Сиктса олысьяс:
Вась Миш – шӧр арлыда мужичӧй;
Митрей Анна – сылӧн гӧтыр, верӧссьыс во-мӧдӧн томджык;
Ладе Люда – том дӧва, Вась Миш гозъялӧн суседка.
Ладе Люда:
–Тайӧ пывсян пачыс менӧ регыд дзикӧдз йӧймӧдас. Господи, мыйтакӧ и терпитi нин ме сiйӧс, мыйтакӧ и тешитчис нин ме вылын. Мукӧддырйиыс весиг сэтшӧм окота ыджыд сьӧкыд нӧшкӧн кӧрт рушкуас швачкыны пагавмӧныс. Дзик збыль! Ньӧти ог ылӧдчы!
А помкаыс сыын, мый быд пывсян ломтiгӧн зэв ёна пач вомӧдыс тшыныс пуркйӧ. Мый эськӧ сылы, йӧйыдлы, кӧрт трубаӧдыс вӧля вылас радпырысь чепӧсйыны. А вот оз – и ставыс. Бурджык сылы, буракӧ, пывсян пытшсӧ сьӧдӧдны, вӧляникысь йирк бердас плавъявны. Сэсся тшук кӧ сёрӧнджык кад лӧдсыштны воас, нывкӧд бытьысь кыкӧн лоӧ вӧчны: Катюшаӧй раз-два-триӧн тэрыба восьтас ӧдзӧссӧ, а ме ӧдйӧсьыс на ӧдйӧ пачас пессӧ тойла, кытчӧдз тшыныс эз убӧлит став выннас пывсян пытшкас петны.
Выльвывсяньыс эськӧ быттьӧ ог вӧлі чуймав пач лёка ломтысьӧмсьыс, бӧръя куим вонас тадзсӧ смекайтчыны кутiс. Тӧдсаяслысь юасьлi да, ставныс ӧткодя шуӧны, пач трубаыд пӧ санас тырӧма, сы понда и тшынӧдӧ. Весалан пӧ бура да, пачыд ыджыд шыӧн гургыны кутас, вермас весиг посни пескыс трубаӧдыс лэбны енэжланьыс бур кыскӧднад. Ог тӧд, ог тӧд. Ме тай и труба пытшкӧссӧ пывсян вевт вылӧ кайӧмӧн гӧлик роскӧн югзьымӧныс ниртлi. И пипу пескӧн сорыс ломтывлi. И косьтӧм картупель кор кыз ӧгыр вылас кадысь кадӧ шыбитлi. Но мыйлакӧ нинӧм оз отсав – кыдзи тшынӧдiс, сiдзи и водзӧ тшынӧдӧ сволочыд (бур кывйыс татчӧ сэсся оз нин сюр).
Таво гожӧмнас эськӧ кӧсйи нин вежны кӧрт пачсӧ кирпичысь тэчӧм вылӧ да. И ӧд кирпичсӧ ньӧби, сёй-лыасӧ вайи, весиг гудралан ворсӧ увлань юрӧн пывсян дорӧ пӧрӧдi, сӧмын тай Педьӧ печникыд Зоя Васьлы выль пач трубасӧ тэчигас гажа юрнас прӧступитӧма да усьӧма вевт вывсяньыс. Калекаӧдз эськӧ абу воӧма, но веськыд киыс кыклатi чегӧма. А ки пӧвнад кутшӧм уджалысь. Та вӧсна и локтан во кежлӧ менсьым могӧс йӧткис тайӧ неминучаыс…
…Вот тайӧс ставсӧ ме и сьӧлӧмсянь висьталi Вась Миш суседлы, кодкӧд паныдаси талун асывнас лавкаӧ пӧсь няньла мунiгӧн. Зiль мортыд буретш вӧлi сарай дорас пескӧн ноксьӧ да эз бара и ӧтдорт, вомсӧ паськӧдӧмӧн сюся кывзiс водзсянь помӧдзыс менсьым норасьӧмӧс, сӧмын бӧрыннас душ-мӧдтор юалiс. (И мыйла сылысь водзджык эг юавлы пач тшынӧдӧм кузяыс, Енмыс кӧ тӧдӧ-а. Ӧд пӧльыс пач тэчысьӧн нимавлӧма да, дерт, кӧнкӧ, внукыскӧд гусяторъяснас юксьывлiс. Торйӧн нин тшын петӧм кузяыд.) И сэк жӧ (вот яндысьтӧм бабаыд) ме вӧзйи дась пӧсьвылысь ветлыны пывсянӧ да видзӧдлыны тӧлксӧ. Кӧть эськӧ ыджыд надея эз вӧв, мый Вась Миш став уджсӧ эновтас да чепӧсъяс менсьым сьӧд рынышӧс видзӧдлыны, но сiйӧ эз ышнясь, сӧмын дженьыда шуис:
–Мый сэсся. Мунам. Видзӧдлам. Гашкӧ, и сямма помкасӧ аддзыны. Ог жӧ сэсся татшӧм мича шань рочаканьсӧ пӧгибӧ вошты.
Но и ми ӧтлаын мӧдӧдчим пывсянлань…
Эг жӧ некор чайтлы, мый Миш суседӧй сэтшӧм дотошнӧй морт вӧлӧма. Ок, и дотошнӧй! Ме ӧд баба юрнад чайтi, мый пыригмозыс мортыд видзӧдлас да пырысь-пыр мыйкӧ сӧрыштас меысь мынтӧдчӧм ради. А вот абу сiдзи вӧлӧма.
Мыйсӧ сӧмын Михаил Васильевичыд эз вӧч пывсян пач дорад, эз жӧ тай сiйӧс окав-а. Медводз матыстчис да куимысь перна чӧвтӧм бӧрын вомгорулас мыйкӧ шӧпкӧдiс. Люкасьмӧныс матыстчӧмӧн видзӧдалiс пач боксӧ гӧгӧрбок быд сантиметр, сэсся горсьыс изсӧ босьтӧмӧн витысь кымын вачкис сыӧн куимлаӧ тшын петан трубаас да лапъя пельнас трубаас ляскысьӧмӧн кывзiс жыннян петан шысӧ. Мыйлакӧ пыдiсянь ышловзис, бара вомгорулас кыв лэдзис. Пидзӧс вылас лэдзчысьӧмӧн пачас кисӧ сюйлiс гырддзаӧдзыс, мыйкӧ сэтысь малалiс, а сэсся и водiс весиг бок вылас да истӧг ӧзтӧмӧн пач пытшсӧ видзӧдалiс. Тадз пессьӧмнад сылӧн тӧдлытӧгыд камуфляж сера гачыс неуна лэччыштiс, да гӧрд дзоридза трусикыс мыччысис и сы улын лым чир кодь еджыд рӧма бек пельӧсыс.
Менам сы дорын тшӧтш ӧтарӧ-мӧдарӧ бергалiгад да пешкылясигад (быттьӧ меысь кутшӧмкӧ тӧлк) ковтаӧй тшӧтш ас окотасьыс неуна кайыштіс, да шуйга нёньӧй липсьыс ортсыӧ петiс. (Гашкӧ, тшынӧдан пач шогнад омӧльтчыссьыштӧма да.) Сэтчӧ жӧ и чышъянӧй балябӧжлань сетчис, тӧкӧтьӧ эз усь. Кӧсъя эськӧ вӧлi ывлаӧ петтӧдз ставсӧ гусьӧникӧн лӧсьӧдны да, сӧмын Вась Мишыд звирк чеччис да синмӧ видзӧдӧмӧн шуис:
–Всё ясно-понятно… Петам ывлавылас. Сэн нин висьтала кывкӧртӧдӧс.
Пывсянысь петӧм бӧрын менам ковтаӧс бергӧдчӧмӧн лӧсьӧдiгкості, нёньӧс бӧр лип шӧрланьыс пуктігкості да чышъянӧс вылысь кӧрталiгкості Мишӧ медводз сялькнитiс киас войтва пельсаысь ва да ниртыштiс кисьыс ӧшйӧм сасӧ. Сёрйын ӧшалан ветьӧкӧн косьтысис. Сэсся медводз коксӧ лэпталӧмӧн лэччӧм трусиксӧ, а сы бӧрся гачсӧ кыпӧдiс места вылас коскӧдзыс, кыпалӧм пинжак пӧласӧ горув лэдзис, ки лапанас шыльӧдыштiс юрсисӧ да сӧмын сы бӧрын шыасис:
–Но мый, Людмила Владимировна. Ставыс артмана удж. Позьӧ весиг и выль пачсӧ не тэчны. Ӧнiяыдлӧн бӧрыс вӧйӧма, гатшӧдӧма коньӧрӧс, та вӧсна и трубасӧ вежыньтӧма, тшын петан розьсӧ топӧдӧма. Буракӧ, уджалысьясыд цемент кисьтӧм пыдди пачтӧ тэрмасьӧмӧн кирпич вылӧ пуктывлӧмаӧсь. А сэсся сійӧ уна ванад сялькӧдчӧмысь ньӧдздӧма да и гылалӧма. Ме думысь, колӧ пач сiтансӧ артельӧн ли, душ-мӧд мортлы кӧ – майӧгӧн ли лэптыштны да бетон кисьтны подулас. Та бӧрын ӧти кызь вотӧ дзик на тiянӧс мыссьӧдас и пывсьӧдас. Тшук кӧ уджалысьыд оз сюр, верма и ме Витя ёрткӧд матыстчывны ладитны. Сӧмын ме ӧнi вахта вылӧ мунысь да, матысса кык вежонсӧ ог слӧймы.
Та вылын и помасис сёрниным. Ме пӧся аттьӧалi Миш суседӧс бур кывъясысь, да сiйӧ мӧдӧдчис гортланьыс. А ме неуна кольччыштi пывсян ӧдзӧссӧ пӧдлавны да иган ӧшӧдны…
Митрей Анна:
–Талун субӧта. Шойччан лун. Мый эськӧ гозъялы дас часӧдз узьны да сэсся кок кресталӧмӧн телевизор водзын дуввидзны. Но он на тай! Тӧрыт узьны водтӧдз талунъя лунсӧ асывсяньыс рытӧдзыс став чассӧ да минутсӧ бӧръя здукӧдз гортса удж вылӧ арталӧма, кысянь заводитны да мыйӧн помавны. А сэсся талун сӧмын коли вольпасьысь чеччӧм, мыссьӧм да чай юӧм бӧрын нюжмасьтӧг пасьтавны уджалан кӧлуй, и, кыдз шуласны, «вперёд и с песней».
Ме асывсяньыс медводз порсь яя шыд пуи, пӧжыштi этшаник аладдя. Неуна лолыштӧм да ыркалыштӧм бӧрын босьтчи гладитчыны. А сэсся тайӧ удж помалӧм бӧрас шуи пелькӧдчыштны: гӧгӧрбок бус чышкавны да пыркӧдчӧмӧн джодж мыськавны. Верӧсӧй асывсяньыс ӧдйӧджык петiс ывлавылӧ, мед кок улын не гартласьны да ковтӧм зык не корсьны. Но чайта, эз сӧмын сы вӧсна – сылӧн горт гӧгӧрын аслас уджыс тырмӧ…
Медводз вольпась кӧлуй шыльӧдi, сэсся улыс кӧлуйӧ босьтчи. Выль утюг челядь козьналiсны да, майбыр: кокньыдик, пелькиник, кадысь кадӧ гундыр моз пӧсь руӧн чушнитлӧ, сӧмын визьйӧдлӧ ӧтарӧ-мӧдарӧ, став чукырсӧ ӧтчыдысьӧн мольӧдӧ. Сӧмын нимкодясь татшӧм уджалысь ёртнад. Ме сэккостi кадысь кадӧ кыйкъяла ӧшиньӧд ывлавылӧ, тшӧтш и сьыланкывъяс кывзiгмоз ачым ливкйӧдла.
Ывлавылын видзӧданторйыс ёнасӧ нинӧм абу. Тонӧ со Чиган Марпалӧн Люся кӧзаыс бӧжсӧ лэптӧмӧн котӧртiс – межасьӧ, буракӧ. Тонӧ кык катша рака бӧрся лэбисны сылысь нянь шӧрӧмсӧ мырддьыны надеяӧн. Тонӧ со Ладе Люда лавкаӧ, буракӧ, мӧдӧдчӧма. А тонӧ Ладе Люда бӧр гортас мыйлакӧ косӧма, кутшӧмкӧ мужичӧйкӧд нин мунӧны.
Энлы!!! Мыйкӧ тай нӧ мужичӧй мунанногыс зэв тӧдса. Да и вылыс кӧлуйыс Вась Мишлӧн кодь! Ноко-ноко! Сідзи и эм! Тайӧ жӧ менам верӧсӧй!!! Екуни-Вань! Ладнӧ, кусӧдлам утюгӧс, мед шойччыштас, лолыштас. А ми сэккостi видзӧдлам, мый водзӧ лоӧ.
Тадз. Сувтiсны пывсян дорас. Сёрнитыштiсны, буракӧ. Люда ӧдзӧссӧ восьтiс. Пырис пывсянас. Вась Миш гусьӧникӧн ӧтарӧ-мӧдарӧ видзӧдлӧм бӧрын сы бӧрся тшӧтш нюжмасьтӧг уйкнитiс… Но-но. Так, пасйыштам кадсӧ – 8 час 25 минут. Видзӧдам водзӧ. Кадыс мунӧ. Часі петкӧдлӧ 8 час 30 минут. Пырӧмсяньыс коли вит минут. Тадз. Интереснӧ, а мый найӧ кӧдзыд пывсянас вӧчӧны? Тӧрыт ӧд пывсянсӧ быттьӧ-кӧ эз ломтывны? Али ломтылiсны? Ладнӧ, гожӧмнад налы, пӧди, весиг бурджык – ыркыд пывсянад онджык пӧсяв. Тадз. Нӧшта 5 минут коли. Вот тайӧ да-а! Рекордла ӧмӧй Вась Мишыс мӧдӧдчис? Мекӧд тай нӧ 2-3 минутӧн и артмывлӧ-а… Ставыс, терпенньӧӧй бырис. Часлы, кӧмася да петавла ме на дорӧ, каличсӧ орӧдӧмӧн суа да кыкнанныслы пуж петкӧдла! Кӧн бара и карнанӧй куйлӧ? Али бурджык коколюкаӧн найӧс ойкӧдны?.. А всё, эг удит. Тонӧ петiсны нин яндысьтӧмъясыд. Эштӧма нин, буракӧ, шуры-мурыыс менам кӧсйигкостi. Вась Миш, кодзтӧм межыд, абу слӧймӧма пывсянас трусик-гачсӧ лэптыны да, ывлавылас лӧсьӧдалӧ овмӧссӧ. А Ладе Людаыс со! Кырсалан каньыд! Видзӧдӧй, видзӧдӧй! Липсӧ лӧсьӧдӧ, морӧссӧ лэптӧ, выльпӧрйӧ чышъянасьӧ… Кӧнкӧ, чайтӧ, мый некод эз казявлы да тӧдлы. Вот и срам! Вот и йӧз смек! Эг жӧ некор чайтлы татшӧмӧдз воны. Господи помилуй!
Ладнӧ. Спокойно. Менам эм жӧ душ-мӧд ӧружье, мыйӧн тэнӧ, «дорогой да любимый» Михаил Васильевич, позяс пӧся чолӧмавны талунъя пуктӧм выль «рекорднад». Тӧдмалан, небось, мый сiйӧ бон-бусыс, мый сiйӧ стракыс!
Часлы, петала да чукӧста гортӧ пыравны…
Менам сос пуджӧма! Менам скӧрмӧдчӧма! Ловгӧнӧй сувтӧма! Ме дась. Ме дзик дась! Сулала джодж шӧрын пыран ӧдзӧслы паныдӧн, лӧня, дзибрасьтӧг… Виччыся! Ок, ёна жӧ нин виччыся!
Вась Миш:
–Сё пасибӧ жӧ нин Китайскӧй Народнӧй Республикаса рабӧчӧй класслы, муӧдз налы копыр, мый ас кадӧ найӧ гӧгӧрвоисны чинтыны утюг сьӧктасӧ воддза дорсьыс кык-куим пӧв. Чайта, дзик та вӧсна ме и коли ловйӧн тайӧ вӧльнӧй светас. («Сотрясение мозгаӧн» да плешкысь вит вурыснас ог нин ошйысь.) Содтӧд и Анна Дмитриевна гӧтырсянь Китайса ёртъяслы тшӧтш пӧсь чолӧм да аттьӧ пелькиник кокни утюгсьыд: ыджыд грекысь мынтӧдiс коми нывбабаӧс, да сiйӧс эз йӧршитны дзескыдiнӧ уна во кежлӧ морт виӧмысь.
Кык вежон мысти
Вась Миш:
–Вот кыдзи ме шулі Ладе Люда пывсян пач кузяыд, сiдзи ӧд и артмис. Эскӧй кӧть энӧ! Талун нёль морта котырӧн – ме, муса Анна гӧтырӧй (кӧсъянныд кӧ, кӧть дасысь гижа «муса» кывсӧ), Люда кӧзяйка да сылӧн Катюша нылыс – тӧлкӧн ӧтвылысь и вӧчим колана уджсӧ. Медводз нывбабаяс потшкӧн выныштчӧмӧн лэптiсны кӧрт пач сiтансӧ колана вылнаӧдз, а сэсся ме кыкнан пельӧсас буритчан трубаысь вундӧм кӧрт шмак сюйи. И нывбабаяслӧн кывсӧ тӧлӧдiгмоз ывлавылын ворйын бетон гудрас зырйӧн гудралiгкості ме пач улас сюся вӧчи опалубка. А сэсся час мысти и ставыс дась лои. Но, пӧшти дась. Дерт, ковмас неуна виччысьыштны бетон чорзьӧмсӧ. А сiдзсӧ дась.
Татчӧ Ладе Людалӧн терпенньӧыс быри, да миян пыркӧдчигкостi медся сирӧд конда пессӧ пыртiс ломзьӧдчыны тшын петӧмсӧ видзӧдӧм ради. И мый тi чайтанныд? Вот и шаньӧсь, эн торксьӧй! Дзик стӧч тадзи! Сьӧд прудитан став тшыныс бӧръя миллиграммӧдзыс трубаӧдыс ас гаж вылӧ шутьлялӧмӧн чепӧсйис. Кӧть нин мода вылас пуркнитыштiс пывсян пытшкас. Быттьӧкӧ бӧръяысь «на прощание» эз позь тайӧс вӧчны? Но эз тай – и ставыс! Кыдз шулӧны роч йӧз – не дождётесь!
А тi шуанныд…
Мирлы — мир! <>
Николай Инатов.