2008 воын Коми Республикаын видз-му овмӧсса министр Сергей Лукич Чечёткинлӧн водзмӧстчӧмӧн да отсӧгӧн ме босьтчи дасьтыны миян войвыв муын агропромышленнӧй комплексын зільысьяслы сиӧм небӧг. «Не хлебом единым (Твои люди, АПК!)» книгаыс артмис йӧрыша — 616 лист бока.
Сэні лои гижӧма Социалистическӧй Уджвывса став Герой, Ленин ордена кавалеръяс да мукӧд наградаа йӧз йылысь. Казьтыштӧма и видз-му да переработайтан предприятиеясӧн веськӧдлысьясӧс, фермеръясӧс, мелиораторъясӧс.
Небӧг петӧм бӧрас коркӧ Коми Госсӧветса депутат Алексей Цыпановкӧд мӧдӧдчим Койгортӧ. Пӧпут-тьӧ кежалім Сыктыв районса Гагшорӧ аддзысьлыны куим Слава ордена кавалер Дина Гурьевна Размысловакӧд да козьнавны сылы книгасӧ.
Дина Гурьевна вӧлі зэв нимкодь Сыктывкарса гӧсьтъяслы. А кор Алексей Семёнович мыччис небӧгсӧ, олӧма ань гусьӧник чышкыштіс доршасьӧм синвасӧ да лӧниника шуис: «Аттьӧ».
Мунны лӧсьӧдчӧмнымӧс казяліс да зэв зіля чуткис чайник, ваяліс пызан вылӧ чашка, сакар, пӧжас.
—Ми ёна тэрмасям, — шуис Алексей Семёнович.
—Тӧда, но чайтӧ ютӧг ог лэдз, абу морт ногӧн тайӧ, — вочавидзис кӧзяйка. — Войдӧр, скӧт картаын пӧсь петтӧдз уджалігӧн, начальство аддзыліс кад варовитыштны мекӧд. А пӧрысьладорыд, буракӧ, некодлы ог ков.
Чайникыс пузис да, пуксим пызан сайӧ.
—Ола ӧні, позьӧ шуны, дзик ӧтнам, — чашкаясӧ чӧскыд чай кисьталігмоз висьталіс Дина Гурьевна. —Татшӧмыс абу ме ӧтнам, кызвын сиктса пенсионерыс ас кежсьыныс колины. Челядь быдмисны да муналісны. Коми сикт-грезд кушмис. А миян томдырйи мӧдарӧ вӧлі. Зонъяс армияын служитӧм бӧрын зільлісны локны гортаныс. Мича нылыд сэки уна вӧлі. Томулов гозйӧдчылісны, кыпӧдлісны ас керка, чайтісны, нэмсӧ тадзи лоӧ. Но эз тай тадзи ло. Сиктын уджыс бырис.
—Тіян томдырся кадад сьӧкыдлуныс тырмымӧн жӧ вӧлі…
—А коді шуӧ, мый кокньыд? — здук чӧв олыштӧм бӧрын шуис Дина Гурьевна. — Но сэки сьӧкыдлунтӧ кокниджыка венлім. Менам бать-мамлӧн вӧлі куим челядь, нӧшта куимӧн кувсисны ичӧтнас. Бать-мам водз асывсянь сёр рытӧдз мырсисны колхозын. И ми, бабным кӧ орччӧн эз вӧв, ас кежысь быдмим. Ме семьяын вӧлі медся ичӧт. Батьлӧн 1941 вося декабрын фронт вылӧ мунігӧн меным вӧлі 2 арӧс. Сійӧс ог помнит, воши юӧртӧг 1943 воын.
Сиктын вӧлі детсад-ясли. Но мамлӧн висьталӧм серти, ме тшӧкыда сэтысь пышйывлі. Мам удж вывсьыс локтігӧн аддзывлӧма менӧ кильчӧвывса лабич улын узьӧмӧн.
—А школаад кыдзи?
—Кӧкъямыс класс помалі. Во велӧдчи Поёлын, сэсся кык во подӧн ветлывлі Ниашорӧ. Посёлоксӧ тупкисны да, Гагшорын семилетка-школа воссис. Кӧкъямысӧд классӧ помалі Поёлын. Свидетельство босьтӧм бӧрын муні Сыктывкарӧ, пыри видз-му техникумӧ. Но… Сиктса коми нывлы эз во сьӧлӧм вылас карса олӧ-мыд. И нӧшта ӧти помка вӧсна бергӧдчи гортӧ. Рочнас сёрнитны прамӧя эг куж да, яндыси таысь. И горт-саысь та вӧсна жӧ ёна гажтӧмтчи.
—Сиктад бергӧдчинныд, а водзӧ мый?
—Ки-кокыд кӧ эм, сиктад уджыд век сюрӧ. Гожӧмнас турун пуктанінын зіли, тӧвнас картаысь вӧлӧн куйӧд петкӧді, силос ваялі-пыртлі. Тӧлысь уджышті Джуджыдын вермытӧмаяслы керкаын.
—А кыдзи фермаас веськалінныд?
—Тайӧ торъя висьталантор, — серӧктіс Дина Гурьевна. — Комсомол собрание дырйи комсоргным пасйис, скӧт картаын пӧшти став лысьтысьысьыс пӧ пенсия арлыда. «Шойччӧг вылӧ кӧ петасны, коді найӧс вежас?» — стрӧга юаліс парторг. Сэки ме и лэпті киӧс, мися, кӧть аски пета удж вылас.
1958 воын «Красный Октябрь» колхозын босьтчи кук видзны, сэсся пенсия вылӧ петӧм дояркаӧс вежи. Скӧт картаын став уджсӧ вӧчим ки помысь: куйӧд петкӧдім, турун кыскалім. Быд ноша веситлім, медым мӧстӧ норма серти вердны. Сьӧкыдсӧ кыскалӧмысь первойсӧ киӧй тайкӧ орас, а сэсся вочасӧн велалі. 16 сюрук менам дӧзьӧр улын вӧлі. 3-4 часын чечча, котӧрта картаӧ, лысьтыся, вӧча став коланаторсӧ — да бӧр гортӧ. Сёйыштны, шойччыштны, да бара котӧрӧн фермаӧ. И тадзи уна во.
—Кадыс вежсьӧ, олӧмыс ӧтилаын оз сулав, — шуис Алексей Семёнович. — Вочасӧн и картаясад механизация-автоматизацияыд воис.
—Збыльысь, коркӧ и выль карта лэптісны, — кывйӧ сетчис Дина Гурьевна. — Автопоилка да мукӧд механизм ладмӧдісны. Первой кадсӧ кӧрымыс омӧлик вӧлі да, йӧвсӧ этша лысьтісны. А сэсся Ниашор посёлоктӧ тупкӧм бӧрын серпасыс бурланьӧ вежсис. Лесопунктса подсобнӧй овмӧслӧн колины бур видзьяс, вына гӧрӧм муяс. Сэні «Пыёлдинскӧй» совхозлӧн Гагшорса отделение пуктысьны кутіс. Таӧдз ӧд сэні нянь быдтісны, а колхозлы турун пуктыны ковмыліс увтасін-сёнъясын.
Йӧв лысьтӧмыс содіс, стадаын племеннӧй скӧт лӧсьӧдісны. Дояркаяслӧн сям-кужанлуныс содіс жӧ. Машинаӧн лысьтысьӧм кузя операторӧн лои да, менӧ кутісны мӧдӧдлыны район да республика тшупӧдын ордйысьны. Тшӧкыда приза местаяс шедӧдлі. 1964 воын менам котырын ӧти мӧскыс лысьтіс 2.510 литр, локтан вонас кӧсйыси содтыны 2.550-ӧдз. Кӧсйысьӧма — вӧчӧма. 1975 воын рапортуйті, мый котырын быд сюрук лысьтӧ 3.680 литр.
—Ме ас кадӧ уджалі Сыктывдін районса Пычим посёлокын велӧдысьӧн, — шыаси ме. — Сэні мӧдлапӧлас Паль сиктын кызвын олысьыс Белых, Торлопов, Размыслов, Сидоров да мукӧд ова. А республика лунвылын Размысловыс, менам тӧдӧмӧн, абу паськалӧма.
—Дзик сідз. Менам муса пӧлӧн лои видз-му техникумын ветеринария отделение помалысь Николай Павлович Размыслов. Сійӧ рӧднас буретш Пальысь, уджаліс миянладорын ветфельдшерӧн, скӧт видзӧм кузя бригадирӧн, веськӧдліс «Пыёлдинскӧй» совхозлӧн Гагшорса отделениеӧн, юрнуӧдіс сиктсӧветса исполкомӧн. Зэв ёна майшасис-шогаліс 1990-ӧд воясӧ Сӧветскӧй Союз да овмӧсъяс кисьтӧм понда. Некымын во сайын муніс таладоръюгыдсьыс.
Миян кык пи, но ыджыдджыкыс пӧдіс Сыктыв юын. Ичӧтджыкыс, Иван, муніс бать кок туйӧдыс, армия бӧрас велӧдчис ветеринарӧ. Ӧні олӧ Емваын, сылӧн бур семья.
—Абу-ӧ Княжпогостса нималана фермер Сураковлӧн зять? — юалі.
—Дзик сідз, — вочавидзис Дина Гурьевна. — Тӧданныд тайӧ семьясӧ?
—Унаысь вӧлі на ордын. Збыльысь бур йӧз. Бать-мамыс и тіян пиныд Гульнара гӧтырыскӧд.
Ми юим чай, видзӧдалім важся снимокъяс, варовитім быдтор. Няня-сола кӧзяйкакӧд янсӧдчынысӧ эз вӧв окота, но миянӧс виччысисны нин Визинын.
Уна вося бур уджсьыс Дина Гурьевна Размысловаӧс пасйӧмаӧсь Ленин юбилейлы сиӧм медальӧн, «Коми АССР-са народнӧй овмӧсын заслуженнӧй уджалысь» почёт нимӧн. Но меддона наградаыс — Трудӧвӧй Слава куимнан тшупӧда орден, тайӧ Социалистическӧй Удж-вывса Герой ним дон.
1975 воын Дина Размысловалы сетӧма Трудӧвӧй Слава коймӧд тшупӧда орден, 1981-ӧдын — мӧд, 1986 воын — первой тшупӧда.
1992 воын Дина Гурьевна петӧма пенсия вылӧ, но весь абу олӧма: ветлывлӧма совхозлы картупель
идравны, мукӧд удж бергӧдӧма. Сьӧкыд уджыс мӧрччӧма дзоньви-дзалунас, майшӧдлӧма ревматизм, да кыкысь ыстылӧмаӧсь Сереговӧ санаторийӧ, ветлӧма бурдӧдчыны и Одессаӧ.
Тӧвся кузь рытъясӧ Дина Гурьевнаӧс гажӧдӧ рыжӧй мича кань. Олӧма ань печкӧ да кыӧ матыссаыслы кепысь-носки. Ыжсӧ оз нин видз, но воддза вуруныс кольӧма на. Судзӧдӧ газет-журнал. Гожӧмнас град йӧр вӧдитӧ, арнас — соласьӧ-пусьӧ.
Мукӧд пенсионерыс моз жӧ олӧ сиктса быдлунъя олӧмӧн.
<> Александр Сугоров.
Комиӧдіс Елена Плетцер.
Снимокъясыс ӧтуввезйысь.