Чайті, Мылдінысь Вера Собянина нэмсӧ кӧсйӧма чужтыны уна челядь. Сорсьыссьӧма…
–Уна челядь йылысь мӧвпыс юрӧ эз волы, – нюмъялӧ Вера. – Аслам кыкӧн быдмисны, асшӧр олӧмӧ петісны да, кӧсйи аслым олыштны. Но артмис дзик мӧдарӧ.
Вералы ковмӧма быдтыны внукъяссӧ дзолясяньыс. Пиыс уджалӧма, моньыс челядь вӧснаыс абу тӧждысьӧма, а сэсся и дзикӧдз кытчӧкӧ мӧдлаӧ овны мунӧма. Опека улӧ босьтігас Русланалы вӧлӧма кык арӧс, Ванялы – ӧти. А куим во мысти налӧн быдса куим вок содӧма: Семён, Матвей да Тимофей. Татшӧм ногӧн 2021 воын семьяыс лоӧма уна челядя да приёмнӧй. Сёрӧнджык котырас воӧма Илья. Сійӧ медся ичӧт, муртса квайт арӧса. Семёнлы – 13. Мукӧдыс сэсся тшӧтшъяяс кымынӧсь – 9-10 арӧсаӧсь.
Кыдзи та ыджда араваыскӧд справитчыны? Кодсюрӧ ӧти-кык каганас пӧгибӧ волӧны, а тані – витӧнӧсь! Найӧ жӧ вильшасьӧны, зыксьӧны, помтӧг дольӧны «мам, вай», «мам, кӧні?», «бара ме?», «ог кӧсйы», «сійӧ первойӧн заводитіс»…
–Да велавсьӧма нин. Но веськыда шуа, мукӧддырйиыс овтӧм ді вылӧ окота веськавлыны, – сералӧ ань. –Лун куим кежлӧ. А збыльсӧ кӧ, челядь торъялӧны, быдӧнлӧн аслас этш. Коркӧ и тышкӧ волӧны. Гӧрӧдсӧ разьӧм могысь медводз колӧ кужны кывзыны да кывны. Ме пыр шуа челядьлы, мед век висьталӧны збыльсӧ, мый кӧть оз ло. Ӧд ми – ӧтувъя котыр, и колӧ дӧверайтны ӧта-мӧдлы. И ыджыдджыкъяслы отсавны поснияслы.
Мый сэтшӧм ыджыд семьяыс, Вера бура тӧдӧ. Быдмӧма сійӧ Приуральскӧйын. Елена Егоровна Бажукова мамыс аслас квайт челядь кындзи быдтӧма нӧшта куим племенниксӧ. Та вӧсна коставлытӧм ува-аваас велалӧма.
Быд гожӧм Вера коллялӧма Антонын баб ордас. Евдокия Михайловналӧн тшӧтш уна челядь вӧлӧма – куим аслас да верӧсыслӧн куим. Сергей Петрович вӧлӧма зэв шань, гӧтыр челядьсӧ да внукъяссӧ ассьыс моз радейтӧма. Вера ёна сёрӧн тӧдмалӧма, мый дедыс абу рӧднӧй. Помнитӧ сыкӧд вадорӧ ветлывлӧмъяссӧ. Кутшӧм нимкодь вӧлӧма видзӧдны шонді улын эзысьӧн дзирдалан чери вылас. Черисӧ кыйны ӧнӧдз радейтӧ. И юсӧ, и чужан грездсӧ.
А баб керкаыс ӧнӧдз сулалӧ. Сійӧ Вералы ӧзындомӧд кодь, кытчӧ выльысь и выльысь окота тшукны-сувтлыны. Да, воӧдчынысӧ сэтчӧ збыльысь позьӧ сӧмын ва кузя. И ӧні нин ветлывлӧны сэтчӧ ас челядьыскӧд. Тайӧ важӧн нин лоӧма бур традицияӧн. Зонкаяслы и Русланалы татчӧсіныс ёна мусмӧма да, дасьӧсь овны сэн гожӧмбыд. Номнас, ывлавывса асмогасяніннас ни ӧтуввезтӧг олӧмнас найӧс он повзьӧд.
Таво июньын дас лун Антонын шойччӧмаӧсь, чери кыйӧмаӧсь, чӧв-лӧньнас нимкодясьӧмаӧсь. Поводдяыс мича вӧлӧма да, челядь васьыс абу петавлӧмаӧсь. А кыдзи сэтчӧ воӧдчӧны? Кык пӧв-стӧн. Верӧсыс сӧвтӧ пыжӧ сёян-юан, ломтас, став коланасӧ, пуксьӧдӧ некымын зонкаӧс, да катӧны грездӧдзыс. Сэккості Вера машинаӧн нуӧ мукӧдсӧ Ылыдздінса вуджасӧдз, кӧні найӧс вочаалӧ нин верӧсыс. Сэсянь Антонӧдз 42 километр и эм.
Биыс грездас тшӧтш абу. Да некор абу и вӧлӧма. Войдӧр олӧмаӧсь сартаса да карасин лампа биӧн. Пусьӧмаӧсь роч пачын либӧ гожся кухняын «буржуйкаӧн». Ӧні биыс воӧ генераторсянь. А важся, ас вӧчӧм кирпичысь тэчӧм пачыс абу нин. Но пусьӧны важ мозыс бипур вылын. И весиг нянь пӧжалӧны. Татшӧмсӧ лавкасьыд он ньӧб. Челядьыс, ок, чӧскыда номсасьӧны сыӧн.
–А медся чӧскыд няньыс вӧлі Дуся баблӧн, – казьтылӧ Вера. – Ме тшӧкыда гартчи сы дорын да видзӧді няньшомӧн ноксьӧмсӧ. Нӧшта пӧчным пуліс вотӧса кисель, зэв сук вӧлі да, панявлім сійӧс.
Грездын олігас Вера унаторйӧ велалӧма. Абу сӧмын нянь пӧжавны, но и скӧт дӧзьӧритны. Дас кык арӧсӧн нин мӧс лысьтӧма да турун пуктанінын уджалӧма.
–Велӧдчан во муртса помасяс, бать-мамкӧд став овмӧсӧн, кык мӧскӧн да ӧшпиянӧн сӧвлім кык пу пыжысь вӧчӧм катамаранӧ да катлім Приуральскӧйысь Антонӧ гожӧмбыд кежлӧ. Турун пуктылім. Зэв уна тшак вотлім, весавлім-косьтылім да руч видзан фермаӧ инавлім. Нажӧвитӧм сьӧм вылас сэсся школа кежлӧ паськӧм-кӧлуй ньӧблісны. Батьӧ плӧтничайтіс, гожӧмбыдӧн квайт пыжӧдз вӧчавліс. А ӧти гожӧмӧ грездӧ Еремейысь вайисны дас квайт кукань. Вот сэки миянлы и удж вичмис! Коліс йирсьӧдны найӧс да видзӧдны, мед вӧрӧ эз пышйыны, йӧртӧдсӧ весавны, а васӧ мыйта катлім! Сы пыдди и быдмисны бура.
Сиктса став тайӧ удж-нокыс бура тӧдса и Илья верӧсыслы. Сійӧ быдмӧма Еремейын уна челядя семьяын да мукӧд зонкаыс моз жӧ отсасьӧма бать-мамыслы. Быдсикас уджӧ велӧдӧ и челядьсӧ. Быдӧн вӧчӧ ассьыс, пыксьыны оз лысьтны. Сійӧ небыд сьӧлӧма мамыс водзын позьӧ на ыждалыштны, а батьыдлы – видлы.
Став быдтасыс пырӧдчӧны спортӧ. Мукӧдыс и некымын сикасӧ на. Семён, Матвей да Ваня радейтӧны хоккей. Ваня таысь кындзи ветлӧ на дзюдо да лызьӧн котралан секцияясӧ. Лызьнас котралӧны ставныс, медыджыдыс кындзи. А Руслана нӧшта на и Наталья Борисовна Третьякова дорын «Конфетти» котырын йӧктӧ. Челядь петкӧдчӧны-вермылӧны уна сикас ордйысьӧмын. Вермысьяссӧ сэсся гортас тшай юӧмӧн нимӧдӧны. А мыйкӧ кӧ оз артмы, корсьӧны помкасӧ, индӧны водзӧ вылӧ могъяс. Тайӧ бара жӧ семьяпытш традиция.
Вера Александровна ветлӧ челядьыслӧн быд ордйысьӧм вылӧ. Мукӧддырйиыс и ачыс на пырӧдчылӧ сэтчӧ. Быдтасъясыслы мамыскӧд орччӧн вермӧмыс юмовджык и ворссьӧмсьыс абу сэтшӧм шог.
Челядьыс и культура юкӧнын водзмӧстчӧны. Таво Ильялы вичмӧма «Коми войтыр» представительствосянь торъя козин, «Зарни дзолюк» конкурсын мӧд места шедӧдӧма. Воӧн водз тайӧ жӧ конкурсас эзысь призёрӧн лоӧма Тимофей, а 2024-ӧдын коймӧд местаӧ петӧма Иван. И быд диплом, быд вермӧм – тайӧ и мамыслӧн шедӧдӧмтор.
Киӧн вӧчасян конкурсъясын унаысь жӧ петавлӧмаӧсь вермысьӧн. Ог тӧд, кытысь Вералӧн сымда кадыс, но сійӧ кужӧ вевъявны быдлаӧ. Творчествоыс пӧ нимкодьӧдӧ и ӧтувтӧ ставнымӧс. Суткиас кӧ пӧ 36 час вӧлі, ачым тшӧтш окотапырысь босьтчи ки помысь вӧчасьны да джодждӧра кыны.
Эм тайӧ семьяас нӧшта ӧти традиция – быд нимлунасьысьлы кӧзяйка пӧжалӧ торт, а сэсся ставӧн ӧтув чӧсмасьӧны сыӧн. Мый кӧть оз ло, а тортыс кагалы мед вӧлі, ӧд дзолятӧ ылӧдлыны оз позь.
Семьянас олӧны Мылдінын кык патераа керкаын. Град йӧр, теплица, пывсян – ставныслы шойччӧг да удж-нок. Неважӧн выль пывсян лэптӧмаӧсь. Суседъясыс – Наталья верӧс-челядьыскӧд. Бӧръяясыс быд лун ыджыд мам дорасӧсь. Та вӧсна позьӧ шуны, челядьыс абу квайт, а кӧкъямыс. И ӧта-мӧд костас ладмӧны.
Вера нэмсӧ семья-котырыслы зумыд мыджӧд. Но олӧмыд, овлӧ, донъялӧ ассьыд вын-эбӧс-винёвлунтӧ. Неважӧн лёкногӧн усьӧма, да матыссаяссяньыс отсӧгыс аслыс нин ковмӧма. И та пӧрйӧ семьяыс став удж-могсӧ ас выланыс босьтӧмаӧсь. Татшӧм здукъясас пӧ бура гӧгӧрвоан, мый шудыс – матыссаясӧн радейтӧм-тӧждын.
–Кӧсъя сӧмын, мед челядьлӧн ставыс вӧлі лючки, да тырмис дзоньвидзалунӧй сувтӧдны найӧс кок йылӧ, – кывкӧрталіс Вера Собянина.
Елена Савина.
Комиӧдіс Елена Плетцер.
Снимокъясыс Собянинъяслӧн гортса архивысь.