Мый ми медся тшӧкыда ваям странаса мукӧд регионын либӧ суйӧр сайын шойччанінысь? Дерт, медводз – холодильникӧ ляскан магнит. Кодсюрӧ чӧсмӧдлӧ гортсасӧ кампетӧн, шоколадӧн, лукумӧн, пастилаӧн, чурчхелаӧн да мукӧд сикас юмовторйӧн. Унаӧн вайӧны оливки да сыысь пычкӧм вый, сыр, калбас, салями, хамон, переч, паприка, куркума да сёян-юан кӧр бурмӧдан мукӧдтор, а сідзжӧ соус, чай да кофе. Абу этшалӧн сумкаас бур вина, ликёр да крепыдджык юантор.
Магнитысь ӧтдор кодкӧ чукӧртӧ открытка-значок, посньыд кӧрт сьӧм, ключӧ ӧшӧдан брелок. Дерт, ньӧбалӧны и кӧм-паськӧм, чышъян-шляпа, пызандӧра, шӧвк, сёйысь вӧчӧм дозмук. Нывбабаяс радейтӧны ас киӧн вӧчӧм майтӧг, чӧскыд дука вый, саридзса быдмӧгысь крем да с.в.
Но, овлӧ, ылі му-ваын шойччысьяс сьӧрсьыныс вайӧны и «мый оз ков».
Коми Республикаса минздравысь главнӧй внештатнӧй эпидемиолог Нина Овчинникова:
–Таво республикаын квайт пӧв содіс COVID-19, куим пӧв – сальмонеллёз, 11,1 прӧчент – сюв висян инфекция. Чайта, татшӧм висьысьыс нӧшта на унджык, ӧд унаӧн аснаукнас бурдӧдчӧны.
Сэк жӧ грипп чиніс куим пӧв, ОРВИ – 22,6, писти – 28,3, инфекцияа мононуклеоз – 28,6 прӧчент.
Гырк, сюв висьӧм, рота-, норо- да энтеровирус инфекция медся кокньыда кӧвъясьӧ гожӧмнас, шоныд саридз дорын шойччигӧн. Ӧд сэки вир-яйыд личӧдчӧ, морт видлӧ выль сикас сёян-юан, мунӧ сэтчӧ, кӧні гигиена йылысь и сёрни абу.
Ті коркӧ аддзылінныд арабӧс, коді гачтӧг пуксьӧ верблюд вылӧ? Найӧ сэні ставныс паськыд шароварыаӧсь, ӧд сійӧ жӧ верблюд гӧнас эм быдсикас той-гагйыс, кодъяс вермасны пысасьны кучикад. А миян туристъяс купальникӧн кавшасьӧны тайӧ няйт пемӧс вылас.
Инфекция кӧвъясьӧ бактерия, вирус, грибок, паразит да мукӧд патогена микроорганизм пыр. Гыркйӧ найӧ веськалӧны, мыськытӧм яблӧг-банан кӧ сюям вомӧ, а сідзжӧ юам кӧ шогмытӧм ва.
Став тайӧ инфекцияыс висьӧдӧ ӧткодя. Сальмонеллёз Salmonella бактерия кӧ кӧвъясяс, мортыслӧн температураыс кыптӧ 38-39°C-ӧдз, сійӧ восӧ, гыркйыс доймӧ, сітыс вир сора кизьӧр нюйт кодь.
Мытысь (дизентерияысь) «мыжа» Shigella бактерия. Температура тшӧтш кайӧ 39-40°C-ӧдз, рушку быттьӧ оръялӧ, суткинас кызьысь кымын лоӧ пуксьывны асмогасянінӧ.
Дзик жӧ тадзи майшасьӧ мортыс эшерихиоз, ротавируса да стафилококка инфекцияяс дырйи.
Став тайӧ пӧрӧссьыс дорйӧ гигиена. Ки мыськыны колӧ ывлаысь воӧм, асмогасянінысь петӧм бӧрын, пусьыны-пӧжасьны босьтчигӧн да пызан сайӧ пуксьытӧдз. Став вӧлӧгасӧ колӧ бура мыськыны, град выв пуктас да фрукты пожъявны пӧсь пузьӧм ваӧн. Кранысь ва чайникӧ кисьттӧдз колӧ здук-мӧд ортсӧ лэдзны, но и та бӧрын пузьӧдтӧг сійӧс юны оз жӧ позь. Бурджык ньӧбны бутыля ва.
Унаӧн окотапырысь юӧны васӧ кулерысь. Но сэтысь тшӧтш позьӧ кӧвъявны гырк да синегнойнӧй палочка, сальмонелла да зарни стафилококк, легионелла да норовирус, бак да тшак. Найӧ сэтчӧ веськалӧны сынӧдысь, няйт бутыльсянь да кисянь. Шоныд аппарат пытшкас микробыс зэв ӧдйӧ рӧдмӧ да веськалӧ миян гыркйӧ.
Быд 3-6 тӧлысь мысти кулерсӧ колӧ бура мыськыны да дезинфицируйтны.
Гыркса биа висьӧм (брюшнӧй тиф) Комиын важӧн нин эз вӧв, но сійӧс вермасны вайны лунвыв регионъясысь да суйӧр сайысь мигрантъяс да шойччысьяс. Торйӧн нин ӧні, гожӧмнас.
Сэтысь жӧ вайӧны энтеро-вирус инфекция, Коксаки, ECHO вирус да полиовирус. Найӧс позьӧ казявны вомын дой да кучикад кисьтӧм серти.
Став тайӧ инфекциясӧ позьӧ венны сӧмын прививкаӧн. Вакцинаыс медводз дорйӧ кувсьӧмысь. Висьмыны вермас быдӧн, но ас кадӧ кӧ вӧчны укол, пӧрӧсыд оз кӧвъясь, а висьман кӧ нин, нёрпалан кокньыда да регыд.
Ылі лунвылӧ мунтӧдз талун позьӧ уколасьны мытысь (дизентерияысь), холераысь, гыркса биа висьӧмысь (брюшнӧй тифысь), А гепатитысь, ротавируса инфекцияысь да мукӧдторйысь. Вакцинаыс вир-яйнымӧс дорйӧ оз сӧмын ӧти пӧрӧсысь, а некымынысь. А суйӧр саяд мыйыс сӧмын абу…
Коми Республикаса инфекция больничаысь главнӧй врачӧс вежысь Татьяна Безуглая:
–Гырк да сюв висьӧмысь ӧтдор асыв-лунвыв странаясын отпускалігӧн кокньыда позьӧ кӧвъявны и «экзотика сувенир». Сідз, Мальдивыысь, Мьянмаысь, Вьетнамысь, Шри-Ланкаысь да Индияысь куим морт вайисны нин Комиӧ Денге лихорадка.
Вакцинаыс тайӧ пӧрӧссьыс абу, Россияса кык карын сӧмын на нуӧдӧны тестъяс.
Вирусыс нёль сикас. И быдӧнсянь инфекцияыс торъялӧ. Кодсюрӧ чайтӧ, висьмыла да бурдӧдча кӧ пӧ Денгеысь, мӧдысь тайӧ пӧрӧсыс оз нин кӧвъясь. Тайӧ абу тадз. Врачьяс казялӧмаӧсь, мый серотипыс вермас и мӧдысь кӧвъясьны, и висьӧдас нӧшта на сьӧкыдджыка. Та дырйи мортсӧ вукӧдӧ, восӧ, кучикас да вом пытшкас кисьтӧ.
Суйӧр сайын да лунвылын шойччысьяслы Денгеа номъясысь колӧ резны асьтӧ репеллентӧн. Ва дозтӧ колӧ топыда вевттьыны, татшӧм номъясыс зэв ёна радейтӧны ва.
Гырк да сюв инфекциясӧ оз весьшӧрӧ шуны путешественник висьӧмӧн. Ылі туйӧ петтӧдз быть колӧ тӧдмавны, кутшӧм пӧрӧс вермас кӧвъясьны шойччанінас. Сэсся мукӧд странаын миян гырклы оз став сёян-юаныс лӧсяв, а окота сійӧс и тайӧс видлыны.
Ме эськӧ вӧзйи быдӧнлы ылі странаӧ мунігас сьӧрсьыныс босьтны гидратация порошок. Сійӧс пуктӧны ваӧ став лёксӧ бырӧдӧм могысь. Артмӧ неуна сола кӧра минералка.
Асыв-Лунвыв Азияса странаясӧ мӧдӧдчысьясӧс ӧлӧді эськӧ ю-тыын купайтчӧмысь. Да и Войвылын оз ков сунавны тыӧ. Сулалан ваас шоныд поводдяӧ быдсикас гаг-инфекцияыс рӧдмӧ.
И, дерт, вомад сюйтӧдз колӧ зэв бура мыськыны град выв пуктас да фрукты. Лунвыв базарын уна вӧлӧга, торйӧн нин дыня-арбуз ньӧбтӧдз вӧзйӧны видлыны. Но пуртӧн вундӧмторъяс быд-сикас вирус-бактерия вермас лоны.
Бӧръя кадӧ унджыкӧн мӧдісны нёрпавны пневмонияӧн, мортыслӧн тыӧ веськалӧ легионелла бактерия да. Сійӧс позьӧ кӧвъявны отельын, гостиницаын, вузасян да гажӧдчан шӧринын да удж вылын, сынӧдсӧ кӧ сэні кӧдзӧдӧ кондиционер.
Легионеллаыс рӧдмӧ улисаын да шоныдінын. А уджалысь кондиционер пытшкас 20-50 градус шоныд. Бактерияыслы зэв бур и шоныд ва гуранын, дренажын, предприятиеса градирняын, вен-тиляцияын, сынӧд ульсӧдан аппаратын да с.в.
Тайӧ пӧрӧс дырйиыс мортыслӧн кыптӧ температура, кынтӧ, кызӧдӧ вир сорӧн, морӧсыс да ки-кокыс доймӧ, сьӧкыд лолавны, гыркйыс висьӧ, вежӧрыс вошласьӧ.
Медым мынтӧдчыны легионеллаысь, колӧ тшӧкыдджыка весавны да дезинфицируйтны кондиционер, дренаж, вежны либӧ мыськыны сынӧд весалан фильтр.
Талун быдӧнлы колӧ видзчысьны быдсикас пӧрӧсысь, ӧд суйӧр сайысь, шоныд саридз дорысь бӧр гортаныс воӧны шойччысьяс, верстьӧ и челядь. Кодсюрӧӧс веськыда самолётсяньыс либӧ поезд вагонсянь вайӧны миян больничаӧ. И на пӧвстысь кодъяскӧ веськалӧны весиг реанимацияӧ.
<> Николай Размыслов. Снимокъясыс авторлӧн да ӧтуввезйысь.