Унаӧн чайтӧны, мый Комиын кӧдзыд, да та вӧсна зільӧны ветлыны гожйӧдчыны шоныд саридз дорӧ либӧ нимкодясьыштны гырысь мича каръясӧн…
А мӧвпыштлӧны-ӧ найӧ, мый ылі муын да суйӧр сайын олысьяс пиысь унаӧн кӧсйӧны кӧть ӧтчыдысь да веськавлыны Коми муӧ? Окота налы аддзывны миянлысь шемӧсмӧдана вӧрзьӧдлытӧм вӧр-васӧ, кӧні быдмӧны нэмӧвӧйся пуяс, визувтӧны коськӧсь юяс, а сынӧдыс кольмӧдана сӧстӧм да чӧскыд…
Буретш татшӧмӧсь Печора-Ылыдзса заповедник да миян национальнӧй паркъяс – Коми мулӧн вӧр-ва озырлуныс.
Талун ми тӧдмӧдам «Коми му» газет лыддьысьӧс «Югыд ва» национальнӧй паркӧн. Та дырйи кызвыннас челядьлы С.Я.Маршак нима Коми Республикаса вужвойтыр библиотекаысь небӧгъясысь гижӧд-снимокъясӧн вӧдитчӧмӧн.
Войвыв да Войвыв кытшбердса Урал гӧраяслӧн рытыввыв пӧкатъясын «Югыд ва» парксӧ восьтӧмаӧсь 1994 вося апрель 23 лунӧ. Сійӧс шуӧма «Девственные леса Коми» ставмирса ЮНЕСКО наследие озырлунӧн. Сэні визувтӧны Косью, Ыджыд Сыня, Тшугӧр да Пӧдчерем юяс.
Вӧр-ва радейтысь туристъяслы позьӧ кылӧдчыны изъя юясті, кыпӧдчывны Сабля, Манарага, Кӧлӧ-кӧльня да Народа гӧраясӧ, подӧн вуджны Вангыр тракт.
Дженьыдика висьтыштам «Югыд ва» паркса нималанаинъяс йылысь.
Народа гӧра. Нимыс артмӧма Народа ю нимсянь. Джудждаыс, артавны кӧ саридз веркӧссянь, – 1.895 метр. Гӧра пӧкатас эм сӧдз ваа да йиа уна гуран. Тшӧкыда паныдасьлӧ сэні и гӧравывса йи да сывлытӧм лым.
Туристъяслӧн эм аслыспӧлӧс обычай – Народа гӧра вылӧ кайлігӧн кольны сэтчӧ гижӧдторъяс. А 1998 воын сэні сувтӧдӧмаӧсь «Спаси и сохрани» гижӧда крест. Йӧзыс шуӧны, Народа вылӧ пӧ медся кивыв кыпӧдчыны войвывладорсяньыс июль да август тӧлысьясӧ.
Тӧлпоз-из. Тайӧ джуджыд керӧс нимыс артмӧма «тӧв поз» кывтэчасысь. Тӧлпоз-из йылысь пасйӧдъяс эмӧсь весиг роч летописьясын.
Вӧлӧмкӧ, важӧн тайӧ гӧра боктіыс ветлывлӧмаӧсь манси да вогул дорӧ вузасьны – рочьяс шулӧмаӧсь Урал сайӧ нуӧдан туйсӧ «Великий зырянский торговый путь».
Тӧлпоз-из гӧра йылын поводдяыс кызвыннас омӧль: тӧла, зэра да руа. Но татшӧмторйыс оз повзьӧд туристъясӧс. Мӧдарӧ на, ыззьӧдӧ ветлыны сэтчӧ. Ӧд син водзад сувтӧ мойдын кодь серпас: ру пиын тыдалӧны гӧра йывъяс, да шуштӧма шувгӧ тӧв.
Окота кӧ лоӧ ветлыны Тӧлпоз-из вылӧ, веськӧдчӧй гожӧм шӧрнас. Радейтанныд кӧ гӧраясын лызьӧн иславны, позьӧ и март-апрельын ветлыны.
Манарага. «Югыд ва» паркын тайӧ медся нималана гӧра. Ненеч кывсянь манарага вуджӧдсьӧ кыдзи «Ош лапа».
Ылысянь кӧ видзӧдны, ёсь пиня гӧра йывъясыс ош лапа кодьӧсь и эмӧсь. А коми йӧз тайӧ изсӧ шуӧны «Сизим юрӧн».
Манарага вылӧ мӧдӧдчысьяслы колӧ, мед налӧн вӧлі туризмын ыджыд опыт да ён вын-эбӧс, ӧд кыпӧдчыны сы вылӧ вель сьӧкыд. Дерт, позьӧ кайлыны Манарагалӧн веськыд керӧсас. А пиньяс вылас нин кӧ окота веськавны, сьӧрсьыд колӧ босьтны альпинист эмбур.
Бара жӧ, тайӧ изсӧ видзӧдлыны бурджык гожӧмнас, июль тӧлысьӧ.
«Замок» креж. Замок-керка кодь тайӧ изйыс меститчӧ Вуктыл районӧд визувтысь Пӧдчерем ю пӧлӧн.
Керӧс джудждаыс 50 метр, и йывсяньыс тыдалӧны ю мичаинъясыс. Шензьӧдӧ, мый альпинистъяс некор на абу кыпӧдчылӧмаӧсь тайӧ креж вылас.
Кӧлӧкӧльня из. Жыннянъяс кодь изъясыс нюжалӧмаӧсь кызь километр кузьта. И быдӧнлӧн аслас ним: Шӧр, Высоцкий, Масленников да мукӧд.
«Югыд ва» национальнӧй паркын визувтӧны сӧдз ваа юяс: Косью, Тшугӧр, Кожим, Ыджыд Сыня да Пӧдчерем.
Сідз, Тшугӧр – заповеднӧй ю. Ваыс сэні сэтшӧм сӧстӧм, мый кӧкъямыс метр джудждаӧдз ю пыдӧсыс тыдалӧ.
Ю йывсяньыс Печораӧ усянінӧдз паныдасьлӧны геология памятникъяс.
* * *
Комиӧ туристъяс да чужан му туялысьяс волывлӧны апалыштны татчӧс сӧстӧм сынӧдсӧ, нимкодясьыштны коськӧсь визув юясӧн, мичасьыс-мича вӧр-ваӧн.
«Ӧтчыдысь кӧ веськавлан «Югыд ва» нацпаркӧ, нэмтӧ сэсся пондас сэтчӧ кыскыны», – гижӧма небӧгъясын…
<> Любовь Плехова. Снимокъясыс ӧтуввезйысь.