдлан организацияыс оланпас торкӧмӧн содтіс ӧтувъя эмбур бӧрся дӧзьӧритан донсӧ, корам подулавны тайӧс да лӧсьӧдам предписание. Веськӧд-лан компанияыс кӧ ӧвтыштчас миян индӧдысь да оз чинты услуга донсӧ, шыӧдчам ёрдӧ.
Патераад кӧ ывлаын кодь кӧдзыд.
–Тӧвнас ӧти керка дорын потӧма шоныд ва труба. Патераясас лоӧма ывлаын кодь кӧдзыд, шонтысьӧмаӧсь электроприборъясӧн. Олысьясыс юасьӧны, мыйта кад сетсьӧ неминучасӧ бырӧдӧм могысь, да выльысь арталасны-ӧ шоныдысь донсӧ?
Лоас кӧ кутшӧмкӧ неминуча, авария служба пыр жӧ босьтчӧ дзоньтасьны. Ӧд кӧдзыд дырйи ваыс вермас кынмыны, да потласясны и радиатор-трубаяс.
Дерт, аварияыд овлӧ быдсикас. Мукӧдысьсӧ сійӧс бырӧдӧм могысь колӧ некымын лун. Но оланпасын та вылӧ урчитӧма стӧч кад – 4-16 час. Мӧдасны кӧ дырджык ноксьыны, пӧсь ва донсӧ арталасны выльысь. Та могысь олысьясыслы оз ков некытчӧ шыӧдчыны.
Подъездыд абу гараж.
–Уна патераа керка подъездысь судтакост площадкаысь тшӧкыда позьӧ аддзыны велосипед, коляска, дадь, машина шына, шкап да с.в. Кӧнсюрӧ лӧсьӧдӧмаӧсь картупель ящик, нӧшта на потшӧмаӧсь ветланінсӧ кӧрт тасӧн.
Оланін да пӧжарлы паныд водзсасьӧм йылысь оланпасъяс серти тадзи вӧчны оз позь.
Орччӧн олысьясыд кӧ тыртӧны площадкатӧ кутшӧмкӧ эмбурӧн, колӧ норасьны веськӧдлан компанияӧ либӧ стройжилконтроль службаӧ.
Пасъя, таво веськӧдлан котыръяс зэв сюся видзӧдӧны та бӧрся.
* * *
Кыдз ми аддзам, и карад олӧмыд абу быдӧнлы ма кодь, и тані тӧжд-майшасьӧмыс юр выв тыр. И абу ставыс ас саяд. Дерт, карсаыдлы оз ков пес пилитны-поткӧдлыны, пач ломтыны да юкмӧсысь ва ваявны. Крантӧ бергӧдан да, со тэныд кӧдзыд и пӧсь ва. Содтӧд на и биару. Асмогасянінад шоныд и. Но патераад кӧ ывлаын серти муртса шоныдджык, пачтӧ он ломты. Овлӧ, и ва пыдди крансьыд визувтӧ тшай рӧма гудыр сорас…
<> Николай Размыслов. Снимокъясыс авторлӧн да ӧтуввезйысь.