Мӧйму Сыктывкарын вӧлӧма 4.238 туй выв неминуча. Та дырйи ёна жугласьӧма 3.929 машина, 366 морт доймалӧма, дас куимӧн – кувтӧдзыс. Машина улӧ веськалӧма 82 пода морт, на лыдысь 28-ыс – челядь. 2024 воын ДТП-ыс вӧлӧма унджык, та дырйи доймалӧма 402 морт, кӧкъямысӧн кувсьӧмаӧсь.
Мый йылысь оз позь вунӧдны руль сайӧ пуксигӧн да туй вуджигӧн? Мый вӧчсьӧ, медым улича-туй вылын вӧлі этшаджык неминуча?
Та йылысь бара на вӧлі Коми Республикаса юралысьлӧн Общественнӧй приёмнӧйын «веськыд йитӧда» сёрни.
Сыктывкарын УМВД-са автоинспекцияысь пропаганда юкӧнса старшӧй инспектор Антон Ишутин:
–ДТП йылысь ми казьтылам во гӧгӧр. Миян сотрудникъяс тшӧкыда волӧны детсадйӧ, школаӧ, колледж-лицейӧ да университетӧ. Сёрнитам велӧдчысьяскӧд, налӧн бать-мамкӧд, велӧдысьяскӧд.
Медсясӧ йӧзыс доймӧны-кувсьӧны машинаяс зурасигӧн, туй вылысь кежӧм бӧрын путкыльтчигӧн либӧ позьтӧминӧд подӧн туй вуджигӧн. На лыдын и шопер, и кабинаас сыкӧд мунысь, и пода морт. Туй выв правилӧясын (ПДД-ын) бӧръяыслы сиӧма нёльӧд, пассажирлы – витӧд юрпасъяс, а шоперыслы колӧ тӧдны дзоньнас небӧгсӧ. Но ставӧн, тӧдӧмӧн ли тӧдлытӧг, торкалӧны тайӧ правилӧяссӧ.
Руль сайӧ пуксигӧн колӧ кутны тӧд вылын поводдя. Тшӧтш и подалы. Зэр, лым да кӧдзыд вӧсна туйыс зэв вильыд, машинатӧ здукӧн сувтӧдны сьӧкыд. Идравтӧм лым да йӧзлӧн видзчысьтӧг ветлӧм вӧсна тшӧкыда овлӧ неминуча.
Улича вомӧн вуджанін дорӧ матыстчигӧн быть колӧ ньӧжмӧдны ӧдтӧ, сюся видзӧдны светофор, уличабокса пасъяс вылӧ.
Машинаӧн мунігӧн быдӧнлы колӧ безопасносьт тасмаасьны, кӧть кӧні мортыс оз пукав, шоперыскӧд орччӧн либӧ бӧръя пуклӧсас.
Весиг подалы кӧ светофорын ӧзйӧ турунвиж би, колӧ медвойдӧр гӧгӧрбок видзӧдлыны, став машинаыс-ӧ сувтіс. Туй вомӧн вуджигӧн оз позь сёрнитны телефон пыр, виччысьтӧг чепӧсйыны. Телефоныд кӧ киад нин, бурджык сэтчӧс пӧнарсӧ ӧзтыны, медым шоперъяс аддзисны югӧрсӧ.
Пемыд кадӧ ветлігӧн паськӧмад, сумкаад мед вӧлі ляскӧма сідз шусяна фликер-пас, коді машина фара биысь пемыдас югзьӧ. Торйӧн нин тадз колӧ дорйыны челядьӧс. Карын тайӧс абу быть вӧчны, а мукӧдлаын татшӧм пастӧг ветлӧмысь ковмас мынтыны 500 шайт штрап.
Сыктывкарын УМВД-са автоинспекцияысь туй надзор юкӧнса старшӧй госинспектор Андрей Зебаров:
–Мӧйму медуна неминуча вӧлі витлаын: «Макси» вузасян-гажӧдчан шӧринсянь Октябр шӧртуй вылӧ петанінын, Севернӧй уличаса 102-ӧд номера керка дорын (ЛДК дорса кытш), юркар кытшовтан туйса 15-ӧд километрын (сідз шусяна Човса промышленнӧй гӧрӧд), Интернациональнӧй – Крутӧй да Октябр шӧр-туй – Орджоникидзе туйвежъясын.
Бӧръяиныс некымын во нин нималӧ неминучаясӧн. Коді тані сӧмын эз тангысьлы! Кусӧдчысьяслӧн, право доръян ведомствояслӧн, тэрыб отсӧг сетан да торъя йӧзлӧн машинаяс…
2024 воын медунаысь машинаяс зургысьлісны квайтлаын. Октябр шӧртуй – Орджоникидзе туйвежысь ӧтдор некымын ДТП вӧлі Октябр шӧртуй – Коммунистическӧй «кытшын», Сыктыв шоссе – Гаражнӧй, Сӧветскӧй – Куратов, Морозов –Давпон туйвежъясын да Сыктывкар – Мылдін туй вылын нёльӧд километрын (Гӧрд Затон посёлокӧ вотӧдз). Бӧръяинас 2023 вося декабрь 30 лунӧ вӧлі кык неминуча. Тыдалӧ, руль саяс пукалысьяс ёна тэрмасисны да вӧчисны аслыныс выльвося «козин».
Нӧшта эськӧ казьтышті, мый машинаӧн мунігӧн колӧ видзчысьны оз сӧмын лыддьӧдлӧм туйвежъясас. Неминучаыд вермас суны быдлаын. Та вӧсна колӧ зэв бура тӧдны туй выв правилӧяс.
Сыктывкарса администрацияысь туй, транспорт да связь управлениеӧн веськӧдлысьӧс вежысь Борис Зимин:
–Карса администрация унатор вӧчӧ, медым улича-туй вылын ставыс вӧлі лючки.
Сідз, Интернациональнӧй – Крутӧй туйвежын вежим машинаӧн ветланногсӧ, ӧні бӧръя уличасяньыс оз позь кежны шуйгавылӧ. «Макси» шӧринсянь петанінын тэрмасьысь шоперӧс ньӧжмӧдас «куйлысь полицейскӧй».
2025 воын юркарса туйвежъясын сувтӧдім кӧкъямыс выль светофор, нюжӧдім 120 метр потшӧс, а сідзжӧ Сыктывкар – Эжва туй вылын ылӧсас 2 километр кузьта потшӧс, мед торйӧдны ӧтарӧ-мӧдарӧ мунысь машинаяссӧ.
И, дерт, ставлы синмас шыбитчисны югыд, еджыд да кольквиж рӧма «зебраяс». Татшӧм проекторъяссӧ ӧшлім медсясӧ школа-детсад, поликлиника-больнича да культура учреждениеяс дорын.
Мӧйму августын заводитім дзоньтавны Тентюков улича. Октябр шӧртуйсянь (Доручастоксянь) Ветеран уличаӧдз асфальтас вӧлі 6 сантиметр джуджда кӧлея. Талун уличаыс шыльыд, кыкнанладорас подаяслы тротуар, эмӧсь и «куйлысь полицейскӧйяс» да автобуслы выль сувтланінъяс.
Та бӧрын дзоньтасим Ветеран уличасянь Петрозаводскӧйӧдз. Таӧдз улича вылас вӧлі артмӧ зэв уна ва гуран. Ӧні и машинаӧн, и подӧн ветланінын – шыльыд асфальт, а ваыс визувтӧ му пытшкӧдыс нюжӧдӧм трубаясӧ.
Мӧйму дзоньтасим и Кутузов уличасянь Петрозаводскӧйӧдз. Но помавны уджсӧ эг вермӧй, сы вӧсна мый улича пӧлӧныс олысьяс асалӧмаӧсь мусӧ колана мындаысь унджык да нӧшта и потшӧмаӧсь. Кор найӧ вештасны потшӧсъяссӧ, водзӧ мӧдам вольсавны асфальтсӧ. Таво сэні дзоньтасям капитальнӧя, а 2027-ӧдын помалам. Выль асфальтысь ӧтдор сувтӧдам сюръяяс да бур- джыка югзьӧдам уличасӧ.
«Инфраструктура для жизни» нацпроект серти таво дзоньталам «Орбита» – Тентюков, Дырнӧс туй, Орджоникидзе улича да Геологъяс проезд. Туйвежъясын да уличаяс пӧлӧн водзӧ лӧсьӧдам потшӧсъяс.
Содтӧд светофоръяс сувтӧдам Тентюков – Лыткин, Тентюков – Петрозаводскӧй туйвежъясын. Кнопкаа светофор лоас и Доручастокын Тентюков уличасянь петанінын.
Та водзвылын нуӧдӧны тест. Арталӧны туй пасьтасӧ, уна-ӧ машина мунӧ ӧтарӧсӧ, мыйта – мӧдарӧсӧ, кымын пода морт вуджӧ уличасӧ. Часнас кӧ вуджӧ 600-ысь унджык морт да мунӧ 1.200 машина, подалы колӧ вичмӧдны торъя кад, кор став транспортыс сулалӧ.
Но подӧн ветлысьяс бара норасьӧны, урчитӧм кадас пӧ ог удитӧй вуджны кыкнан улича вомӧныс. Та вӧсна йӧзыс туйвежсӧ вуджӧны виджадӧн. Но тайӧс вӧчны оз позь. Подалы кӧ ӧзйис турунвиж би, колӧ вомӧнавны ӧти улича, а сэсся, удитан кӧ, мӧдсӧ нин. Унджык кад та вылӧ оз жӧ позь вичмӧдны. Ӧд, шуам, Коммунистическӧй уличаын машинаясыс куим визьӧн мунӧны ӧтарӧ да сы мындаӧн жӧ – мӧдарӧ. И подалы кӧ содтам вит секунда, и Коммунистическӧй, и Старовский уличаяс «сувтасны».
ГОСТ серти секундаӧн мортыслы сетсьӧ мунны метр джын. Та серти и арталӧны, дыр-ӧ ӧзйӧ турунвиж биыс подаяслы. Тӧд вылӧ босьтӧны и пӧрысьясӧс, и вермытӧмаясӧс, медым быдӧн удитіс вуджны уличасӧ.
ЛДК дорса кытшын матысса кадӧ паськӧдасны уличасӧ. Содтӧд визь лоас и Шордор уличасянь Лесопаркӧвӧйӧ кежанінын.
Таво усис нин уна лым. Коммунальщикъяс ӧшлӧны юӧра пӧв, кӧні индӧма, кутшӧм кадӧ кӧні мӧдасны идравны лымсӧ. Улича весавтӧдз водзвыв корам йӧзсӧ идравны вой кежлас машинаяссӧ. Но, овлӧ, оз быдӧн кыв миянӧс. Та вӧсна ковмылӧ шыӧдчыны ГАИ-ӧ да эвакуаторӧн нуны машинасӧ штрафстоянкаӧ.
Руль сайын пукалысьяс тшӧкыда оз аддзыны татшӧм пасъяссӧ либӧ оз кӧсйыны тайӧс вӧчны да сувтӧдӧны машинасӧ кытчӧ веськалӧ. Таысь найӧс вермасны кыскыны административнӧй кывкутӧмӧ.
Унаӧс дӧзмӧдӧны и Орджоникидзе – Элеваторнӧй да Орджоникидзе – Индустриальнӧй туйвежъяс. Воддзаас торйӧн нин сьӧкыд Дырнӧссянь Октябр шӧртуйлань мунысьлы. Кӧрт туй вуджӧм бӧрын сьылідзиртӧ муртса он чег, ӧд колӧ видзӧдны веськыдвылад бӧрлань, медым эз зургыны Элеваторнӧйсянь тӧвзьысь машинаяс.
Сьӧкыд петны туйвежас и дзоньталӧм нин Индустриальнӧйсянь.
Бурногӧн кӧ, тані колӧ ӧзтыны светофор. Сійӧ эм, но во вит нин оз уджав. Таво октябрын ӧзтылӧмаӧсь, но, кыдз шуласны, став уличаыс «сувтӧма». Сэсся сэні Орджоникидзе уличасӧ вомӧналӧ кӧрт туй. И светофорсӧ колӧ лӧсьӧдны сідз, медым ӧзйис семафор моз жӧ.
Петан туйыс пӧ эм, но та могысь автобус сулаланінъяссӧ да подӧн вуджанінсӧ колӧ вештыны Октябр шӧртуйлань, паськӧдны уличаяссӧ, а светофорсӧ вештыны Индустриальнӧйлань.
<> Николай РАЗМЫСЛОВ. Снимокыс авторлӧн.