Удора районса Йӧртымдінын олӧны водзмӧстчысь, творчествоӧ пырӧдчысь йӧз, кодъяс зільӧны вӧчны став позянасӧ, медым чужан сиктныс и водзӧ оліс да сӧвмис.
2022 вося сентябрын Йӧртымдінын восьтісны «Кыргорт» галерея. Шӧр могыс сылӧн – тӧдмӧдны сиктса войтырӧс, торйӧн нин томуловӧс, художникъяскӧд да налӧн уджъясӧн. И серпасасьысьяс окотапырысь волӧны Удораӧ, юксьӧны йӧртымдінсакӧд асланыс сьӧлӧмкылӧмъясӧн, мӧвпъясӧн.
Республикаса искусство гимназияысь художественнӧй юкӧнын велӧдчысьяс кыкысь нин ветлісны Ву юбокса сиктӧ, кӧні кыкнанысьсӧ радпырысь да сьӧлӧмсяньыс вочаалісны гӧсьтъясӧс.
Гимназияын велӧдысь Ирина Витязевакӧд сёрниным буретш тайӧ ветлӧмъяссяньыс и пансис.
–Ирина Альбертовна, кыдзи ті велӧдчысьясныдкӧд, том художникъяскӧд, медводдзаысь веськалінныд Йӧртымдінӧ?
–2024 вося сентябрын миян ныв-зон ветлісны Йӧртымдінӧ сэні чужлӧм гижысь Галина Васильевна Бутыревалӧн водзмӧстчӧмӧн. Юрнуӧдіс котырнас гимназияса педагог, менам верӧс Максим Владимирович Витязев.
Йӧртымдінӧ «По следам Стожарова» пленэр вылӧ сэки чукӧртчылісны гимназистъяс да Удораса сиктъясысь серпасасьны радейтысь челядь.
Москваысь художник Владимир Фёдорович Стожаров ассьыс творчествосӧ сиис чужан мулы, сикт-грездлы, серпасавліс войвывса вӧр-ва да керкаяс, сэтчӧс войтырлысь олӧмсӧ. Сылӧн уджъясӧн позьӧ тӧдмасьны миян странаса и суйӧрсайса медгырысь музейясын.
1950-ӧд вояссянь сійӧ тшӧкыда волывліс и Россияса войвылӧ. Комиын – Мозын да Ву юбокса сиктъясын – Владимир Фёдорович мукӧд художниккӧд ӧтвылысь вӧлӧма нёльысь – 1964, 1965, 1966 да 1969 воясӧ. Налӧн кок туйӧд ветлӧны и ӧнія художникъяс: воысь-во тӧвлӧн тулыскӧд паныдасигӧн, кор куйлӧ на лым, а шонді тувсовъя моз нин шонтӧ, найӧ асланыс серпасъясын нэммӧдӧны миян войвыв мунымӧс.
Владимир Стожаровлы сиӧм пленэр вылӧ и мӧдӧдчисны миян гимназистъяс. 2024 воас гожӧмыс нюжаліс, и сентябрыс вӧлі шоныд да кос. Удораӧ челядь воӧмаӧсь войнас: гӧгӧр чӧв-лӧнь, пемыд енэжын дзирдалӧны кодзувъяс. Карын сы мында кодзувтӧ он аддзыв, да тайӧ шемӧсмӧдӧма и нимкодьӧдӧма ныв-зонмӧс.
Овмӧдӧмаӧсь найӧс пу керкаын, чӧскыда вердӧмаӧсь, сиктса библиотекаын зільысьяс ас пуӧм-пӧжалӧм сёян-юанӧн гӧститӧдӧмаӧсь.
Дерт, воӧмаясӧс медводз тӧдмӧдӧмаӧсь сиктнас, нуӧдлӧмаӧсь вичкоӧ – сійӧс дзоньталӧмӧ некымын во сайын ассьыныс пай пуктӧмаӧсь тшӧтш и гимназияын велӧдчысьяс.
Сиктӧд ветлӧдлігӧн челядьлы висьталӧмаӧсь сэтчӧс керкаяс йылысь, кыдзи найӧс лэптылӧмаӧсь, а сідзжӧ тӧдмӧдӧмаӧсь сиктса оласногӧн. Аддзылӧмаӧсь томулов и жаравеча ва труба.
Орчча Крест грездын водзті овлӧмаӧсь манакъяс, а ӧні сэні сулалӧ часовня. Сиктса войтыр ас кинас кыпӧдӧмаӧсь сійӧс.
Грездӧ ветлігас челядь серпасалӧмаӧсь состӧм ваа ю, куимсё вося джуджыд да паськыд ниапу – куим морт сӧмын кинас кутчысьӧмӧн вермӧны «кутлыны» сійӧс.
Йӧвнӧрыс грездӧ ветлігӧн зэр ва войталыштӧма, но тайӧ абу падмӧдӧма челядьӧс уджысь.
Тӧдмасьӧмаӧсь и Галина Васильевна Бутыреваӧн чукӧртӧм серпасъясӧн, на лыдын Зураб Церетелилӧн, Владимир Стожаровлӧн, Татьяна Васильевалӧн, Светлана Бутаковалӧн, Анжела Размановалӧн да уна мукӧд художниклӧн уджъяс.
Галина Васильевнакӧд тӧдмасигӧн челядь ас синнас аддзӧмаӧсь, мый чужаніныскӧд сійӧ топыд йитӧд кутӧ.
Тайӧ пленэр дырйиыс гимназистъяс да Удораса том художникъяс куим лун чӧж серпасасьӧмаӧсь, нуӧдӧмаӧсь сиктса челядьлы мастер-классъяс, а рытъяснас бипур дорын котыртлӧмаӧсь ёртасяна аддзысьлӧмъяс.
А Йӧртымдінысь мунігас енэжыс югзьылӧма вой кыаӧн да колльӧдӧма найӧс Косланӧдз. Татшӧм дивӧсӧ абу на ставӧн аддзылӧмаӧсь да, чужтӧма наын кӧсйӧм дасьтыны Удораӧ ветлӧм йылысь серпасъяса выставка. Шуӧмаӧсь сійӧс «Ёртом. Очарованные Севером». Сыктывкарын петкӧдлӧм бӧрын выставкасӧ мӧдӧдӧмаӧсь и Йӧртымдінса библиотекаӧ.
Татшӧм ногӧн челядь куим лун нимкодясисны войвыв вӧр-ваӧн, ёртасисны шань да вежавидзысь сиктса войтыркӧд, кодъяс сэтшӧм сьӧлӧмсянь вочаалісны найӧс да вылӧ донъялісны чужан му дорӧ томуловлысь муслунсӧ.
–Тӧдӧмысь, тайӧ ветлӧм йывсьыс бур казьтылӧмъяс чукӧстісны выльысь на мӧдӧдчывны кузь туйӧ?
–Удора районса библиотека (веськӧдлысьыс Алина Робертовна Ванеева) шедӧдӧма Йӧртымдінын «Арт-школа» нуӧдӧм могысь грант.
2025 воын арнас сэтчӧ бара корлісны гимназияын велӧдчысьясӧс да районса том художникъясӧс. Галина Васильевна Бутырева ышӧдіс и менӧ ветлыны сэтчӧ. Верӧсӧй тшӧтш жӧ шуис, тэныд пӧ быть колӧ волыны Удораас.
Тӧдса туйӧдыд ӧд век кокньыдджык мунны. И ми мӧдӧдчим, миянкӧд тшӧтш вӧліны Коми Республикаса Национальнӧй галереяын уджалысьяс Ольга Орлова да Надежда Беляева. Найӧ быд лун тӧдмӧдісны том серпасасьысьясӧс республикаса тӧдчана художникъяслӧн творчествоӧн.
Та пӧрйӧ миянӧс овмӧдісны вӧвлӧм школаӧ. Челядьлы сэні зэв ёна кажитчис. Вердісны луннас куимысь, нуӧдлісны весиг и сиктсаяс дорӧ пывсьыны. Тайӧ сэтшӧма воӧма челядьлы сьӧлӧм вылас, мый и ӧні, некымын тӧлысь мысти, шулӧны меным, бара пӧ эськӧ окота Йӧртымдінӧ ветлыны да пывсьыны шань дядьӧ ордас, коді гӧститӧдіс миянӧс преника чайӧн.
Миянлы мойвиис поводдянас – сентябрыс шондіа вӧлі. Нимкодясим мичаа вӧччӧм арся пуясӧн, сиктгӧгӧрса ойдлан видзьясӧн. Волім и орчча Сёрдла, Кӧрттувъя, Лязюв грездъясӧ. Сёрдла да Кӧрттувъя меститчӧмаӧсь Йӧртымдін мӧдлапӧлын, вуджӧдісны миянӧс пыжӧн.
Челядь пӧвстын аддзысисны и найӧ, кодъяс медводдзаысь на ю вылӧ пыжӧн петӧмаӧсь…
Тайӧ грездъясас этша нин коді олӧ, но пу керкаяс бӧрся видзӧдӧны, ӧтиын музей лӧсьӧдӧмаӧсь, кӧні позьӧ видзӧдлыны, кыдзи войдӧр овлӧмаӧсь сиктсаяс. Орччӧн мусьыс ключ ва петӧ. Сэні ӧні вичко обрядъяс нуӧдӧны – кага пыртӧны, том гозъяӧс венчайтӧны. Грездӧ волысьясӧс гӧститӧдӧны бипур вылын пузьӧдӧм чайӧн да юмовторъясӧн.
Воан лунас жӧ миянӧс «Кыргорт» галереяын чукӧртӧм серпасъясӧн тӧдмӧдісны. Челядьӧс шензьӧдіс, мый ылі сиктса галереяын эмӧсь Россияса, Коми Республикаса да весиг суйӧрсайса – Венгрияса, Эстонияса, Болгарияса – нималана художникъяслӧн уджъяс.
Найӧс босьтчӧма чукӧртны Галина Васильевна Бутырева, а сэсся галереяыс вочасӧн содӧма Йӧртымдінӧ серпасасьны волысь художникъяслӧн уджъясӧн.
Экскурсия нуӧдігӧн Елена Генриховна Будрина быд серпас йылысь унатор висьталіс, аслыспӧлӧслунсӧ индіс. И челядькӧд вежавидзӧмӧн сёрнитіс.
Том художникъяс пыдісянь тӧдмасисны войвывса войтырлӧн искусствоӧн, гӧгӧрвоисны, кыдзи колӧ радейтны чужан мутӧ. Сэсся и асьныс босьтчисны уджӧ. Серпасасигас керкаяс, пуяс, видзьяс мичсӧ зілисны аддзыны, петкӧдлыны уджъясас, кутшӧм нимкодь да кыпыд налы татшӧм мич пӧвстас овны.
Та пӧрйӧ ми куим лун чӧж сӧмын сиктсӧ да матігӧгӧр вӧръяссӧ, видзьяссӧ серпасалім. Но окота и портретъяс, натюрмортъяс вӧчны. Куим луныд та вылӧ этша, унджык кад колӧ.
Гимназияӧ бергӧдчӧм бӧрын челядь эскизъяс сертиыс композицияяс вӧчалісны. Кодлӧнкӧ тайӧ артмис, кодлӧнкӧ эз. Композиция лӧсьӧдан сямыд ӧд абу быдӧнлӧн. Ӧтияслӧн сьӧда-еджыда серпасъяс лоисны, мӧдъяс уна рӧмӧн серпасалісны Йӧртымдінса мичлунсӧ.
Ме челядькӧд тшӧтш босьтчылі серпасасьны. Педагог-художникыдлы аслас творчество вылас кадыс оз тырмыв, сӧмын отпускалігӧн либӧ ныв-зонкӧд пленэръясӧ ветлігӧн сюрлӧ позянлун сьӧ-лӧмтӧ серпасъясын восьтыны. Овлӧ на и, полан: оз кӧ артмы мича серпас – яналан челядь водзад. Менам татшӧм полӧмыс абу нин, верми венны сійӧс.
Удораӧ мунігӧн босьті сӧмын пастель, медым петкӧдлыны быдтасъяслы, мый серпасасьнытӧ уна ног позьӧ. И ачым весиг эг виччысь, мый артмас арся югыд да шоныд русӧ петкӧдлыны. Кольӧм арыс ӧд буретш татшӧм вӧлі – лӧз енэж, уна рӧма видзьяс, помтӧм-дортӧм эрдъяс.
Медводдза лунас пленэр бӧрын видзӧдлі серпасӧс да жугыльмылі весиг – мыйкӧ ичӧт кагалӧн моз рисуйтчыссьӧма. А мӧд асывнас выль синмӧн нин видзӧдлі уджӧс да аддзи – со сійӧ, мый ме кӧсйи вӧчны, стилизуйтӧмӧн вӧр-васӧ петкӧдлыны. Кык конкурсын на сэсся тайӧ серпасъяснас вермысь лыдӧ петалі.
А верӧсӧй уджъясӧс видзӧдлӧм бӧрын шуис на, тайӧ серпасъяссьыс пӧ ме тэнӧ нӧшта ёнджыка куті радейтны…
–Ирина Альбертовна, кӧні позяс аддзывны том художникъяслысь уджъяссӧ? И колӧны-ӧ ылі сиктъясын «Кыргорт» кодь галереяясыс?
–Йӧртымдінын «Арт-школалы» кывкӧртӧдӧн лоас «Поэзия Севера» выставка. Воссяс сійӧ февраль 5 лунӧ Коми Республикаса юралысь бердын искусство гимназияын.
А февраль 6 лунсянь Национальнӧй галереяын кутас уджавны В.Ф.Стожаровлӧн чужӧмсянь 100 тырӧмлы сиӧм выставка. Тӧдӧмысь, сэні петкӧдласны и гимназистъяслысь уджъяссӧ. Окота эскыны таӧ.
Медым артмис ыджыд художник, педагогъяслы, наставникъяслы колӧ пестыны-сӧвмӧдны сылысь сям-енбисӧ, кор сійӧ ичӧт на. Челядьын, кор найӧ ичӧтӧсь на, нинӧм абусьыд сійӧ оз артмы, прӧстӧ оз ло. Енбиыд чужӧ велӧдысьяслӧн да верстьӧлӧн быдлунъя уджӧн.
Зэв окота, мед «Кыргорт» галерея восьтӧмыс ышӧдас и мукӧд сиктсаӧс котыртны татшӧм галереясӧ. А художникъяс, том серпасасьысьяскӧд уджалысь педагогъяс век дасьӧсь отсавны налы таын. Миян ӧд уна мича местаыс, и серпасъясӧн нимкодясьысьыс уна жӧ. 2024 воын вӧчлӧм серпасъяссӧ гимназияса том художникъяс козьналісны «Кыргорт» галереялы. Гашкӧ, кутшӧмкӧ кад мысти налы удайтчас бара волыны Йӧртымдінӧ да, кор аддзасны ассьыныс уджъяссӧ, казьтыштасны сэні коллялӧм шуда лунъяссӧ.
2025 вося мартын Москваын педагог-художникъяслӧн «По следам Стожарова» чукӧртчылӧм дырйи ме висьталі Йӧртымдінса пленэр йылысь, и бӧрас ме дорӧ шыӧдчылісны мукӧд регионысь художникъяс, корисны найӧс тшӧтш корлыны Удораӧ серпасасьны. Сідзкӧ, и ӧні кыскӧ найӧс войвылыд, кыдзи коркӧ кыскыліс Владимир Фёдорович Стожаровӧс.
«Кыргорт» галерея котыртысьяскӧд тӧдмасьӧмыс петкӧдліс, мый быдӧн вермӧ пуктыны ас сиктын, карын, республикаын культура видзӧм-сӧвмӧдӧмӧ ассьыс пай.
Ме сьӧлӧмсянь аттьӧала Йӧртымдінын тайӧ уджтассӧ котыртысьясӧс, мый найӧ корлісны миянӧс, лӧсьӧдісны став коланасӧ, медым ми аддзим выль ёртъясӧс да ӧтвыв нин бура уджалім-серпасасим.
<> Сёрнитіс Павел СИМПЕЛЕВ. Снимокъясыс ӧтуввезйысь.