Энтеровирус, гырк да сюв ёсь инфекция (ОКИ) кӧвъясьӧ медсясӧ шоныд кадӧ. И унджыкысьсӧ мортыс ачыс мыжа таысь, дурк оласногнас кӧвъялӧ лёк пӧрӧссӧ либӧ «козьналӧ» сійӧс матыссаясыслы, уджъёртъясыслы да велӧдчысьяслы.
Кыдзи видзчысьны тайӧ пӧрӧсъяссьыс? Позьӧ-ӧ наысь мынтӧдчыны да мый вӧчны та могысь?
Республикаса юралысьлӧн Общественнӧй приёмнӧйын сёрниыс вӧлі буретш та йылысь.
Комиын Роспотребнадзор управлениеысь эпидемиология юкӧнӧн веськӧдлысь Марина Петухова:
–Казьтышта, став инфекциясӧ кӧвъялӧны миянлы бактерия, вирус, грибок, паразит да патогена мукӧд микроорганизм.
Гыркйӧ найӧ веськалӧны, босьтам кӧ мыськытӧм яблӧг-банан, град выв пуктас, вотӧс да сюям вомӧ, а сідзжӧ юам кӧ шогмытӧм ва.
Тшӧкыда ми ог сӧмын вунӧдӧй мыськыны вӧлӧгасӧ, но и огӧ коланавыйӧдз пуӧй-пражитӧй, шуам, чери-яй, чипан кольк, а тадзисӧ паразитыс оз кув.
Гыркса биа висьӧм (брюшнӧй тиф), холера, мыт (дизентерия), паратиф, гастроэнтерит, сальмонеллёз да уна мукӧд пӧрӧс вуджӧ мортыслы бактерияӧн.
Вирусъяс «козьналӧны» миянлы гастроэнтерит (ротавирус, норовирус да астровирус), а сідзжӧ А да Е гепатит. Тайӧ пӧрӧсъясыс вермасны кӧвъясьны и сынӧдті, орччӧн кӧ кодкӧ кызӧ-несъялӧ.
Энтеровируссӧ ми тшӧтш лыддям гырк висьӧмӧн, но сійӧ вермас вужъясьны вир-яяд быдлаӧ: кучикӧ, вом пытшкад (стоматит, ангина) да с.в. Медся сьӧкыда висьӧдӧ энтеровируса менингит, кор пӧрӧсыс веськалӧ юр вемад.
Мӧйму республикаын сюв висян инфекция кӧвъясьӧма 3.946 мортлы, воддза во серти тайӧ ӧкмыс прӧчентӧн унджык. Но босьтны кӧ торъя пӧрӧс, шуам, сальмонеллёз да норовирус, серпасыс шуштӧмджык. Врач дорӧ шыӧдчыліс 44 да 29 прӧчентӧн унджык висьысь.
Энтеровирусӧн мӧйму майшасис 452 морт, тайӧ воддза воын серти 50 прӧчентӧн унджык жӧ. Мӧйму медводдза висьысьясыс врач дорӧ шыӧдчӧмаӧсь февраль-апрельын нин, а таво вит тӧлысьӧн тайӧ пӧрӧсыс кӧвъясьӧма сӧмын 11 мортлы, мӧйму тайӧ кадын серти вит пӧв этшаджыклы.
Сэк жӧ 2,2 пӧв содіс сальмонеллёз – таво висьмис 141 морт. Мӧйму да и воддза воясӧ некод эз майшась мытӧн, а таво регионса медикъяс казялісны Флекснер дизентерия (шигеллёз), коді тшӧкыдджыка кӧвъясьӧ пузьӧдтӧм васянь.
Тавося вит тӧлысьӧн мӧйму тайӧ кадын серти гырк инфекция чиніс 8,5%. Но нимкодясьны водз на. Энтеровирус инфекция, Коксаки, ECHO вирус, полиовирус да мукӧд сикас пӧрӧсыс ёна содӧ гожӧмнас, кор мукӧд регионысь, шоныд саридз дорысь да суйӧр сайысь воӧны шойччысьяс.
Став тайӧ инфекцияыс висьӧдӧ ӧткодя. Сідз, сальмонеллёз кӧвъясьӧ Salmonella бактерияӧн. Мортыслӧн температураыс кыптӧ 38-39°C-ӧдз, сійӧ восӧ, гыркйыс доймӧ, сітыс вир сора кизьӧр турунвиж нюйт кодь.
Мытысь (дизентерияысь) «мыжа» Shigella бактерия. Температура тшӧтш кайӧ 39-40°C-ӧдз, рушку быттьӧ оръялӧ, суткинас кызьысь кымын лоӧ пыравлыны асмогасянінӧ.
Дзик жӧ тадзи майшасьӧ мортыс эшерихиоз, ротавируса да стафилококка инфекцияяс дырйи.
Медся кокньыда позьӧ казявны вируса экзантема. Та дырйи ки да кок пыдӧсад кисьталӧ. Татшӧмыс овлӧ оз сӧмын энтеровирус, но и розеола, ляті да писти дырйи.
Медбура став инфекциясьыс дорйӧ вакцина. Талун позьӧ уколасьны мытысь (дизентерияысь), холераысь, гыркса биа висьӧмысь (брюшнӧй тифысь), А гепатитысь да мукӧдторйысь. Быд во ротавируса инфекцияысь вӧчӧны укол 2-5 арӧса дзолюкъяслы. Гепатитысь уколалӧны и нуръясянінын пусьысь-пӧжасьысьясӧс да ваӧн могмӧдысьясӧс.
А гепатитӧн 2024 воын висис 25 морт, мӧйму – сизим, а таво – сӧмын кык. Е гепатит Россияын абу, но таво Комиӧ сійӧс вайӧма Египетын шойччысь, кодӧс, позьӧ шуны, бурдӧдісны нин.
Став тайӧ пӧрӧссьыс доръяс и гигиена. Ӧд оз весьшӧрӧ гырк инфекциясӧ шуны няйт ки висьӧмӧн. Коронавирус велӧдіс миянӧс колана ног мыськыны ки. Тайӧс колӧ вӧчны ывлаысь воӧм, асмогасянінысь петӧм бӧрын, пусьыны-пӧжасьны босьтчигӧн, пызан сайӧ пуксьытӧдз, кань-пон малыштӧм да муын лукйысьӧм бӧрын. Сёян дасьтыны бурджык ӧтчыд вӧдитчан перчаткиӧн. Став вӧлӧгасӧ колӧ бура мыськыны, град выв пуктас да фрукты киськавны пузьӧм пӧсь ваӧн. Сёян дасьтігӧн уль да пуӧм вӧлӧга колӧ вундавны торъя пӧвъяс вылын, кыдзи вӧчӧны школа-садса да общепитса нуръясянінын. Тадзи жӧ сёян-юансӧ колӧ видзны холодильникын. Оз позь ӧти джаджйӧ орччӧн пуктыны уль яй да торт.
Чайникӧ кранысь ва кисьттӧдз колӧ здук-мӧд ортсӧ лэдзны, но и та бӧрын пузьӧдтӧг сійӧс юны оз жӧ позь. Бурджык ньӧбны бутыля ва.
Тшӧкыдджыка идрасьӧй гортад, кухняын, олан да узьлан жыръясын, асмогасянінын джодж мыськӧй дезинфицируйтан сорасӧн. Татшӧмӧн жӧ мыськӧй тасьті-пань. Та дырйи оз позь вӧдитчыны ӧти губкаӧн да ветьӧкӧн, тшӧкыдджыка найӧс вежлалӧй.
Гыркнас висьысь кагаӧс оз позь нуӧдны школа-садйӧ. И нёрпалысь верстьӧлы оз позь мунны удж вылас, торйӧн нин зільӧ кӧ сёян-юанӧн вузасянінын, общепитын, ва качайтан да канализация предприятиеын. Пыр жӧ колӧ шыӧдчыны врач дорӧ.
Республикаысь инфекция больничаса главнӧй врачӧс вежысь, медвылыс категорияа врач-инфекционист Татьяна Кениг:
–Ме эськӧ эг шу, мый нёрпалысьыс воысь-во ёна содӧ.
Босьтам кӧ бӧръя 10-15 восӧ, казялам, мый став пӧрӧсыс гыа ва кодь ӧти воӧ содӧ, мӧдӧ – чинӧ. Тайӧ и гӧгӧрвоана, вирус генотипыс вежласьӧ, ӧти воӧ унджыклы вӧчӧны вакцинасӧ, мӧдӧ – этшаджыклы, сэсся и социальнӧй оласногным бурмылӧ и омӧльтчылӧ – помкаыс уна.
Таво миянӧ шыӧдчис гыркнас 254 висьысь, мӧйму тайӧ кадын серти 77-ӧн унджык.
Е гепатит Комиын – тайӧ экзотика, сыӧн висьӧны сӧмын ылі тропик странаясын. Бӧръяысьсӧ сійӧс миянӧ вайлісны… весиг ог нин вермы казьтыштны кор. Вуджӧ да висьӧдӧ сійӧ мукӧд сикаса гепатит моз жӧ. Но Е гепатитыс ёна мӧрччӧ нӧбасьысь нывбабалы да чужтӧм на кагаыслы.
Гепатитсӧ оз весьшӧрӧ нимтыны желтухаӧн. Кучикыд да син бугыльыд вижӧдӧ, торйӧн нин В да А сикаса дырйи. Оз вижӧдны челядь. Таысь кындзи висьмӧ юрыд, юкалӧ ки-кокыд, кыптӧ температура, лов вылад деливӧ, вукӧдӧ, он вермы сёйны ни юны, кудзыд чай рӧма. Овлӧ, бытшкӧ веськыд бокад.
Гашкӧ, поводдя вежсьӧм вӧсна мӧймусянь унаӧн мӧдісны нёрпавны норовирус инфекцияӧн, коді кӧвъясьӧ Норуолк вирусӧн. 2023 воӧдз медсясӧ висисны ротавирусӧн. Водзті вирус ёнджыка паськавліс тӧвнас, а гожӧмнас ыджыдаліс бактерия.
Гырк инфекция медся тшӧкыда кӧвъясьӧ кадысь водз чужӧм да арӧса висьлӧс кагалы, кодлы вӧчлісны кутшӧмкӧ операция, либӧ сійӧ чужӧмсяньыс эз нёняв мам йӧвсӧ, а сідзжӧ диабетӧн да мукӧд пӧрӧсӧн нёрпалысь, слаб иммунитета верстьӧлы да олӧмалы.
Комиын содӧ и сальмонеллёзӧн нёрпалысь. Тайӧ инфекцияыс ваын кутчысьӧ вит, чипан колькйын да кышас – куим, мӧс выйын – ӧкмыс тӧлысь, а йӧлын – кызь лун. Дыр да лючки колӧ пуны-пражитны чипан яй. Сальмонеллёз лёк и сы боксянь, мый мортыс видзӧднысӧ быттьӧ бурдіс нин, но анализъясас дыр на мӧдасны казявны колясъяссӧ.
Став тайӧ висьӧмсьыс стационарын позьӧ 1-3 лунӧн мынтӧдчыны, ас кадӧ кӧ шыӧдчанныд врач дорӧ. Оз ков бурдӧдчыны аснаукӧн.
Гырк да сюв инфекциясӧ оз весьшӧрӧ нимтыны путешественник висьӧмӧн. Ылі туйӧ петтӧдз быть колӧ тӧдмавны, кутшӧм пӧрӧс вермас кӧвъясьны шойччанінас.
Лунвыв-Асыввыв Азияса странаясӧ мӧдӧдчысьясӧс ӧлӧді эськӧ ю-тыын купайтчӧмысь. Да и Войвылын оз ков сунавны тыӧ. Сулалан ваас шоныд поводдяӧ быдсикас гаг-инфекцияыс рӧдмӧ.
Ог гӧгӧрво, кор бать-мам босьтӧны сьӧрсьыныс ылі туйӧ вит тӧлысся кагаӧс. Татшӧм арлыдаыслы пыр и кӧвъясяс кутшӧмкӧ инфекция. Шойччӧм пыдди, вермас лоны, ковмас куйлыны кагаыскӧд больничаын. Сэсся мукӧд странаын миян гырклы оз став сёян-юаныс лӧсяв, а окота сійӧс и тайӧс видлыны.
Шемӧсман и вагонын нуръясьысьяс вылӧ видзӧдігӧн. Поездыс лунвылӧ мунӧ куим лун. Унаӧн сьӧрсьыныс босьтӧны пражитӧм яй, пуӧм кольк да мукӧд вӧлӧга. Жар вагонад холодильниктӧг вӧлӧгаыс ӧдйӧ тшыкӧ. А татшӧм сёян-юансӧ сетӧны на и челядьлы. Кодсюрӧӧс веськыда поездсянь нуӧны больничаӧ. И на пиысь кодъяскӧ веськалӧны весиг реанимацияӧ. <>
Николай Размыслов. Снимокъясыс авторлӧн да ӧтуввезйысь.