Сыктывкарӧ воліс Россияса МИД-ысь официальнӧй представитель Мария Захарова.
Миян республикаса корреспондентъясысь ӧтдор тайӧ брифингсӧ кывзісны тшӧтш Азияса да Европаса странаясысь юӧртан агентствоясысь журналистъяс. Мария Владимировна вочавидзис и налӧн, и залын пукалысьяслӧн юалӧмъяс вылӧ.
Мария Владимировна сідзжӧ юӧртіс, мый мӧдас матысса кадӧ вӧчны Россияса МИД да ведомствосьыс министр Сергей Лавров.
Коми му йылысь – став мирлы
–Мария Владимировна, Коми муным мыйӧнкӧ шемӧсмӧдіс?
— Кор меным висьталісны Коми Республика йылысь, гӧгӧрвои, мый унатор вошта олӧмын, ог кӧ волы тайӧ регионас. И зэв окота брифинг дырйи юӧртны мир пасьталаын миянӧс кывзысь-видзӧдысьлы, кутшӧм позянлунъяс тані эмӧсь. Татшӧм ногӧн ми вӧчам некымын во нин. Пресс-тур дырйи суйӧрсайса журналистъясӧс тӧдмӧдам Россияса регионъясӧн.
Сьӧрысь кӧсйи босьтны пась. Чайті, Войвылад кӧдзыд. Но ӧлӧдісны, тані пӧ 20 градус шоныд на.
Воӧм мысти волі Коми Республикаса Национальнӧй музейӧ этнография юкӧнӧ. Тадзи вӧча быд регионӧ волігӧн, ӧд татшӧм ногӧн медбура да медӧдйӧ позьӧ тӧдмавны сэтчӧс история, традицияяс да олысьяс йылысь. Музейын зільысьяс экспозициясӧ пыр дасьтӧны зэв бура, сьӧлӧмнас да ловнас, чужан мусӧ радейтӧмӧн.
Медводз, дерт, шемӧсмӧдіс татчӧс вӧр-ва, вӧрзьӧдлытӧм парма-яг, кодӧс ЮНЕСКО шуӧма ставмирса озырлунӧн, Россияса сизим дивӧ лыдӧ пыртӧм Маньпупунёр бӧлбанъяс, Печора ю да тыяс. Торйӧн пасйи ӧти экспонат, кодлы 8 сюрс во, – важ лызь тор.
Ӧтуввезйын аслам лист бокын йӧзӧда чужан му туялӧм йылысь снимокъяс да видеосюжетъяс. Мир пасьталаын унаӧн пыралӧны лист бокӧ, видзӧдӧны да лыддьӧны. Татшӧм ногӧн отсала унджыктор тӧдмавны миян странаса регионъяс да сэтчӧс йӧз йылысь. Шыӧдча быдӧн дорӧ, коді тшӧкыда ветлӧ командировкаӧ, мед телефонас унджык снимайтасны, юӧртасны мукӧдыслы, отсаласны налы, кодъяс ас кинаныс мыйкӧ вӧчӧны.
Комиын зэв вынаӧсь вӧр овмӧсса, мусир да биару перъян предприятиеяс. Тайӧ позянлуннас колӧ тӧдмӧдны суйӧрсайсаӧс, кодъяскӧд позьӧ ёртасьны.
2026 восӧ Россияса президентлӧн индӧд серти шуӧма странаын олысь войтырӧс ӧтувтан воӧн. Чайта, медводз колӧ странаса регионъяслы ёртасьны, ёрта-ёртлы отсасьны. Тшӧкыда ми видзӧдам суйӧр сайӧ, ылысь корсям мыйкӧ тӧдтӧмтор, сэк жӧ ог казялӧй, мый вӧчсьӧ орчча регионын, кутшӧм тӧжд-могӧн сэні олӧны йӧзыс. Босьтам кӧть туризм. Кольӧм нэмся 80-90-ӧд воясӧ ӧтияс уськӧдчисны суйӧрсайса нималана шойччанінъясӧ, мӧдъяс корсисны кутшӧмкӧ экзотика, мӧдісны лэбавны видзӧдлыны Исландияса нитш, гӧра да ю. Но пандемия дырйи да бӧрас, кор миян страналы тупкисны туйсӧ Европаӧ, йӧзыс казялісны, мый и асланым вӧр-ваным зэв мича. И яла нитшным ёна мичаджык исландиясаысь. Тані и шемӧсмӧдана мича ты-ю, гӧраяс, Арктикаса йи да лунвыв пальмаяс.
Татчӧ лэбигӧн орччӧн пукалісны туристъяс. Мӧдӧдчим пӧ Комиӧ гастротурӧн, видлыны, мыйӧн сэні вердӧны-номсӧдлӧны.
Россияса МИД мӧдас и водзӧ отсавны регионъяслы ёнмӧдны суйӧрсайсакӧд йитӧдъяс, кыскыны татчӧ инвестицияяс да с.в. Коми Республикалӧн эм став позянлуныс пырӧдчыны Арктикаын, Евразияын да БРИКС-ын ёртасьӧмӧ.
Арктика
–Кутшӧм тӧдчанлуныс Войвыв саридз туйлӧн Россиялы да Коми Республикалы?
–Россияса президент Владимир Путин эз ӧтчыд тӧдчӧдлы, мый государстволы Войвыв кытшсайса регионъяс колӧ дорйыны да сӧвмӧдны. Арктика – тайӧ Россиялӧн стратегия юкӧн.
Рытыв странаяс во дас нин кисьтӧны миянкӧд ёртасьӧмсӧ, асланыс санкцияясӧн быд ногыс зільӧны конъявны миянлысь сӧвмӧм, и та вӧсна Россия бергӧдчис Асыввывлань да Лунвывлань. Спецоперация дырйи тайӧ нӧшта на тӧдчанаджык лоис.
Мир пасьталаысь транспорт логистика ёна джӧмдӧдісны и США да Израиль, кор панісны Иранкӧд война. Унджык странаыс уськӧдчисны корсьны груз новлан лючки туйяс, кӧні некод оз лыйсьы, оз ыджыдавны пиратъяс.
Тайӧ туйыс сетӧ позянлун ёртасьны став мирса странакӧд. Сійӧ бурджык и экономика, и безопасносьт боксянь.
Войвыв саридз туйыс нюжӧдчӧма Карскӧй саридзсянь Беринг проливӧдз, а сэсся и Япония саридзӧдз. 2024-2025 воясӧ сэті нуисны 38 миллион тонна быдсикас груз. Европасянь Азияӧдз карабъясыс мунӧны 20-25 лун. Тайӧ Суэц каналӧд кытшовтӧм серти кык пӧв этшаджык. Китайса да Кореяса компанияяс кӧсйӧны нин во чӧж новлыны тайӧ туйӧдыс контейнер тыра карабъяс. Таысь ӧтдор Россия да Китай кырымалісны машинаӧн ветлан Мохэ – Найба туй нюжӧдӧм йылысь сёрнитчӧм. Сійӧ йитас Китайса асыввойвыв провинцияяс да Арктикаса портъяс.
Войвыв саридз туй сӧвмӧмыс бур боксянь тӧдчас Арктикаса регионъяслы, тшӧтш и Коми Республикалы. Ӧд тайӧ абу сӧмын саридзса туй. Водзӧ сӧвмас экономика, производство да с.в.
Кӧсъя «пӧсь чолӧм» ыстыны Германияса Гамбург портлы. Кыдз позьӧ вӧлі тадз ылавны миян страналы паныд санкцияяс ошкигӧн да воштыны татшӧм позянлунъяс? Ӧд Гамбург воштіс портас сӧвтчӧм-ректысьӧмысь став сьӧмсӧ. Таысь ӧтдор налы сьӧмыс вӧлі воӧ, позьӧ шуны, нинӧм абуысь, транспорт компания медалӧмысь, груз нуӧм бӧрся видзӧдӧмысь, оланінӧн, нуръясянінӧн да мукӧд услугаӧн могмӧдӧмысь.
–НАТО сюйсьӧ жӧ Арктикаӧ…
–Да, бӧръя кадӧ Войвыв Атлантикаса альянс миян войвыв граница дорын мӧдіс тшӧкыда нуӧдны учениеяс. Став сертиыс найӧ дасьтысьӧны дыр кад сулавны миян страналы паныд.
Россияса минобороныысь да мукӧд ведомствоысь погона йӧз сюся видзӧдӧны НАТО-лӧн ноксьӧм бӧрся да тшӧтш дасьтысьӧны. Ковмас кӧ, миян страналӧн эм став позянлуныс и техника, и боеприпас боксянь сайкӧдны суйӧрсайса военнӧйясӧс.
Сэк жӧ Россия дась восьсӧн ёртасьны мукӧд странакӧд, ӧтув сӧвмӧдны Арктика. Тайӧс бура гӧгӧрвоӧны миян ёртъяс Пекинын да Нью-Делиын. История велӧдіс найӧс донъявны асшӧрлун. Ӧтиыс дыр кад вӧлі полуколонияӧн, мӧдыс – колонияӧн.
Рытыввыв странаса олысьяслы колӧ кӧртвомавны ассьыныс вывтіасьысь политикъяссӧ да веськӧд- лысьяссӧ, кодъяс тойлӧны йӧзсӧ Россиякӧд воюйтны, колӧ казьтыштны, мыйӧн помасьліс татшӧм ыръянитӧмыс.
Санкцияяс
–Миян страналы паныд США, Евросоюз, Канада, Швейцария, Великобритания да мукӧд государство йӧзӧдіс 30 сюрс санкция. Странаысь ӧтдор найӧ инмӧны и торъя йӧзлы…
–Да, кыдз тӧда, Комисянь сенатор Владимир Джабаров 2014 восянь санкция улын, сэні жӧ республикаса вӧвлӧм юралысь Владимир Уйба, весиг мӧйму кувсьӧм архиепископ Питиримлы 30 во кежлӧ йӧзӧдӧмаӧсь санкция. На лыдын и Паралимпиадаса чемпион Иван Голубков, журналистъяс, артистъяс, политикъяс да спортсменъяс. Налӧн «мыжыс» сыын, мый коркӧ волӧмаӧсь Крымӧ, Донбассӧ да с.в.
Меным паныд Британияса правительство 2022 воын на йӧзӧдіс санкция. Меным оз позь волыны Великобританияӧ, аддзасны кӧ сэтысь менсьым сьӧм, озырлун, «кынтасны».
Суйӧрсайса тадзи вӧчӧны странакӧд, торъя йӧзкӧд, кодъясӧс найӧ оз вермыны венны. И тайӧ медводз петкӧдчӧ спортын.
СССР киссьӧм бӧрын суйӧрсайса нимкодясисны, ӧні пӧ рочьяслӧн бырас и спорт. Но странаным сяммис дорйыны спортсменъясӧс. Нӧшта на найӧ мӧдісны шедӧдны медвылыс местаяс. Рытыввывса лоббистъяс виччысьтӧг гӧгӧрвоисны, мый Россияын спортыс водзӧ сӧвмӧ, тренеръяс бура дасьтӧны атлетъясӧс, та дырйи вӧдитчӧны наукаын выль технологияясӧн. Таысь ӧтдор Россияса спортсменъясӧс гырысь вермӧмъяс вылӧ, кыдзи и водзті, ышӧдӧ оз сьӧм, а чужан муӧн да странаса олысьясӧн гӧрдитчӧм.
Медым миян спортсменъяслы тупкыны мирса ордйысьӧмъясӧ туй, мӧдісны ыстысьны допинг вылӧ. Кӧть и мукӧд странаса атлетъяс вӧдитчӧны жӧ быдсикас таблеткаӧн. Спортсменъяслы, тренеръяслы да спорт йылысь гижысь журналистъяслы дугдісны сетавны виза, киритісны аккредитация, эз мӧдны лэдзны ордйысьӧмъяс вылӧ, мырддисны кып, флаг да форма.
Но водзӧсыс медводз кучкис санкциясӧ лӧсьӧдысьяслы. Спортысь мунісны спонсоръяс, стадионъясӧ этшаджык мӧдісны волыны командаяс вӧсна «висьысьяс», а странаӧ – туристъяс, телевидениеын чиніс трансляция кадыс.
И мыйкӧ налӧн артмис? Тайӧ санкцияясыс нӧшта на содтісны миянлы вын-эбӧс. Россияса спортсменъяс бӧр локтісны ыджыд спортӧ да мӧдісны босьтавны зарни, эзысь да бронза медальяс. Иван Голубков бӧръя Паралимпиадаын шедӧдіс кык зарни, а ставнас команданым – 12 медаль, на лыдын кӧкъямысыс – зарни.
Суйӧр сайысь – бӧр Россия
–Россияын 20 во нин збыльмӧдӧны странаӧ суйӧр сайысь воысь соотечественникъяслы отсалан государственнӧй программа.
–2007-2025 воясӧ Россияӧ бӧр локтӧма овны 1,23 миллион морт. Странаса 79 регионын, тшӧтш и Комиын, лӧсьӧдӧма та могысь торъя программа.
2024 воын Комиӧ Таджикистанысь локтӧма овны 12 да Германияысь ӧти морт. Мӧйму Таджикистанысь республикаӧ овмӧдчӧма нёль, Азербайджанысь – куим да Германияысь – ӧти морт.
Суйӧр сайысь воӧмаяслы вештӧны туйысь рӧскод, вичмӧдӧны сьӧм кабала-документ босьтны, сідз шусяна «подъёмнӧй» сьӧмӧн отсалӧны «вужъясьны». Таможняын суйӧр сайысь овмӧдчыны колана эмбур вайигӧн найӧс сідзжӧ мездӧны вештысьӧмысь. Налы отсалӧны инасьны удж вылӧ, велӧдчыны да босьтны мӧд профессия. Госпрограммаӧ пырӧдчысь семьялы отсалӧны социальнӧя, медицина боксянь, школаын да вузын велӧдчигӧн.
Суйӧр сайысь миянӧ локтӧны оз сӧмын найӧ, кодъяс радейтӧны Александр Пушкинлысь кывбуръяс.
Тайӧ программа сертиыс отсалӧны и налы, кодъяс быттьӧ и абу соотечественникъяс. Но эмӧсь йӧз, кодъяслы оз сетны овны суйӧрсайса государствоын, быд ногыс увтыртӧны да повзьӧдлӧны. И медводз сыысь, мый найӧ кӧсйӧны овны морт ног, медым семьяын вӧлі бать, мам да челядь. И быдтыны найӧс кыдз пиӧс да нылӧс, а оз гӧгӧрвотӧм мультигендерӧс.
А мыйла тадзи вӧчисны?
–Мария Владимировна, 2022 вося февральын Россияса президент юӧртіс спецоперация панӧм йылысь. Странаса олысьясысь унаӧн повзисны мобилизацияысь да уськӧдчисны «штурмуйтны» Грузияса Верхний Ларс да мукӧд КПП. Талун кодсюрӧ гӧгӧрвоисны, мый суйӧр сайын найӧ некодлы оз ковны, да бӧр мӧдісны локтавны гортаныс. Колӧны-ӧ миянлы татшӧм «соотечественникъясыс»?
–Та йылысь зэв бура висьталіс Никита Михалков. Тайӧ йӧзыс пӧ воштісны Рӧдинасӧ да асьнысӧ. Ме серти, суйӧр сайӧ пышйысьяс сьӧкыд кадӧ вунӧдісны Аймусӧ, медводз мӧвпалісны ас йывсьыныс. Найӧ ӧд ӧвтыштчисны эз странаысь, а эновтісны бать-мамсӧ, чой-воксӧ, матыссасӧ, рӧдвужсӧ.
Кодсюрӧ бӧр нин локтісны, унаӧн кӧсйӧны на тайӧс вӧчны. Но бӧр ӧтлаасьны овлӧ зэв сьӧкыд. Ӧд колӧ висьтасьны, мыйла тадзи вӧчисны, а гашкӧ, и корны прӧща. Кодсюрӧ збыльысь повзисны-ылалісны, а кодӧскӧ и тӧдӧмӧн ылӧдлісны. Но тайӧ Россияса граждана. Найӧ кӧ эз вӧчны мыж да эз торкавны Россия Федерацияса оланпас, некод оз вермы налы пӧдлавны гортаныс туйсӧ. Лукасянь Бур юӧрын эм «Вошлӧм пи йылысь велӧдан висьт», кӧні батьыс шуӧ: «Пиӧй вӧлі кулӧма, а ӧні ловъя, вӧлі вошӧма, а ӧні сюрис». Дерт, тайӧ инмӧ налы, кодъяс асьныс гӧгӧрвоисны, мый вӧчисны омӧльтор.
Но а найӧс, кодъяс торкисны Россияса оланпас, вӧчисны чорыд мыж, помся суклясьӧны-пинясьӧны, няйтӧн резӧны странанымӧс, мед донъялӧны право доръян тэчасъяс. Да татшӧмыс бӧрсӧ оз и лок чужанінас. Налы и суйӧр саяд зэв бура овсьӧ, сэні вылӧ донъялӧны татшӧмъяссӧ да.
Китайса Выль во
–Мый тіянӧс ышӧдіс сины диссертациятӧ Китайса Выль волы?
–Чужи Москваын, но быдми, позьӧ шуны, Китайса Пекинын. Сэтчӧс посольствоын уджаліс батьӧй. Мам – искусствовед, серпасасьысь. Велӧдчи посольствоса роч школаын, а китайсаын гижӧдчи сэтчӧс кыв да культура кружокӧ.
1998 воын МГИМО-ын помалі войтыркост йитӧд факультет. Лои Асыввыв туялысьӧн (востоковедӧн) да журналистӧн. Велӧдчигӧн на уджалі Россияса МИД-лӧн пресс-шӧринын. Бӧръя курс дырйи практикуйтчи Пекинса посольствоын. Сэні жӧ дасьтыси диплом кежлӧ. Мӧвпалі, мый йылысь гижны. Юӧр сетан технология, войтыркост йитӧд кузя унаӧн дорйысисны. Кӧсйи корсьны мыйкӧ вӧвлытӧмтор на. А буретш сэки пасйисны Китайса Выль во. Со и думыштчи, а гашкӧ, та йылысь гижны диплом уджӧс.
Дорйыси МИД-са пресс-шӧринын. Специалистъяс ошкисны да вӧзйисны водзӧ зільны тайӧ тема сертиыс.
МИД-ын уджалігӧн нин заочнӧя пыри велӧдчыны аспирантураӧ. 2003 воын дорйи «Трансформация осмысления символики празднования традиционного Нового года в современном Китае. Последняя четверть XX века» диссертация.
Тӧлысь календар серти Выль восӧ пасйӧны оз сӧмын Китайын. Тадзи гажӧдчӧны Асыв-Лунвыв Азияса странаясын, Россияса регионъясын.
Коймӧд во нин Москваса ӧткымын районын кыпыда пасйӧны Китайса Выль во. Миянӧ локтӧны артистъяс да культураын зільысьяс. Уличаяссӧ мичаа баситӧны ас ногныс, ӧшлӧны гӧрд пӧнаръяс. И Китайын сэк жӧ Россияысь специалистъяс котыртлӧны Йӧввыв вежон.
<> Николай Размыслов. Снимокъясыс авторлӧн да ӧтуввезйысь.