Шуӧны, бур йӧзтӧ пӧ бурӧн и казьтылӧны. Меным окота лои казьтыштны Скӧрӧдумысь Йӧгней Марпаӧс, Марфа Евгеньевна Ефремоваӧс (14.08.1916–19.01.1992). Сійӧ вӧлі миян зять Александр Иванович Уляшевлӧн мам да менам чой Клавдия Павловна Уляшевалӧн инька. Оліс 75 арӧсӧдз пи гозъя семьяыскӧд. Сы дінын быдмисны 3 внук-внучка. Ставнысӧ видзис, ёна тӧждысис да радейтіс найӧс. Ме тшӧкыда волывлі на ордӧ да век шензи тайӧ визув, авъя, бур сьӧлӧма нывбаба вылас, ӧткодявны кӧ мамкӧд, сійӧ вӧлі унаторйын дзик мӧд пӧлӧс да.
Ӧлексан зять уджаліс МТС-ын сварщикӧн, и ме школаын велӧдчигӧн тшӧкыда вӧлі лэччывла Скӧрӧдумӧ на машинаӧн либӧ Скӧрӧдумса гырысь класса нывъяскӧд подӧн.
Зэв ёна вӧлі кажитчӧ, мый Марпа тьӧтка быд лун зэв чӧскыда пусьӧ-пӧжасьӧ. Миян мамным пӧрысьӧ-нэмӧ дзик нин вӧлі дышмӧма да зэв гежӧда пӧжасьліс, сӧмын шойччан лунъясӧ, и то ӧти пӧлӧс шаньга нисьӧ кӧвдум. Блинтӧ да аладдятӧ Марпа вӧлі пӧжалӧ ӧгыр вылын ыджыд пачын да пӧсьвывсьыс вердӧ. Ок, кутшӧм чӧскыд мӧс выйнад чунялӧмӧн! Сысянь и велалі ӧгыр вылын блинтӧ пӧжавны, да ӧнӧдз на сійӧ менам короннӧй блюдо. Некор и некодлысь эг сёйлы силянка, а сійӧ вӧлі пӧжалӧ. Гашкӧ, дзик куш нӧк пиӧ гудралӧны и выйӧн на нӧшта чунялӧны.
Пиыслы быть шыд пуӧ вӧлі, кӧть пӧ мый гудрав, но сылы мед шыд вӧлі, а мукӧдыслы быд лун – рок. Рокас выйыс чукйӧн, мӧд лун кежлӧ кӧ коляс, кутас шуны: «Он кӧ сёйӧй, помӧйӧ кисьта, скӧтыдлы чӧскыдыс колӧ жӧ». А меным сэтшӧм дивӧ: кыдз позьӧ татшӧм выя роксӧ помӧйӧ кисьтны? Миян семьяын зэв топыда олісны сёян и пась-кӧм кузя да, некыдз эг вермы гӧгӧрвоны, кыдзи татшӧма позьӧ лышкыдасьны. Да и чойӧй дыр, а гашкӧ, и некор эз велав сылӧн лышкыдасьӧмас. Ӧти лунся думӧн миянӧс эз велӧдлыны овны, век чуйдісны водзӧ олӧм думайтны. А инька вӧлі нетужов: талун кӧ эм, аски бара на кыськӧ лоӧ. Лишнӧй гудыр оз видз, сӧмын и видзӧдӧ быдтор шыбитны. Турунӧн вердчӧ лышкыда, куйӧдас куш турун. А миян сійӧн вердчывлісны зэв топыд нормаӧн, и тайӧ сідзжӧ вӧлі дивӧ кодь.
Но Клавдия Павловнаыд вӧлі тӧлка-вежӧра монь, ставсӧ вермис терпитны, ладитны, кывзыны. Ӧти дзоляник жырйын олісны вель уна во, тӧрӧдчисны и артмисны. Да и инькаыслӧн на Ӧсип Сандрӧ мамыс вӧлі сэки ловъя. Но сійӧ вӧлі зэв лӧнь морт, некор некытчӧ эз сюйсьыв ни эз велӧд. Чой вӧлі ёна шензьӧ сылӧн лӧня олӧм вылӧ. Олігмозыс сэсся керка ыдждӧдісны, содтысисны, а кор чойӧй колис ӧтнас, нёль жырйын дзоридзьяслы вӧлі вӧля, а шоныд йӧртны вӧлі зэв сьӧкыд.
Моньӧс пач вом ни скӧт дорӧ инька-пӧчыд дыр на эз сибӧд, ачыс сюсь, асывнад толькӧ лыйлӧ, пырӧ-петӧ, пуӧ-пӧжалӧ. Луннас, деньгатор кӧ лоыштас, некымынысь лавкаад котӧртлас. Ыджыд перемена дырйи пӧчӧн шуысьяс локтӧны сёйны. Пӧчлӧн век дась пӧсь сёян. Оз кӧ кут удитны, катастрофа лоӧ. А мам миян сёян лӧсьӧдӧм понда некор эз шогсьывлы. Пуӧма кӧ, сёясны, а абу кӧ, йӧв юасны дай. Ме кӧзяйкаӧ вои да эг жӧ ёна радейт пусьыны, но быд лун вӧлі пуа сола картупель, кӧсъян кӧ, мыйкӧ сор сёй, кӧсъян – пражит. А чойӧй аэропортын уджалігас тшӧкыда вӧлі узьлӧ миянын и шуӧ: «Вералӧн вот челядьыс картупельтӧ сёйӧны, а миян оз». Быть ӧд сёй, дыш мамъясыс кӧ нинӧм абу пуӧмаӧсь. Миян ӧд Йӧвгиней Марпа кодь шеф-пӧварыд абу.
Марпа первойсяньыс абу тшӧктӧма инькаӧн шуны, и чой век шуліс прӧстӧ Марпаӧн. Ме тшӧтш. Меным сійӧ вӧлі кажитчӧ, ме вылӧ видзӧдіс бур чужӧмӧн и меӧн интересуйтчис. Коркӧ ньӧбӧма зэв мича гожся платтьӧ гӧснеч вылӧ. Рӧмыс и тӧварыс эськӧ зэв мича, но юбкасӧ посньыдика кӧрӧмаӧсь коссяньыс, и меным сійӧ эз кажитчы. Пасьтӧдісны, ёна бергӧдлісны да ошкисны, но ме шуи, мый оз кажитчы да ог кут новлыны. Марпа тьӧтыд эськӧ, колӧкӧ, и ӧбидитчис, но менӧ ӧмӧй венан. Он, ме жӧ асныра.
Ачыс сійӧ вӧлі зэв ӧкуратнӧй, век выль платтьӧ вурӧ чветӧсь тӧварысь, киссьӧмтӧ оз новлы, важмыштас – и шыбитас. А миян мам кыдз дӧмсис! Да и ме сыысь бокӧ абу пельдӧма, зэв жӧ радейта дӧмсьынытӧ. Лавкаад гортса сёӧдчан кӧлуйнад оз мун, помся вежласьӧ.
Сылӧн кык бур пӧдруга: Меланья да Марин. Чукӧртчасны да сэтшӧм интереснӧя сёрнитӧны, любӧ кывзыны. Торйӧн нин Мариныс зэв аслыснога да выразительнӧя сёрнитӧ, быттьӧ тэчӧ кывъяссӧ. Дерт, эз на ёна арлыдаӧсь вӧвны, а меным найӧ пӧрысьӧн нин вӧлі кажитчӧны. И тайӧ МММ группаыс (Марпа, Марин, Меланья) тшӧкыда мунӧны рытйысьны клубӧ: кино видзӧдны либӧ танцы вылӧ. Оз йӧктыны, а стен бокын пукалӧны да йӧзсӧ видзӧдӧны. А меным дивӧ да! Мамным ӧд некор клубад эз ветлы. Миян эськӧ дыр клубыс эз вӧв, но кӧть и вӧлі кӧ, сійӧ эськӧ сэтчӧ эз мун.
Инька-монялы ӧти вевт улын уна во чӧж овны – тайӧ либӧ искусство, либӧ героизм, либӧ зэв ыджыд ум-разум. Ог тӧд. Менам вӧлі кык инька, но некоднанныскӧд тшӧтш эг овлы да судитны ог куж. Но тайӧ кык нывбаба вылас век шензи. Олісны, став сьӧкыдсӧ венісны, челядь быдтісны, ӧта-мӧдсӧ мыйӧкӧ велӧдісны, отсасисны, тӧждысисны. Коли сӧмын бурӧн казьтывны.
Вера Зюзева.
Выльгорт грезд, Кулӧмдін р.
Снимокъясыс Ӧндрон Степан Сэрапимлӧн (С.С.Пашнинлӧн) да авторлӧн гортса архивысь.