Мылдін районса Белый Бор посёлокысь Гультяевъяс семья серти тыр-бура петкӧдчӧ: уджачлуныд, кывкутӧмыд да веськыдлуныд вуджӧ кӧленаысь кӧленаӧ.
Анатолий Владимирович да Валентина Николаевна быдтісны бур пиянӧс, а ӧні туйдӧны-ышӧдӧны внукъяссӧ да водзмӧстчӧны посёлокса олӧмын.
Бать-мам вылас видзӧдӧмӧн и Владимир, Александр да Василий лоины уджачӧсь, прамӧй верӧсъяс да тӧжда батьяс.
Нюмбана «Мандаринка»
«Менсьым батьӧс шуӧны Саша. Сійӧ лӧз синма да сьӧд юрсиа. Зэв шань, радейтӧ видзӧдны фильмъяс, а нӧшта на стрӧитчыны да мавтны-краситны. Сійӧ кӧсйысис вӧчны меным чом.
Ме зэв-зэв ёна радейта батьӧс. Кӧсъя ветлыны сыкӧд вуграсьны. А нӧшта сійӧ кӧсйысис коймӧд классын велӧдчигӧн нуӧдлыны менӧ вӧрӧ да лэдзны лыйсьыштны ружьесьыс.
Став семьяӧн кӧсъям ветлыны саридз дорӧ да ньӧбны панда», – 2008 воын районса «Заря» газетын «Вырастайка» лист бокӧ гижліс мӧдӧд классын велӧдчысь Дима Гультяев. А нӧшта пасйыліс, мый кӧсйӧ ӧдйӧджык быдмыны, нажӧвитны уна сьӧм да ньӧбны ыджыд мича керка.
Дерт, пандатӧ зонкалы абу ньӧбӧмаӧсь, сы пыдди чомъяс олӧма радейтана Шарик пон, кодӧс дзоля кӧзяиныс вердӧма да окотапырысь ворсӧма сыкӧд.
Классӧн веськӧдлысь Валентина Смольяниновалӧн ышӧдӧмӧн Белый Борса ныв-зон тшӧкыда гижлісны газетӧ, юксисны олӧманыс лоӧмторъясӧн да сьӧлӧмкылӧмӧн.
Сиктса ичӧтик школаын олӧмыс дзулькйӧн пуис. Нывкаяс да зонкаяс ӧтлаын эз сӧмын велӧдчыны, но и шойччисны, ветлісны вӧрӧ-вадорӧ, пукталісны пу да вӧчисны уна буртор.
Детсадсяньыс лӧсялісны, эз янсӧдчывны нёль ёрт: нӧк юра Женя Хоров, русыд Славик Студзинский, сьӧд Рома Мисхель да гӧрд юра Дима Гультяев.
Нёльнанныс чужисны 2000 воӧ да шудӧдісны Белый Борса ассьыныс мамъяссӧ. Надежда Гультяева на пӧвстын вӧлі медся том. Александр казялӧма сійӧс гырысь классъясын велӧдчигас да радейтчӧма нэм кежлас.
Дима быдмӧма рам, кывзысьысь, нюмбана да вежавидзысь. Зэв ёна радейтӧма мандарин да театрализуйтӧм постановкаын весиг ворсӧма тайӧ юмов фруктсӧ.
Сійӧ вӧлӧма абу сӧмын тӧждысьысь пиӧн да внукӧн, но и вокӧн. Машук чойыс чужигӧн Дималы 10 арӧс нин тырӧма да сы гӧгӧр и гартчӧма, мамсӧ весиг гортсьыс петавны абу лэдзлӧма.
Ичӧтдырсяньыс радейтӧма быдсикас конструктор тэчны, а сэсся ворсантор-хоббиыс вочасӧн вежсьӧма. Ворсан машинаяс пыдди лоӧма велосипед, сэсся «Минск» мотоцикл. Журъялыштас сыӧн, воас, разяс, тэчас…
Быдмыштӧма да, батьыс аслас машинаясӧн тӧдмӧдӧма. Техника дорӧ муслуныс Дималы батьсяньыс да пӧльсяньыс вуджӧма.
Школа помалӧм бӧрас служитӧма армияын Псков карса войскӧвӧй часьтын, сэсся Сыктывкарса лесопромышленнӧй техникумын трелюйтчан машинаса машинистӧ. Сьӧкыд да ыджыд техниканас уджыс сьӧлӧм вылас воӧма.
Гультяевъяслӧн казявлытӧг зон верстяммӧма. Радейтчӧма, тӧдмӧдӧма муса нывсӧ бать-мамыскӧд, а регыд и батьӧн лоӧма.
Пиыс бӧрся батьыс
Россияын мобилизация йылысь Гультяевъяс тӧдмалӧмаӧсь выльтор-юӧр кывзӧмӧн. Мӧд лунас нин пажын кадӧ, кор Дима ноксьӧма машина дорас, звӧнитӧмаӧсь военкоматсянь да корӧмаӧсь пӧвесткала. Дерт, ставӧн ӧтлаын мунӧмаӧсь.
Дима кутчысьӧма: колӧ кӧ – и колӧ. А со батьыс инас абу ӧшйӧма, майшасьӧма: том гозъя ӧд дзик на неважӧн гӧтрасисны, нылукыслы муртса во джын. Александр вӧзйӧма пиыслы мунны сы пыдди, но мӧдыс пыксьӧма.
Аскинас водз асыв ставныс сулалӧмаӧсь нин военкомат дорын – Мылдін районысь нуӧмаӧсь мобилизуйтӧмаяслысь медводдза котыр. Кӧлуйсӧ чукӧртӧмаӧсь тэрмасьӧмӧн, мый вӧлӧма гортас, сійӧс и пуктӧмаӧсь.
Колльӧдчысьяс пӧвстын сулалӧма Николай Маков, коді некымын тӧлысь вӧлӧма военнӧй служба вылын, чӧжыштӧма боевӧй опыт да ранитчӧма. Сійӧ и велӧдӧма, мый ковмас содтӧд ньӧбны, а зонъясӧн тыр машинаыс вӧрзигӧн синвасӧ кутны абу вермӧма.
Гультяевъяс семьяын пансьӧма выль, нем тӧдтӧм кадколаст.
–Кык вежонӧн Саша немӧ воштіс асьсӧ и миянӧс, – казьтылӧ Валентина Николаевна. – Пыксис рейсӧ ветлӧмъясысь да помся видзӧдіс телевизор. Инас эз ӧшйы.
Ставӧн кутӧмаӧсь лача, мый мобилизуйтӧм зонъясӧс велӧдыштасны да колясны резервӧ. Но Дима юӧртӧма – нуӧны СВО вылӧ. Батьыс дзик пыр ветлӧма военкоматӧ, ӧдйӧ прӧйдитӧма медкомиссия да мунӧма пиыс бӧрся. Тадзи семьяас лоӧма кык боеч.
–Тӧдсаясӧй кӧритісны менӧ пиӧс куттӧмысь, а кыдзи верстьӧ морттӧ кутан? – шогсьӧ Валентина Николаевна.
Торъя военнӧй операция дырйиыс Дмитрий ёна вежсьӧма. Отпускас медводдзаысь волігас ставӧн казялӧмаӧсь верстяммӧмсӧ. Дима некодлы нинӧм абу висьтавлӧма, абу норасьлӧма. Матыссасӧ лӧньӧдӧма: «Менам ставыс лючки-бур».
А бӧръяысьсӧ сійӧ вӧлӧма мудз да жугыль.
Гвардияса рядӧвӧй Дмитрий Гультяев, позывнӧйыс «Гультяй», служитӧма гаубичнӧй артиллерийскӧй дивизионысь артиллерия разведкаса отделениеын разведчикӧн, а сёрӧнджык вуджӧма БПЛА-са операторӧ.
Анатолий Владимирович пӧльыслӧн дзоньвидзалуныс слабмӧма, сы пыдди ловнас абу усьӧма. Странаын мобилизация нуӧдӧм кузя президентлысь индӧдсӧ сійӧ ошкӧма да жалитӧма сӧмын, мый ыджыд арлыда нин. Нелямын арӧса кӧ пӧ вӧлі, быть ачым вӧзйыси-муні.
Торйӧн нин сьӧкыд матыссаыслы вӧлӧма, кор некымын лунӧдз да весиг вежонӧдз боечьяссянь некутшӧм юӧр абу волӧма. Ыджыд семьяын кыдз вермӧмаӧсь ышӧдӧмаӧсь-лӧньӧдӧмаӧсь ӧта-мӧдсӧ.
Школаын аддзысьлӧм
СВО-ӧ пырӧдчысьяслӧн отпускыс – абу сӧмын рӧдвуж-матыссаыслы, но и ставнас посёлокыслы тӧдчана лоӧмтор. Торйӧн нин виччысьӧмаӧсь найӧс школаын.
Ӧтчыд Валентина Смольянинова сяммӧма корны пырӧдчыны Александрӧс «Миян кадся геройяс» класснӧй часӧ. Мортыс рам, но кӧсйысьӧма кыдзкӧ.
Александр Анатольевич висьтасьӧма ас йывсьыс, Военно-морскӧй флотын срочнӧй служба да фронт вылын ӧнія олӧм йывсьыс. Торйӧн пасйӧма, кутшӧм коланаӧсь боечьяслы блиндажын сотан сисьяс да маскируйтан тывъяс. Медся арлыда да, боечьяс нимтӧмаӧсь сійӧс Батяӧн. А пиыскӧд ӧти лунӧ чужӧм том салдат батьӧн шуӧма дай. Бать моз и кывкутӧма став вӧснаыс: чеччылӧма медся водз, кӧзяйничайтӧма да сетӧма позянлун томъяслы кӧть неуна дырджык узьыштны.
Майшасьӧма и служитанінас олысьяс вӧсна. Коркӧ тӧдмасьӧма ӧти семьякӧд да чуймӧма, мый Маша нылыс ыджда нывка чукӧртӧ-видзӧ оз акань-чача, а быдсикас гильза, важӧн нин сэні воюйтӧны да.
Челядь зэв сюся кывзӧмаӧсь сійӧс, видзӧдалӧмаӧсь наградаяссӧ, а бӧръяпом козьналӧмаӧсь ас вурӧм сьӧлӧм-видзӧгъяс да бурсиӧмъяса открыткаяс.
Аддзысьлӧмсӧ сигӧртігӧн ӧтлаын снимайтчӧмаӧсь да сиӧмаӧсь мирнӧй олӧм ставлы.
Пансьӧмсяньыс помӧдз
Гультяев пиыслы да батьыслы ӧтлаын служитны абу и удайтчӧма, весиг ньӧтчыд абу аддзысьлӧмаӧсь, кӧть эськӧ кыкнанныс тышкасьӧмаӧсь Херсон обласьтын.
Дыр виччысяна аддзысьлӧмыс вӧлӧма госпитальын, кӧні сьӧкыда ранитчӧм бӧрын бурдӧдчӧма батьыс. Сэки найӧ, шудаӧсь, снимайтӧмаӧсь видеоролик да ыстӧмаӧсь сійӧс Полина Ефремовалы, коді ёна кӧсйӧма аддзывны найӧс ӧтлаын.
Ранитчӧм бӧрас помӧдз бурдӧднысӧ абу вермӧмаӧсь да Александрӧс вуджӧдӧмаӧсь Ленинград обласьтса Каменкаын часьтӧ. Сэки и видлӧма сёрнитчыны командованиекӧд, мед пиыс пыдди сійӧс ыстасны тыш-косьӧ. Но Дима пыксьӧма, абу кӧсйӧма вӧчны батьыслы лёк. А Надежда дугӧдчӧма предпринимателялӧмсьыс да нылыскӧд локтӧма овны верӧс дорас матӧджык, Выборгӧ. Гежӧдик шойччан лунъясӧ мужичӧй волывлӧма на дорӧ – и лов вылас ставныслӧн кокнявлӧма.
Пиыскӧд йитӧдсӧ кутӧмаӧсь жӧ. Сійӧ воддза мозыс лӧньӧдӧма матыссасӧ, менам пӧ ставыс бур. Весиг корсьлӧма позянлун мыйӧнкӧ нимкодьӧдыштны на. Сідз, Надеждалы чужан кежлас гортӧдзыс вайӧмаӧсь ыджыд мича букет «Зэв ёна тэнӧ радейта. Тэнад пиыд» гижӧдӧн, мыйысь горш діныс гӧрддзасьлӧма.
Димакӧд кӧ йитчывны абу артмывлӧма, Надежда гижлӧма воча вокыслы, Виктор Немыткинлы, кодкӧд мобилизуйтан лунсяньыс ӧтлаын служитӧмаӧсь.
Зонъяс костын 10 арӧс да, службаӧдзыс гежӧдика аддзысьлӧмаӧсь. А военкоматын паныдасьӧмаӧсь да абу нин янсӧдчылӧмаӧсь. Куим воӧн-джынйӧн тайӧ ёртасьӧмыс торйӧн нин отсалӧма кутчысьны сьӧкыд здукъясӧ.
Коркӧ Витя висьталӧма, Дима пӧ кыськӧ кывлӧма, мый Ванга шулӧма, военнӧй операцияыс пӧ помасяс кор гылалігӧн. Дмитрий Гультяевлы сійӧ збыльысь помасьӧма арнас, октябрь 17 лунӧ.
–Кыдзи и век, рытнас сэки гижи Дималы, но сійӧ эз вочавидз, – казьтылӧ шуштӧм лунсӧ Надежда. – Чайті, пост вылын сулалӧ да оз вермы гижнысӧ. Вочакывйыс войнас ни водз асывнас эз во. Пӧгибнитӧм йывсьыс юӧртіс Витя, но ме эг эскы. Куті юасьны сылысь, мися, гашкӧ «жугӧдісны» тэнӧ, но сійӧ чӧв оліс.
Мӧд лунас, октябрь 19 лунӧ, воинскӧй часьтысь воӧма Саша да висьталӧма Витялӧн усьӧм йывсьыс.
Геройлы слава
Дмитрий пӧгибнитӧма Харьков обласьтын Купянск районса Лиман-1 дорын боевӧй мог збыль-мӧдігӧн. «Некодӧс абу вунӧдӧма, нинӧм абу вунӧма» памятник дорын сыкӧд прӧщайтчыны волісны эз сӧмын матыссаыс да ёртъясыс, власьт бердын да общественнӧй котыръясын водзмӧстчысьяс, но и Белый Борын чужлӧм уна йӧз, Дималӧн батьыскӧд да Анатолий пӧльыскӧд ӧтлаын уджавлӧмаяс.
Гӧрд бархат ичӧтик юрлӧс вылын – гвардияса рядӧвӧй Гультяевлӧн наградаясыс: «Участник специальной военной операции ЛНР», «За взятие Артёмовска», «За укрепление боевого содружества», «За службу Отечеству» медальяс да «Гвардия» морӧс выв пас.
Рӧдвуж-матыссаяскӧд курыд шогсӧ юкис, сьӧлӧмсянь петан кывъяс висьталіс Мылдін районса юралысьлысь удж вӧчысь Ефим Грибов.
–Татшӧм ыджыд воштӧмысь сир курыд шогсӧ он пальӧд некутшӧм кывйӧн, – висьталіс Мылва овмӧдчӧминӧн веськӧдлысь Ольга Сирук. – Миян Диманым быдмис пыдди пуктана зэв ёрта-сӧгласа Гультяевъяс семьяын.
«Сын за отца, отец за сына» шуӧмыс тайӧ котырас абу куш кывъяс, а налы, мужичӧйяслы, збыль лӧсяланатор. И ми тайӧс бура тӧдам.
Кор гожӧм пансигӧн Дмитрий воліс администрацияӧ, миян водзын петкӧдчис верстяммӧм том зон, збыль мужичӧй, коді СВО-ын куим во служитӧмӧн тырвыйӧ гӧгӧрвоӧма-вежӧртӧма да донъялӧма олӧмсӧ. А ӧні тайӧ 25 арӧса зонмыслӧн аскиа луныс абу. Пыдди пуктана рӧдвуж-матыссаяскӧд юкам ыджыд шогсӧ. Тіянлы – вын, а геройлы – куслытӧм паметь.
–Ыджыд шог суис Белый Борнымӧс, миян школанымӧс, Гультяевъяс семьяӧс… Передӧвӧйын пӧгибнитіс миян Дима, Димка, Димук, Дмитрий Александрович.
Шогыс помтӧм, быравлытӧм, нэм кежлӧ. Синваӧн тырим ставӧн. Сьӧлӧм оз кӧсйы примитны тайӧс. Шогалӧны матыссаяс, посёлокын олысьяс, велӧдысьяс, ӧтлаын велӧдчысьяс, ёртъяс, ставӧн, коді тӧдліс сійӧс, – зілис юксьыны сьӧлӧм-кылӧмнас боечлӧн медводдза велӧдысьыс Валентина Смольянинова.
Курыд шогсӧ Валентина Гамировна висьталіс кывбурӧн:
…Третью неделю тихо плачу:
Мой бывший ученик погиб на СВО…
В начальной школе я – вторая мама,
А Дима был мне, как родной сынок.
Он был мальчишка не такой, как все, –
Добряк из добряков, весёлый парень.
Шагал по жизни просто, налегке.
Незлобен, независтлив, нековарен…
Он никогда в конфликты не вступал,
И на рожон не лез, и не скандалил.
Улыбкой доброй всех он покорял
И никогда ни капли не лукавил.
Вокруг него всегда была толпа ребят,
Друзья – ещё с детсада.
И видеть дружбу их через года
Для классной мамы – высшая награда.
Он был прекрасным сыном, внуком, братом,
Счастливым папой стал дочурки озорной.
Работа, дом, семья – чего ещё-то надо?
Люби, живи и радуйся, родной!
Но у судьбы иные были планы:
Приказ к защите Родины, и вот,
Упаковав в дорогу чемоданы,
Солдатом он отправился на фронт.
За спины он не прятался чужие,
А честно воевал, как долг велел.
Гордиться может матушка Россия!
Вот только жаль, что он не уцелел.
В бою неравном победила пуля,
Но он, сражённый насмерть, не умрёт.
Кто землю защищал, собой рискуя,
Тот на века в бессмертие шагнёт!
–Дима, тэ нэм кежлӧ колян миян паметьын збыль патриотӧн, восьса сьӧлӧма, шань, югыд, веськыд зонмӧн, – водзӧ висьталіс Валентина Гамировна. – Наденька, Саша, Машенька, Ольга Рубеновна, Валентина Николаевна, Анатолий Владимирович, Дималӧн матыссаяс, муӧдз копыр тіянлы Белый Борса школасянь, миян посёлокын став олыссянь. Сарство небеснӧй Дмитрийлы, куслытӧм паметь Россияса геройлы.
–Дима быдмис менам син водзын, верстяммис, лӧсьӧдіс семья. Юаланныд, кутшӧм сійӧ вӧлі? Югыд, восьса сьӧлӧма. Миян шонді Димка. Миян паметьын сійӧ коляс отсӧг вылӧ быд здукӧ воны дась мортӧн. Школаын зільысьяс нимсянь юка матысса-рӧдвужкӧд курыд шогсӧ. Ен мед сетас тіянлы кутчысьны вын, – шыӧдчис чукӧртчӧмаяс дорӧ школаса директор Антонида Цыбренкова.
Дмитрий Гультяевӧс почётнӧй караул лыйсьӧм шы улӧ дзебисны Белый Борса шойнаӧ. Муӧдз копыр да помтӧм слава тэныд, герой! А нимсӧ пасйӧма Мылдін районса музейысь Паметь книгаӧ.
Колӧ овны водз
Дмитрий пӧгибнитӧмӧ матыссаясыс дыр абу эскӧмаӧсь, чайтсьӧ, и ӧнӧдз на помӧдз оз эскыны.
–Менам бать война би пыр муніс, и Димка служитіс СВО вылын куим во, та вӧсна ме чорыда эски, мый бергӧдчас Победаӧн. Найӧ ӧта-мӧдланьыс ёна мунӧны, весиг кӧкъямысдас во коста снимокъяс вылас ӧткодьӧсь, – шуӧ Анатолий Владимирович дедыс.
–Миян серти, бурджык эськӧ мед ранитісны, мед китӧг ли коктӧг колис, мед сӧмын ловъя вӧлі. Олыштнысӧ ӧд эз удит. Миян бать-мамным воюйтісны мирнӧй олӧм ради, а ӧні тайӧ вичмис и асланым челядьлы да внукъяслы, – шогсьӧ Валентина Николаевна бабыс.
–Бать-мамным тышкасисны фашист-немечлы паныд, а ӧні – вок вокыскӧд. Водзті ӧд сӧгласа олім, уджалім, кино видзӧдім… Мый лоис юраныс, дзик ог гӧгӧрво, – содтіс Анатолий Владимирович.
Дималӧн нылукыс – матыссаыслы сьӧлӧм личӧд. Войдӧр пӧ чайтім, томъясыс тэрмасисны, а ӧні Енсӧ аттьӧалам виртусьысь.
Кага чужӧм бӧрас том бать ачыс машинаӧн ветлӧма Сыктывкарса роддомӧ мама-нылала. Ёна зільӧма-кывкутӧма, медым кагалӧн ставыс вӧлі лючки.
Ӧні Дима олӧ матыссаыслӧн югыд да шоныд казьтылӧмъясын. А Надя шогсӧ личӧдны ветлывлӧ пи гу вылас да быд пӧрйӧ вайӧ сылысь радейтана мандаринсӧ. <>
Юлия Линкевич.
Гультяевъяслӧ н гортса архивысь снимокъяс вылын: батя-пиа госпитальын аддзысьлігӧн; Дмитрий да сылӧн Владимир Андреевич прапӧльыс, Айму вӧсна Ыджыд тышса участник.
Комиӧдіс Елена Плетцер.