Отставкаын полковник Юрий Саух комын кык во служитіс уголовно-исполнительнӧй тэчасын, дорйис миянӧс мыж вӧчысьясысь, оланпас торкалысьясысь. А томдырйиыс кык во да джын автоматӧн да пулемётӧн ёртъясыскӧд дорйис миянлысь страна Афганистанын.
Аслас казьтылӧмъясӧн сійӧ юксис «Коми му» газет лыддьысьяскӧд.
Юрий Саух чужӧма Украинаын, Коростень районса Белка сиктын. Бать-мамыс нэмсӧ зільӧмаӧсь колхозын. Сэки зонъясӧс школаас на велӧдӧмаӧсь уджавны комбайнӧн. 10 класс помалӧм бӧрын сетӧмаӧсь и удостоверенньӧ. Зонка гожӧмбыд комбайнёралӧма.
Ичӧтдырсяньыс сійӧ радейтӧма спорт, ветлӧма каратэ да пуляӧн лыйсян секцияясӧ. Тшӧкыда петкӧдчылӧма турнир-ордйысьӧмын да шедӧдлӧма медальяс.
1982 вося сентябрь 19 лунӧ Юрий Саухӧс босьтӧмаӧсь армияӧ. Крепыд дзоньвидзалуна зонтӧ ыстӧмаӧсь Чирчик карӧ Таманьса десант дивизиялӧн «учебкаӧ».
Та бӧрын 89-ӧд десантно-штурмӧвӧй бригадакӧд сійӧ веськалӧма Афганистанӧ, Кундуз карса аэропорт дорӧ.
—Пыр вӧлім дасьӧсь веськавны «пӧсь точкаӧ». Кӧні войска джӧмдылісны, сэтчӧ и ыстылісны десантник-штурмӧвикъясӧс. Мукӧдысьсӧ луннас кыкысь кытчӧкӧ лэбзьывлім отсасьны. Ковмыліс и техника-ӧружиеа караван-колоннаяс дорйыны. Гӧраясын кӧ найӧ веськавлісны засадаӧ, пыр жӧ миянӧс сэтчӧ мӧдӧдлісны. Лэбалім медсясӧ Ми-8 вертолётъясӧн. Быд заданньӧ вӧлі аслыспӧлӧс, и дасьтысьны колӧ вӧлі уна ногӧн. Лэбим кӧ лун-мӧд кежлӧ, босьтлім колана мында сёян-юан да боеприпас. Гӧраясӧ кӧ, сьӧрсьыным нулім карабин-гез да альпинист эмбур. Экипажын вӧлі 15 морт: офицер, прапорщик да салдатъяс. Ме сэки вӧлі рядӧвӧй, а демобилизуйтчи старшинаӧн нин, — казьтылӧ Юрий Петрович.
1984 воын медводдзаысь ранитчӧма.
—42 во колис, а ӧнӧдз на ставыс син водзын. Торйӧн нин военнӧй кинофильм видзӧдігӧн. Тыдалӧ, юрад компьютерӧ моз ставыс гижсьӧ. Сӧмын компьютерсьыд, овлӧ, юӧрыс вушйӧ, а морт юр вежӧрысь нэмсӧ немтор некытчӧ оз вош.
Сійӧ лунас вӧлі бронежилеттӧм. Дерт, бурногӧн кӧ, колӧ вӧлі пасьтавны… Колӧ, но кор ывлаас 40 градус жар, кутшӧм нин бронежилет! 15 минут мысти пывсянын моз сулик ва. Та вӧсна вылысын вӧлі сӧмын тельняшка. Дерт, ранитчӧм бӧрын сюсьджык лои, руч кодь мудер. Дойсӧ казьтыштан да асьтӧ видзанджык, бурджыка дзебсясянса-йӧдчан, — висьталӧ ветеран.
Сэки сійӧ отсалӧма ранитчӧм ёртыслы, но десант машинаас лыйӧмаӧсь РПГ-7-ысь, мышкас Юрийлы сатшкысьӧмаӧсь осколокъяс.
Тайӧ косяс смеллунысь да повтӧмлунысь сылы сетӧмаӧсь «За боевые заслуги» медаль.
Мӧдысяс Юрий Петрович ранитчӧма сьӧкыда.
—Выль во водзвылын, декабрь 28 лунӧ нёль час асылын юрӧбтіс «тревога». Кыпӧдісны да юӧртісны, «зелёнкаын» пӧ ӧти кишлак дорын засадаӧ веськаліс 149-ӧд полкса пехота. На кузя сэні лыйлӧмаӧсь. Лэбим куим вертолётӧн. Кишлак гӧгӧрыс миянӧс чеччӧдісны куимладорӧ. Босьтчим писькӧдчыны кишлакас. Гӧгӧр лыйсьӧны. Сьӧрысь вӧлі РПК пулемёт да сы дорӧ 12 магазин, быдын 45 пуля. Нӧшта на вӧліны гранатаяс. Кавшаси керка вевт вылӧ да пач труба сайсяньыс мӧді лый-сьыны. Но и менӧ казялісны душманъясыд да кутісны лыйлыны. Ковмис вежны местаӧс. Метр куим-нёль сайын вӧлі мӧд труба. Дерт, кысси кӧ сэтчӧдз, гашкӧ, немтор эз и ло. Но, йӧй юрыд, чеччи да сэтчань и чепӧсйи. Некымын воськов и удиті вӧчны. Кокӧ быттьӧ нӧшкӧн кучкисны. Киысь пулемётсӧ эг жӧ лэдз. Куйла да кыла, быттьӧ кокӧ чайникысь кисьтӧны пузьӧм ва. Перйи СПП (санитарнӧй пакет), кокӧс гаровті жгутӧн да бинтӧн, бытшки промедол укол. Видзӧда, кӧні миян БМД-ным сулалӧ. Сэтчань и мӧді кыссьыны. Юрын бергаліс ӧти мӧвп, медым паметь-вежӧрӧй эз вош. Ачым киӧн шенася да горза, гашкӧ, мися, ёртъясӧй казяласны. Кӧть эськӧ горзынысӧ сэні вӧлі весьшӧрӧ, гӧгӧр грымгис-камгис лыйсьӧм шы да взрывайтчис. Дерт, менӧ сэні эз кольны, помнитышта вертолёт шы. Палялі санчасьт палаткаын нин. Висьтавлынытӧ дыр, а косьыс пӧ муніс уна вылӧ дас минут, — юксис казьтылӧмнас ветеран.
Пуляясыс «вурыштӧмаӧсь» коксӧ, нетшыштӧмаӧсь пидзӧс чӧлансӧ. Зарни киа военнӧй хирургъяс пидзӧс чӧлансӧ вежӧмаӧсь пластмассаысь вӧчӧмӧн, а 2003 воын нин сы пыдди пуктӧмаӧсь титанысь.
Юрий Петровичӧс бурдӧдчыны ыстӧмаӧсь Ташкентӧ. Тӧлысьӧн-джынйӧн мысти сувтӧма кок вылас да бӧр вӧзйысьӧма Афганистанӧ. Дерт, татшӧм ранитчӧм бӧрад подӧн котравны-лыйсьыны абу нин лэдзӧмаӧсь. Медсясӧ воюйтӧма «броня» вывсянь, сэки старшина веськӧдлӧма нин ротаӧн да десантлӧн куим БМД-ӧн.
Бӧръя тышсьыс сылы сетӧмаӧсь «За отвагу» медаль.
Афганистанын Юрий Саух вӧлӧма кык да джын во. Кыдз сійӧ шуӧ, медся бур томдырӧй пӧ сэні колис.
1985 воын пырӧма велӧдчыны Уфаын МВД школаӧ. Ветеранӧс экзаментӧг и босьтӧмаӧсь.
—Уфаын тӧдмаси майор Булатовкӧд. Комиысь пӧ, корис ас дорас Войвылӧ. Ме пыксьышті, мый, мися, вошті сэні. Но сійӧ колис визиткасӧ, гашкӧ пӧ, сгӧдитчас. МВД школа бӧрын бӧр локті Украинаӧ, удж-ышті мыж вештан сэтчӧс управлениеын, а юрын пыр бергалісны Булатовлӧн кывъясыс: Войвылад пӧ во кык-куим мысти машина верман ньӧбны да и пенсия вылад ёна водзджык петан… Звӧниті. И сідз артмис, мый замполит Булатов, коді менӧ ышӧдіс милиция школаын локны сы дорӧ, сизим во мысти лоис менӧ вежысьӧн, а ме — старшӧй лейтенант — колонияса веськӧдлысьӧн! И служиті сэні 17 во, — висьталіс Юрий Петрович.
Уголовно-исполнительнӧй тэчасын Юрий Саух служитӧма 32 во. И быдлаын петкӧдлӧма асьсӧ зіль да кывкутысь веськӧдлысьӧн. Ӧд оперативнӧй да режим уджысь ӧтдор колӧ вӧлі видзӧдны, медым мыж вештысьяслӧн вӧлі сёян-юан, кӧм-паськӧм, лючки юр сюянін. Таысь ӧтдор вӧр колонияяс водзын вӧлі ыджыд мог — пӧрӧдчыны да заптыны кер, пилитны страналы колана мында тьӧс-плака.
Дерт, пытшкӧс службаса полковник тӧждысис и сотрудникъяс вӧсна. Ӧд сӧмын коллективкӧд ӧтув позьӧ венны став сьӧкыдлунсӧ.
Юрий Петровичӧс бур уджысь пасйӧмаӧсь Россияса ГУИН, ФСИН, а сідзжӧ УЛИТУ да УФСИН
управлениеса ведомственнӧй медальясӧн.
Отставкаын полковник и талун оз вунӧд да кутӧ йитӧд боевӧй ёртъясыскӧд. Ёна отсасис и Сыктывкарын йӧзӧдлытӧм войнаясын усьӧм интернационалистъяслы «Шогалысь воин» памятник лӧсьӧдӧмын. Уна во Юрий Саух веськӧдлӧ Кӧрткерӧсса «Йӧзӧдлытӧм тыш-косьса ветеран сӧвет» общественнӧй котырӧн.
Сійӧ и талун дась дорйыны Аймунымӧс.
<> Константин Куратов. Снимокъясыс авторлӧн да Юрий Саухлӧн гортса архивысь.