Удора районса Путшкымдінысь Татьяна Васильевна Палева киын сиктсалӧн олӧмыс. И тайӧ абу метафора. Ань, кӧть и пенсия вылын, нелямын кык во нин бурдӧдӧ-мездӧ йӧзӧс быдсикас висьӧмысь. Путшкымдінса, кодӧс сійӧ, позьӧ шуны, мӧдаръюгыдсьыс косӧдіс таладорас, сьӧлӧмсяньыс аттьалӧны, кывбуръяс сиӧны.
Вужъясьӧма Вашка пыдӧсӧ
Чужлӧма Татьяна Васильевна Удора районса жӧ Пыисдін сиктсӧветувса Латьюга грездын. Кӧкъямысӧд классӧдз велӧдчӧма Пыисдінса школаын, а сэсся 9-10-сӧ Косланын.
Кыдзи ачыс висьталіс, ичӧтсяньыс кӧсйӧма лоны велӧдысьӧн. Весиг ёртъясыс тадзи чайтӧмаӧсь. А сэсся, кор Таня ыджыдджык классын велӧдчӧма, висьмӧма мамыс, да нывлӧн думыс вежсьӧма.
–Окота вӧлі мамлысь нэмсӧ нюжӧдны, та могысь бӧрйи медицина, – висьталіс Татьяна Васильевна. – Бабӧй уджаліс медсестраӧн, сыкӧд тшӧкыда волывлі больничаӧ. И, веськыда кӧ шуны, окотапырысь видзӧді, кыдзи баб ноксис лекарство-уколӧн, кажитчис и, кыдзи пасьтасисны бурдӧдысьяс.
Школа помалӧм бӧрас Татьяна мунӧма водзӧ велӧдчыны врачӧ, но конкурссӧ абу прӧйдитӧма. И шыӧдчӧма Сыктывкарса медучилищеӧ (ӧні Морозов нима колледж). Помалӧма гӧрд дипломӧн. Вӧлӧма дум водзӧ врачӧ велӧдчыны. Но локтӧма Удора районӧ. Том специалистӧс дзик пыр ыстӧмаӧсь Вашка пыдӧсӧ – Путшкымдінӧ. Тайӧ вӧлӧма 1984 воын.
–Ме бӧрда, ог вӧлі кӧсйы татчӧ да. Но воштысьны некытчӧ. Вои Путшкымдінӧ да и вужъяси. Уджалі акушеркаӧн, фельдшерӧн, – висьталіс ань.
Тэрыб отсӧг
Коді воліс Вашка пыдӧсӧ, тӧдӧ, кутшӧм сэні туйыс. Тӧвнас, Кӧдзыд пӧль лӧсьӧдыштас да, топыдджык, а лым сылӧм бӧрын сьӧкыд кытчӧкӧ писькӧдчыны. И том специалистлы медводдза лунсяньыс ковмӧма босьтны ас вылас мог: нинӧм вылӧ видзӧдтӧг кывкутны йӧз дзоньвидзалун вӧсна.
И со сылӧн медводдза, кыдз шуласны, испытание.
–Врач муніс шойччыны курортӧ, ме коли ӧтнам. Сиктса ӧти ань кутіс вайсьыны. Роддомыс сэки Путшкымдінын эз жӧ вӧв. Ковмис аслым транспорт корсьны. Медводз Важгортӧдз нуӧді. Участкӧвӧй акушерка менӧ пинялӧ, мыйла водзвыв эг мӧдӧд. Бур, мый сэки самолёт на лэбаліс. Лэбӧді медводза рейснас Косланӧ. Иналі. Ачым бӧръя рейснас бӧр лэби Важгортӧ. Сдайті вогӧгӧрся отчёт, а рытнас вӧлӧн локті Путшкымдінӧ, – казьтыліс Татьяна Васильевна.
–Сэки уна чужысьыс тані вӧлі?
–Да. Медунаӧн чужисны 1986 воын. А сэсся чиніс и чиніс.
–А вӧлі сідз, мый ковмис аслыныд вайсьӧдны?
–Эз. Висьтала тай, водзвыв вӧлі мӧдӧдам юрсиктӧ, туйыд омӧль да.
Дерт, висьӧмтӧ либӧ неминучатӧ водзвыв он тунав. И Татьяна Васильевналӧн уджын быдсяма лоӧмторйыс вӧвлӧма, кор колӧма ӧдйӧ сетны отсӧгсӧ.
–Вӧлі гожӧм. Уличӧ петі. Локтӧны кык зон, 10-12 арӧсаяс. Азьласӧн юн кыйӧмаӧсь юысь. И ӧти зонмыд кӧсъяс кутны юнсӧ, а мӧдыс азьласнад сатшкас и веськалас ёртыслӧн киӧ. И со локтӧны, ӧтиыс азьлас бедьсӧ киас кутӧ. Мый вӧчны? Кыдзи перйыны, мед эськӧ кисӧ чорыда не дойдны? Видзӧда да, зонмыслӧн батьыс локтӧ. Оз писӧ жалит, а видӧ, чими кыян медся бур азьлассӧ пӧ босьтӧмыд. Сэсся батьыс пилитіс бедьсӧ, ме азьлассӧ кыски. И ӧд кыдзкӧ сідз веськалӧма, мый киыс эз дрӧбитчы, вӧран коли. Ӧтар боксӧ вури, мӧд боксьыс ранасӧ восьсӧн коли. Водзӧ сэсся Косланӧ райбольничаӧ нуӧдім. Ӧні на аттьӧалӧ, верстьӧ нин, киа пӧ коли да.
Бурдӧдысьлы туй
Татьяна Васильевналӧн кывъяс серти, кольӧм нэмся 90-ӧд воясӧ лекарство-уколла вӧлӧм асьныс медработникъяс тӧлысьнас ӧтчыд Важгортӧ вӧлӧн ветлӧны. Казьтыліс, мый шогмытӧм туйын быдторйыс вермис лоны. Коркӧ пӧ, вӧлӧма март тӧлысь (а сэки туйыс заводитӧ тшыкны, луннас сылӧ да), санитаркаыскӧд вӧлӧн ветласны Важгортӧ лекарствола. Бӧрсӧ локтӧны, а паныд вӧла жӧ – поштаын уджалысь.
–Ми сылы горзам, мед кежас бокӧджык. Ми ӧд аньяс, ог лысьтӧй кежны, сибдам кӧ туй бокас, кыдзи кутам петны. Туй шӧрыс чорыд, а бокыс небзьӧма нин. А сійӧ воча миянлы: «Ме пошта, пошта оз кеж». Ачыс гажа, гӧлӧс сертиыс тӧдчӧ. Но кежис эськӧ. И сылӧн вӧлыс син водзын вӧйи. Поштасаыд горзӧ: «Кӧні менам вӧлӧй?»… Со ӧд кутшӧм миян туйным.
Сідзжӧ ань висьталіс, мый Иван Викентьевич верӧсыс ёна отсасьлӧма (чужлӧма Тойнаын, грездыс Путшкымдінсянь неылын, ӧні сэні некод нин оз ов). Ас техникаӧн висьысьясӧс новлӧдлӧма.
–Татьяна Васильевна, а врачӧ велӧдчинныд?
–Мӧдӧдчылі эськӧ Перымӧ, но бӧр босьті документъясӧс. Семья, овмӧс, ылі сиктын удж, и мед нӧшта велӧдчыны водзӧ, мӧвпышті да, мися, лоӧ зэв сьӧкыд. А верӧс ӧні на шулывлӧ, колӧ пӧ вӧлі велӧдчынытӧ.
Ас йӧз водзын мог
–Татьяна Васильевна, меным висьталісны, мый кӧть ті и пенсия вылын, век на шыӧдчылӧны тіян дорӧ медицина отсӧгла.
–Сідз, – зэв лабутнӧя шуыштіс ань. – Уджалі 2014 воӧдз, а сэсся пенсия вылӧ петі. Путшкымдінын бурдӧдчанін абу. Та вӧсна менам дас воысь нин дыр гортын эм «тревожнӧй чемоданчик». И кодлы колӧ отсӧг, ме дорӧ шыӧдчӧны.
–Тіянлы таысь удждон мынтӧны?
–Оз. Ме тайӧс вӧча ас кӧсйӧм серти, позьӧ шуны, волонтёрала. Отсала, ог вермы кольны йӧзсӧ сідз да. Меным тайӧ аслым колӧ. Миссия тайӧ менам, кытчӧдз верма, кытчӧдз ачым кок йылын, кута отсавны йӧзыслы.
–Лекарство-уколыс кытысь, ас тшӧт весьтӧ жӧ?
–Мыйсюрӧ сетӧны Важгортысь, а унджыкыс аслам, либӧ сиктсаяслысь чукӧрта, кодлӧн мый эм.
Колӧ пасйыны, Татьяна Васильевнаӧс Путшкымдінса зэв ёна пыдди пуктӧны. Шуам, ӧти аньлысь сійӧ вир сувтӧдӧма. Мужичӧйлӧн лоӧма инсульт, да отсалӧма жӧ, кутӧма йитӧд неврологкӧд. Бурдӧдчӧм бӧрас мортыс, дерт, аттьӧалӧма. А сылӧн гӧтырыс верӧссӧ кулӧмысь мездӧмысь Татьяна Васильевналы кывбур сиӧма. Неважӧн ӧти аньлӧн инфаркт лоӧма да, больничаӧ нуӧдтӧдз медводдза отсӧг сетӧма. Со татшӧм вына коми ань.
Татьяна Васильевна Иван Викентьевич верӧсыскӧд быдтӧмаӧсь ныла-пиа. Мишӧ пиыс пӧ Москваын военнослужащӧй, а Алёна нылыс Ярославльын бурдӧдысьӧн зільӧ. Эмӧсь нин внукъяс. Палев гозъя радейтӧны вӧр-ва, чужан му да землякъяссӧ.
<> Екатерина макарова. Снимокъясыс Татьяна Палевалӧн гортса архивысь.