Коми Республикаын петан «Войвыв кодзув» журнал, кодӧс йӧзӧдӧ Коми йӧзӧдчан керка, таво пасйӧ 100 во.
Такӧд йитӧдын редакцияын зільысьяс журнал нимӧдӧм могысь котыртлісны лыддьысьысьяскӧд вель уна аддзысьлӧм.
На лыдын и «Диалог сквозь время и пространство: литературные журналы на языках народов России» «гӧгрӧс пызан», коді вӧлі октябрь 23 лунӧ Коми Республикаса национальнӧй библиотекаын.
Сё во йӧзкӧд
Библиотекаын «гӧгрӧс пызан» сайӧ чукӧртчылісны гижысьяс, журналистъяс, Россияса финн-йӧгра регионъясын литература журнал дасьтысьяс, культураын да образованиеын зільысьяс, кыв да литература туялысьяс, а сідзжӧ регионса чинаяс.
Медводз, дерт, ставныс чолӧмалісны «Войвыв кодзулӧс» тшупӧда пасӧн.
Ӧтуввез пыр йитчылісны чолӧмавны «Войвыв кодзулӧс» и Саранскса «Мокша» журналын главнӧй редакторлысь удж вӧчысь Марина Стешина, Марий Элысь «Онычко» журналса главнӧй редактор Игорь Попов да Удмуртияысь «Кенеш» журналса главнӧй редактор Анастасия Шумилова.
Колӧ тӧдчӧдны, рӧдвуж войтырлӧн журналъяс тшӧтш пасйӧмаӧсь сё во, да найӧ радпырысь юкисны шудсӧ Комиысь уджъёртъяскӧд.
–Пыдди пуктана гижысьяс, Нина Александровна, уджъёртъяс, ме сьӧлӧмсянь пӧся чолӧмала тіянӧс тайӧ «гӧгрӧс пызан» сайын. Менам бабӧй чужліс 1919 воын. Помаліс сӧмын кык класс, но сійӧ пыр вӧлі лыддьысьӧ. Помнита, шойччыштны пуксяс да босьтас лӧзсьыс-лӧз кышӧда «Войвыв кодзув» лыддьыны. Тайӧ зэв ыджыд шуд, мый журналыс олӧ 100 во нин, водзӧ сӧвмӧ и мед уна-уна во на лоӧ тадзи, – шыӧдчис бурсиӧмӧн Коми Республикаса культура министрӧс вежысь Юлия Соколова.
–Зэв нимкодь лоны татшӧм йӧзкӧд ӧтлаын, кодъяс став вынсӧ сетӧны коми литература сӧвмӧмлы. Дерт, сё вося юбилейкӧд йитӧдын топыда уджалім Каналан Сӧветкӧд «Социальнӧй десантъясӧ» петалігӧн.
Аттьӧ Нина Александровналы, мый быд пӧрйӧ кӧсйысьӧ, а йӧзыс зэв шоныда паныдалӧны сиктъясын буретш коми гижысьясӧс. Нимкодь, мый Нина Александровна да сиктӧ воӧм гижысьяс быд пӧрйӧ лӧсьӧдӧны буретш сійӧ районлы лӧсялана темаяс, казьтылӧны сэтчӧс гижысьясӧс.
Кутшӧм гижӧдъяс петавлісны тайӧ кадколастӧ, висьталӧны и быдмысь войтырлы, и налы, кодъяс ӧні лыддьӧны «Войвыв кодзув». Татшӧм ногӧн ышӧдам сиктсаясӧс судзӧдны журнал. Кыв сӧвмӧм туйвизьӧ кутчысьӧ и миян социальнӧй политика комитет.
Сё вося юбилей пасйигӧн «гӧгрӧс пызан» сайын вермам ӧтув сёрнитны вермӧмъяс и мытшӧдъяс йылысь. Абу гуся, ӧні унаысь кывлан, газет-журнал пӧ бырасны, а миян мог – видзны петасъяссӧ.
«Войвыв кодзулын» бур, джуджыд мӧвпа гижӧдъяс петӧны, кӧні тыдалӧ Комиын олысьлӧн руыс, этшыс, видзӧдласыс. И та вылӧ мыджсьӧмӧн позьӧ коми кыв велӧдысьлы дасьтыны-нуӧдны уна урок. Чайта, тайӧ аддзысьлігӧн чужас уна мӧвп да вӧзйӧм, кодӧс кутам ӧтвыв пӧртны олӧмӧ, – «Войвыв кодзувсаӧс» чолӧмалігӧн пасйис Коми Республикаса Госсӧветысь депутат, «Коми войтыр» ӧтмунӧмӧн веськӧдлысьӧс вежысь Анастасия Михайлова.
Регионын национальнӧй политикаса министр Роман Носковлӧн кывъяс серти, «Войвыв кодзувлысь» юбилей пасйигӧн эм позянлун и важас косавлыны, мыйкӧ сё восайсяӧс казьтывны.
Нимӧдны найӧс, коді вӧлі журнал чужтысьнас, да и ӧнія гижысьяс йылысь сёрнитны.
Челядьӧс туйдысь-велӧдысь
Коми Республикаса национальнӧй библиотекаӧн веськӧдлысь Гульнара Идрисовалӧн кывъяс серти, «Войвыв кодзув» журнал босьтӧ тӧдчана ин роч классикъяслӧн небӧгъяс пӧвстын. Татысь позьӧ лыддьыны «ловъя» журналсӧ, киӧ босьтӧмӧн либӧ электроннӧй версиясӧ. Нимкодь и гижысьяскӧд творческӧй аддзысьлӧмъяс котыртлӧмысь.
Коми Республикаса велӧданног сӧвмӧдан институтысь ректор Галина Китайгородская жӧ пасйис, мый регионса велӧдысьяс вӧдитчӧны «Войвыв кодзулӧн» урокъяс дырйи. Зэв бур пӧ, мый и коми классикъяслысь гижӧдъяссӧ выльысь йӧзӧдӧны, сы вӧсна мый водзті петавлӧм небӧгъяс важмӧмаӧсь, косясьлӧмаӧсь, либӧ некысь нин он аддзы, а «Войвыв кодзув» тані зэв бур отсасьысь.
Сыктывкарса государственнӧй университетысь доцент, коми филология, финно-угроведение да регионоведение кафедраӧн веськӧдлысь Елена Остапова тшӧтш пасйис, мый студентъяскӧд уджын «Войвыв кодзувтӧг» некыдз. Кафедраын эм став журналыс 1946 восянь, буретш сэксянь и заводитӧма шусьыны «Войвыв кодзулӧн». Журналыс отсалӧ туявны коми кыв да литература сӧвмӧм. Шогӧдӧ пӧ, дерт, мый во дас кымын нин университет оз судзӧд журналсӧ. Елена Остапова вайӧ студентъяслы ассьыс. Бӧръя кадӧ уджалӧны электроннӧй версия серти нин.
Челядьлы С.Я.Маршак нима библиотекаын уджалысь Ольга Худяева висьталіс, мый журналлӧн юбилейкӧд йитӧдын вӧчӧмаӧсь зэв ыджыд да колана удж – редакциякӧд дасьтӧмаӧсь челядьлы торъя петас. Водзті пӧ челядьлы гижӧдыс уна вӧлӧм петӧ.
–Ковмис зэв уна лыддьысьны-туясьны, медым ӧктыны найӧс чукӧрӧ. Челядьлы гижӧдъяса журналыс петіс июньын. Сійӧс нимӧдім библиотекаын, а сэсся водзӧ кутам тӧдмӧдны челядьӧс. Бӧрйим эг сідз-тадз, а ставсӧ мӧвпыштӧмӧн, медым эськӧ лӧсялісны гижӧдъясыс и ӧнія ныв-зонлы. Чайта, тайӧ петасыс лоӧ бур отсасьысьӧн и велӧдысьяслы, – пасйис Ольга Ивановна.
Коми гижысь Алёна Ельцова пасйис, мый сылӧн олӧмыс топыда йитчӧма «Войвыв кодзувкӧд»: и кывбуръясыс сэні петавлӧны, и критика гижӧдъяс йӧзӧдлӧ.
–Кор ме мӧвпалі, мыйла колӧ литература журналыс, мыйла колӧ критика гижӧдыс сэні, гӧгӧрвои, мый быть колӧ тайӧс вӧчны литература журналын. Да, ӧні унаӧн йӧзӧдчӧны ӧтуввезйын. И сэні донъялӧмыс зэв ӧдйӧ лоӧ. Но донъялӧны оз критикъяс, а тэнад тӧдсаяс, и сӧмын ошкӧмӧн. А колӧ, мед эськӧ пыдісянь донъялісны. Та вӧсна и колӧ критикыс, сылӧн пыдісянь донъялӧмыс. Чайта, критиклӧн джуджыд видзӧдласыс колӧ и аслыс гижысьыслы, и лыддьысьысьлы. Да, литература журналлӧн медыджыд могыс медводз йӧзӧдны выль гижӧд: кывбур, висьт, пьеса. А мӧд мог – петкӧдлыны лыддьысьысьлы, кодарӧ мунӧ литератураыс, донъявны выль гижӧдсӧ. Критика гижӧдыс – тайӧ тшӧтш творчество, коді быть колӧ литература журналас. И нимкодь, мый «Войвыв кодзулын» татшӧмыс тшӧтш эм, – пасйис Алёна Ельцова.
Писькӧдӧмыс оз рассяв
«Войвыв кодзув» петӧ быдса нэм. Кыдзи пасйисны «гӧгрӧс пызанӧ» пырӧдчысьяс, журнал олӧмыс йитчӧма Коми мукӧд и комиӧн лыддьысьысь лыдкӧд. Кутшӧм кадӧ ми олам, сійӧ и вӧчӧ журналлысь чужӧмбансӧ, пытшсӧ, ӧнія кадкӧд йитчӧм гижӧдъяс петӧны да. Дерт, сё воӧн вӧліны кутшӧмкӧ могъяс, да и ӧні эмӧсь. Мыйкӧ збыльмӧ, мыйкӧ, гашкӧ, оз – тайӧ олӧм.
Коми йӧзлы литература журнал заводитіс петны 1926 вося октябрсянь «Ордым» нимӧн. 1931 воын нимсӧ вежис «Ударник» вылӧ, а сэсся 1946 восянь лои «Войвыв кодзув».
Ӧнія главнӧй редактор Нина Обрезкова юксис мӧвпъяснас да сьӧлӧм-кылӧмъяснас «гӧгрӧс пызан» сайын:
–Зэв ыджыд аттьӧ и национальнӧй политика министерстволы, и национальнӧй библиотекалы тайӧ «гӧгрӧс пызансӧ» котыртны отсалӧмысь. Ставнысӧ, коді дасьтӧ и лыддьӧ журналсӧ, чолӧмала тшупӧда пасӧн. Кор кык во сайын босьтчи главредавны да гӧгӧрвои, мый ковмас пасйыны журналлысь 100 во, вӧлі окота дзик пыр эновтчыны уджсьыс, сы вӧсна мый зэв ыджыд кывкутана удж виччысис. И бур, мый во гӧгӧр чӧж нин артмӧ котыртлыны уна сикас аддзысьлӧм. Сёвоасигӧн кытшовтім пӧшти ставнас республиканымӧс, ветлім Кудымкарӧ, Ханты-Мансийскӧ.
–Пасйыштны кӧ историясӧ, медводдза журналъясын 1926 воын литератураыс вӧлӧма коймӧд пайыс, 1927 воын – джынйыс, – водзӧ висьталіс Нина Александровна. —Гижлӧмаӧсь общественно-политическӧй олӧм, крестьяналӧн удж-мог йылысь. И сӧмын 1928 вося дасӧд номерсянь лоӧма тырвыйӧ литературнӧй. Кык во ковмӧма коми гижысьяслы журналсӧ кыпӧдӧм могысь. Медводдза воясӧ сійӧ шусьӧма «Ордым» да, кышӧдас вӧлі серпасалӧма парма пыр писькӧдчысь коми вӧралысьӧс. Тайӧ коми литературалӧн мирса литератураӧдз писькӧдчӧм. И чайта, мый туйсӧ сійӧ восьтіс. И миян мог видзны тайӧ туйсӧ «рассялӧмысь».
Таво и кольӧм во миян ни ӧти коми небӧг эз пет. Артмӧ, мый «Войвыв кодзув» дзик ӧти журнал, позьӧ сійӧс шуны и коми литератураын небӧгӧн. Сё во сайын, листавны кӧ журналсӧ, позьӧ аддзыны майшасяна гижӧдъяс, мый колӧ сӧвмӧдны коми литература, мед йӧзыс гижисны унджык мича коми кывйӧн произведениеяс… Ӧні, чайта да, тайӧ майшасьӧмыс миянлы лӧсялӧ жӧ. Ми ӧні сідз жӧ кӧсъям, медым унджыкӧн гижисны комиӧн: кывбур, висьт, роман, повесьт, пьеса. Дерт, ми восьтам и выль нимъяс. И миян мог не воштыны найӧс, кодъяс шыӧдчисны журналӧ, кӧсъям водзӧ уджавны накӧд. Но окота, мед нӧшта унджыкӧн босьтчисны гижны. Мед водзӧ нуӧдісны туйсӧ Юхнинлысь, Тороповлысь, Юшковлысь, кодъяс абу нин таладорас…
Мордва, мари да удмурт уджъёртъяс нэмсӧ ёртасьлісны, йӧзӧдчылісны ӧта-мӧд ордас. Бӧръя кадӧ тайӧ гежӧдджыка артмӧ, а окота эськӧ йитӧдсӧ зумыдмӧдны. Чайта да, миян ставыс артмас, – кывкӧрталіс Нина Обрезкова.
<> Екатерина Макарова. Снимокъясыс ӧтуввезйысь.