Республикаын талун уджтӧмалӧ 2,6 сюрс морт (кольӧм во вӧлӧма муртса унджык). Занятосьт шӧринъяс налы вӧзйӧны 5,9 сюрс уджаланін. Эм позянлун бӧрйыны шогмана нажӧтка. Нӧшта на государство весьтӧ позьӧ босьтны выль профессия.
Кыдзи тайӧс вӧчны да кодлы позьӧ мынтысьтӧг велӧдчыны? Мый вежсис содтӧд профобразованиеын?
Тайӧ да мукӧд юалӧм вылӧ республикаса юралысьлӧн Общественнӧй приёмнӧйын вочавидзис Сыктывкарса занятосьт шӧринысь профобразование юкӧнӧн веськӧдлысьӧс вежысь Марина Потапова.
–Марина Вячеславовна, мыйӧн торъялӧ выль уджтасыс воддзасьыс?
–Воддза воын сигӧртім «Демография» уджтас да уна мукӧд программа. Мӧймусянь збыльмӧдам «Кадры» выль нацпроект. Тайӧ уджтасыс шымыртӧ и «Активные меры содействия занятости» федеральнӧй проект. Буретш сы серти шуӧма велӧдны йӧзӧс выль профессияӧ. Тайӧ уджтассӧ урчитӧма 2030 воӧдз.
Мӧйму республикаын сы серти велӧдім 127 мортӧс.
Миян медшӧр мог – дасьтыны колана специалистӧс предприятие-организациялы, кӧні оз тырмы уджалысьыс. Буретш таын медшӧр торъялӧмыс.
Водзті мортыс вермис бӧрйыны, кутшӧм профессияӧ велӧдчыны мынтысьтӧг. А талун дасьтӧны специалистъясӧс, кодъяс стӧча колӧны уджӧн могмӧдысьлы. Та вӧсна занятосьт шӧринӧ шыӧдчысьӧс медводз тӧдмӧдӧны, кӧні кутшӧм специалистӧс виччысьӧны.
Кодкӧ кӧсйӧ кӧ босьтны сылы колана профессия, но татшӧм специалистсӧ некӧн оз виччысьны, гӧгӧрвоана, государство та могысь сьӧм оз вичмӧд. Мортыслы вӧзъясны велӧдчыны мӧд специальносьтӧ.
Уджтасыслӧн медшӧр могыс абу сыын, мед быдӧнӧс велӧдны кӧсйӧм сертиыс кутшӧмкӧ профессияӧ, а медвойдӧр медым чиніс торъя кар-районын, предприятиеын, экономикаын уджтӧмалысьыс.
Федеральнӧй тшупӧдын лыддьӧдлӧма 213 профессия, должносьт да специальносьт. Но быд регионын удж да йӧзӧс социальнӧя доръян министерствоын вынсьӧдӧны республикаса предприятие-организациялы колана профессия-специальносьт. Республикаын талун татшӧмыс 34.
Тӧдчана, удж корсьысьлы мынтысьтӧг позьӧ велӧдчыны ӧтчыд да ӧти программа серти. Сійӧ кӧ босьтіс нин профессия «Демография» уджтасын, «Кадры» проектас оз нин артмы пырӧдчыны.
–Коді вермас босьтны выль профессия?
–Велӧдчыны позьӧ 50 арӧсысь олӧмаджыклы, предпенсионерлы, бать-мамлы, кодъяс кагаыслы куим арӧс тыртӧдз пукалӧны сыкӧд гортас, уджтӧмалысь нывбабалы, быдтӧ кӧ сизим арӧсысь ичӧтджык кагукӧс, инвалидлы, занятосьт службаӧ шыӧдчысь уджтӧмалысьлы, спецоперацияса ветеранлы да СВО-ын усьӧмалӧн матыссалы. Таысь ӧтдор государство весьтӧ вермасны велӧдчыны 35 арӧсысь томджыкъяс, найӧ кӧ армияысь воӧм либӧ диплом босьтӧм бӧрын нёль тӧлысь эз вермыны инасьны удж вылӧ, абу кӧ шӧр да вылыс тшупӧда профобразование, но кӧсйӧны босьтны специальносьт.
–Кытчӧ колӧ шыӧдчыны?
–Выль профессияӧ велӧдчӧм могысь шыӧдчӧмсӧ позьӧ ыстыны веськыда «Работа в России» порталӧ (https:ӦӦtrudvsem.ruӦ). Сэтчӧс «Образовательные программыын» индӧма, кутшӧм профессияӧ позьӧ велӧдчыны Комиын. Ті кӧ кӧсъянныд лоны гидӧн, а татшӧмыс сэні абу, шыӧд-чӧмтӧ оз босьтны.
Помалінныд кӧ 9 класс, документтӧ оз босьтны программаӧ, кӧні колӧ шӧр, профессиональнӧй либӧ вылыс тшупӧда тӧдӧмлун. Сэтысь жӧ позьӧ тӧдмавны, дыр-ӧ мӧдасны велӧдны да корсянь. Ӧні нин позьӧ гижӧдчыны программаӧ, кодӧс восьтасны сентябрын.
И, дерт, урчитӧма кӧ, кутшӧм дзоньвидзалуна мортӧс позьӧ велӧдны профессияас, занятосьт шӧринӧ ковмас вайны медосмотр йылысь справка. Татшӧмсӧ корасны В да С категорияа шоперӧ да нёльӧд разряда охранникӧ велӧдчыны окотитысьлысь.
Эмӧсь торъя программаяс, кытчӧ кабала-документсӧ босьтасны сӧмын спецоперацияса ветеранлысь да СВО-ын усьӧмалӧн матыссалысь. Талун найӧ вермасны велӧдчыны бухгалтерӧ, тендер серти ньӧбасьӧм да юӧр сетан тэчасса специалистӧ.
Удж корсьысь вермас волыны и миян шӧринӧ, юркарын Свобода уличаса 25-ӧд номера керкаӧ, 29-31-ӧд жыръясӧ выльлунсянь пекничаӧдз, ӧкмыс час асывсянь 12-ӧдз да кык чассянь вит час рытӧдз. Сьӧрсьыд колӧ босьтны паспорт, ИНН, СНИЛС, трудкнижка, пенсия удостоверенньӧ, велӧдчӧм йылысь диплом, кага чужтӧм йылысь свидетельство да с.в. Мыйкӧ кӧ колӧ стӧчмӧдны, позьӧ звӧнитны 25-53-38 (содтӧд 334 либӧ 337) номера телефон пыр.
Шӧринса консультант да психолог дон босьттӧг нуӧдасны тестъяс, тӧдмаласны, кутшӧм удж тіянлы лӧсялӧ. Медводз колӧ гӧгӧрвоны, мый ті кӧсъянныд. Специалисткӧд сёрнитігӧн тыдовтчӧ, кыдзи, кӧні да мый вылӧ олӧ мортыс, дзоньвидза-ӧ, кутшӧмӧсь сылӧн тӧдӧмлунъясыс да мый сяммӧ вӧчны, кӧнкӧ таӧдз уджавлӧма абу, вичмӧ-ӧ кутшӧмкӧ социальнӧй отсӧг да с.в.
Став сертиыс кӧ ті верманныд пырӧдчыны уджтасас, шыӧдчӧм бӧрас куим лун мысти занятосьт службаӧ колӧ вайны колана документ-кабала.
А дас лунӧн водзджык «Работа в России» порталын проектас быд пырӧдчысь кырымалӧ уджӧн могмӧдыськӧд да велӧдчан учреждениеӧн веськӧдлыськӧд электроннӧй сёрнитчӧм, и курсъяс помалӧм бӧрын инасьӧ буретш тайӧ предприятиеас.
Шӧринӧ шыӧдчысь уджтӧмалысь сёрнитчӧмсӧ кырымалӧ велӧдчан учреждениеӧн веськӧдлыськӧд да занятосьт службакӧд, коді сэсся отсалас инасьны удж вылӧ.
–Кутшӧм велӧдан учреждениеяс збыльмӧдӧны уджтассӧ?
–Велӧдчан программасӧ збыльмӧдӧ нёль федеральнӧй оператор: Томскса национальнӧй туясян госуниверситет (ТГУ), Россия Федерацияса президент бердын народнӧй овмӧс да госслужба академия (РАНХИГС), профобразование сӧвмӧдан институт (ИРПО), Россия Федерацияын удж да йӧзӧс социальнӧя доръян министерстволӧн наука да туясян институт (ВНИИ труда).
Налӧн медшӧр мог – бӧрйыны регионъясын вуз-ссуз, кӧні мӧдасны велӧдны удж корсьысьӧс. Та дырйи видзӧдӧны, эм-ӧ сэні колана оборудование-техника, велӧдысь специалист, пырӧдчыліс-ӧ учреждениеыс татшӧмсяма уджтасӧ, отсалӧны-ӧ збыльмӧдны программасӧ уджӧн могмӧдысьяс.
Велӧдчанінъясса программаяссӧ гӧгӧрбок донъялӧны да, шогмасны кӧ, федеральнӧй оператор пыртӧ найӧс реестрӧ да нацпроект збыльмӧдысь лыдӧ.
Бульдозерса да автогрейдерса машинистӧс Сыктывкарын дасьтӧны автомеханика, а электрикӧс, сварщикӧс да погрузчикӧс – политехника техникумын, БПЛА-са операторӧс да охранникӧс – юркарса госуниверситетын.
Велӧдчыны позьӧ очнӧя, очно-заочнӧя либӧ ӧтуввез пыр. Ӧткымын профессияӧ велӧдӧны сӧмын очнӧя, ӧд, шуам, шоперлы либӧ сварщиклы колӧ петкӧдлыны, мый сяммӧ вӧчны ки помсьыс.
Программасӧ помалӧм бӧрын мортыслы сетӧны государственнӧй документ: диплом, свидетельство либӧ удостоверенньӧ.
–Кутшӧм профессияӧ ёнджыка велӧдчӧны?
–Воддза воын велӧдім айтишникӧ, вуджӧдчысьӧ, медсестраӧ, шоперӧ, нянь пӧжалысьӧ, пусьысь-пражитчысьӧ, вузасьысьӧ, логистикӧ, психологӧ, монтажникӧ, каменщикӧ да с.в.
Мӧйму мужичӧйясӧс медсясӧ велӧдім погрузчикӧ, сварщикӧ, электромонтёрӧ да искусственнӧй интеллекткӧд йитчӧм специальносьтӧ. Нывбабаяс велӧдчисны младшӧй медсестраӧ да воспитательӧ, программистӧ, веб-дизайнерӧ да айтишникӧ. Таво аньяс вермасны велӧдчыны сиделкаӧ да горничнӧйӧ.
Нӧшта казьтышта, миян медшӧр мог – велӧдӧм кындзи инавны мортсӧ удж вылӧ. Та вылӧ государство вичмӧдӧ сьӧм, но и стрӧга таысь юасьӧ.
Мортыс кӧ кӧсйӧ зільны-нажӧвитчыны, та могысь позянлунсӧ корсяс. А кӧсйӧ кӧ кыккирудз пукавны да нӧшта на босьтны пособие, мырсьынытӧ сира гезйӧн он кыскы.
<> Николай Размыслов. Снимокъясыс авторлӧн.