Коми войтыр радейтӧны гажӧдчыны да воысь гӧсьтъясӧс шоныда вочаавны. Быд кар-район нималӧ ас сьылысь-йӧктысьясӧн, гудӧкасьысьясӧн, кывбур-висьт гижысьясӧн, ки помысь вӧчасьысьясӧн, кодъяс быдсикас гаж дырйи нимкодьпырысь петкӧдлӧны енби-сямсӧ орчча сикт грездысь, районысь да мукӧд регионысь воӧмаяслы.
«Коми му» лыддьысьясӧс тӧдмӧдам миян республикаын июньын нуӧдан ӧткымын гаж-праздникӧн. Чайтам, лыддянныд да ас чужанін кытшовтӧмӧн окотитанныд тӧжд-нокысь шойччыштны, орччӧн олысь комияскӧд аддзысьлыны. Видза корам!
В каше – сила наша!
Июнь 13 лун. Маджа.
Рок пуысьяслӧн татшӧм нима фестиваль дырйи Кӧрткерӧс районса сикт-грездсаяс ывлаын пуасны уна сикас рок, а сэсся быдӧнӧс пӧттӧдзыс да чӧскыда вердасны. Медбур пусьысьяслы вичмасны козинъяс. Сідзкӧ, босьтӧй сьӧрсьыныд паньнытӧ да, дерт, ручка-кабала, мед гижны кажитчана рок пуанног.
Кынӧмпӧт шедӧдігӧн гӧсьтъяс водзын петкӧдчасны и сьылан-йӧктан котыръяс. Велосипедӧн кӧ воанныд, позяс кытшовтны Маджасӧ кык кӧлесаа ёртнад экскурсияӧн.
Гаж котыртысьяс вӧзйӧны и ас киӧн вӧчасьны: серӧдны пу пань да гартыштны рузум акань.
Иван Коюшев:
–Рок пуысьясыд оз сідз-тадз Маджаӧ чукӧртчыны. Важ йӧз висьтасьӧмысь ставӧн тӧдам ён Юрка йылысь. Сійӧ овлӧма Маджаын, кузь киа вӧлӧма, гусявлӧма йӧзлысь скӧт. Таысь сійӧс маджасаяс вӧйтӧмаӧсь тыӧ. Медым Юрка эз скӧрмы, ты дорын пуӧмаӧсь рок да ӧтлаын сійӧс сёйӧмаӧсь. А грекысь мынтӧдчӧм ради корӧмаӧсь: «Эн скӧрав миян вылӧ, вына Юрка, ми тэ вылӧ ог жӧ скӧралӧй». Сэксянь тайӧ тыыс шусьӧ Юрка ты, а сиктсаясӧс нимтӧны Маджаса рок сёйысьясӧн.
Коми книга
Июнь 19-20 лунъяс. Йӧртымдін.
Лыддьысьысьяслы гажыс медводдзаысь вӧлі 1993 воын Удораса Буткан сиктын поэт Альберт Егорович Ванеевлӧн чужанінын. Буретш Альберт Ванеев да Юрий Васютов лоины ас районас гижӧда коми кывлы сиӧм кыпыд гаж панысьясӧн.
Сэксянь «Коми книга» нуӧдсьӧ быд во, мунӧ уна сиктын да йитӧ ас пытшкас тӧдчана лоӧмторъяс. Таво медшӧр аддзысьлӧмъясыс лоасны Йӧртымдінын. Кыдзи и век, республикаса гажыс йитас Удораса енбиа войтырӧс, коми да роч литература радейтысьясӧс, культура да искусство пыдди пуктысьясӧс.
«Коми книга» гаж дырйи лоӧ сигӧртӧма «Медбур небӧг» республикаса конкурс, вичмӧдӧма Альберт Ванеев нима литература премия, котыртлӧма торъя йӧз киын кольӧм важ эскӧмкӧд йитчӧм небӧг-кабала серти «Уникальная книга» конкурс, нимӧдӧма Удора мыгӧр мичмӧдӧм ради «Чудило» арт-объект вӧчысьясӧс, вочаалӧма енбиа челядьлысь «Лыддьысьны радейтысьяс» районса фестивальын вермысьясӧс, нуӧдӧма «гӧгрӧс пызан» сайын культураын уджалысьяслӧн чукӧртчылӧм дырйи кывкутана сёрни.
Таысь кындзи ывлавывса сценаясын Удораса сикт-грездысь котыръяс петкӧдчӧны сьылӧм-йӧктӧмӧн, а коми да роч гижысьяс – кывбур-висьтасьӧмӧн.
Олеся Шлопова:
–Таво Удораӧ волас дас гижысь. Ми налы дасьтам уна петкӧдчанін, сы лыдын – районса сикт-грездын лыддьысьысьяскӧд аддзысьлӧмъяс. Ме ачым кывкута Елена Афанасьевакӧд да Алёна Старцевакӧд аддзысьлӧм вӧсна. Буретш ӧні гижа гаж нуӧданногсӧ. Гижысьяскӧд ми ветлам квайтлаӧ. Косланын челядькӧд да верстьӧкӧд сёрнитас Александр Герасименко, Усогорскын кыв босьтласны Галина Бутырева да Павел Лимеров, Бутканын мыла кывбуръяснысӧ лыддясны Эвелина Пиженко да Анастасия Сукгоева, Сёльыбын чукӧртчыласны Нина Обрезковалысь гижӧд радейтысьяс, Черныбын лыддям Елена Афанасьевалысь кывбур-висьт, а Слӧбӧдаын зонпосни тӧдмасясны Алёна Старцевалӧн творчествоӧн, да нимӧдам «Би кинь» журнал. Челядь велӧдӧны нин журналысь кывбур-сьыланъяс, а Би кинь зонка дасьтӧ налы юрпесан-нӧдкывъяс.
Вязовская гармошечка
Июнь 20 лун. Занулье.
Гудӧкасьысьяслысь фестивальсӧ сиӧма Занулье сиктса гудӧкасьысь, Луздор районса почёта олысь Альберт Васильевич Вязовлӧн паметьлы. Нуӧдсьӧ Занулье сикт лунӧ.
Гаж вылӧ чукӧртчылӧны Луздорысь да мукӧд кар-районысь мыла гудӧкасьысьяс да найӧс кывзысьяс.
Таво котыртысьясыс вӧзйӧны гӧсьтъяслы Василий Юхнинлӧн олӧмлы да творчестволы сиӧм «Корӧ гӧститны Лузор Вась» лыддьысян юкӧн, Альберт Вязовлы сиӧм выставка, гудӧкасьысьяслысь концерт. Сідзжӧ позяс, окота кӧ лоӧ, велӧдчыны гудӧкасьны, а бӧрас Луза бокын позяс чӧсмасьны юкваӧн да сэтӧра чайӧн. Корам!
Светлана Старцева:
– Ми рӧдвуж-ёрткӧд пызан сайын чукӧртчылігӧн век зэвтлам гудӧк, ливкйӧдлам коми да роч сьыланкывъяс. Тайӧ вираным нин. Сьывны босьтчылӧны и челядь, а пӧль ворсан инструментсӧ разьлӧны и внукъяс. Сідзкӧ, гудӧк нэмыс кузь. Зэв бур, мый Луздорын мунӧ татшӧм гажыс. Гудӧкасьысьяс петкӧдчӧны гӧсьтъяс да ӧта-мӧд водзын, ышӧдӧны гажӧдчыны накӧд ӧтвылысь, печласьны кывйӧн да кокӧн. Тайӧ отсалӧ вуджӧдны гудӧкасян сямсӧ кӧленаысь кӧленаӧ.
Пыжа гаж
Июнь 27 лун. Керчомъя.
Кулӧмдін районса Керчомъя сиктын Эжваса коми фольклор традициялы лӧсялана выльысь ловзьӧдӧм сьылан-йӧктан гаж мунӧ Вад ты бокын.
Медтӧдчанаыс – пыж нимӧдӧм.
Ордйысьӧны пыж вӧчысьяс. Донъялӧны, кодлӧн пыжыс бурджык, ва вылын зумыдджык да кывтігӧн тэрыбджык.
Гӧсьтъяс асьныс тшӧтш вермӧны донъявны пыжъяссӧ Вадйӧд кывтігӧн. Гаж вылӧ волывлӧны республика пасьталаысь гудӧкасьысьяс, сьылысьяс, частушка ливкйӧдлысьяс, йӧктысьяс.
Быдӧнлӧн аслас позянлун сьӧлӧм серти шойччыны: пыжӧн либӧ вӧлӧн, вадорын либӧ луд вылын.
Гаж подувсӧ пуктӧма коми композитор Прометей Чисталёв. 1967 воын Керчомъя сиктса гудӧкасьысьяслы сійӧ гижӧма керчомъяса кадриль да отсасьӧма налы ансамбльын.
Тайӧ котырсӧ ёна радейтісны сиктсаяс. Керчомъяса гудӧкасьысьяс петкӧдчылісны весиг Сыктывкарын да Ленинградын. На йылысь гижисны «Вечерний Ленинград» газетын, а Вадйӧд пыжӧн ветлігӧн гудӧкасьӧм-сьылӧмсӧ снимайтісны документальнӧй киноын.
Иван Касев:
–Тавося февральсянь босьтчим ыджыд да тӧдчана уджӧ – пӧртны олӧмӧ «Пыжа гаж – йӧзкостса гажлысь традицияяс ловзьӧдӧм» уджтас. Сьӧмыс та могысь вичмис культураын водзмӧстчысьяслы отсӧг сетан президент фондсянь.
Уджалан котыр шуис таво эз сӧмын гажсӧ нуӧдны, а сылӧн вужйӧ збыльысь пырӧдчыны. Керчомъяса томулов да верстьӧ войтыр ӧтвылысь босьтчисны уджас. Верстьӧ туйдӧмӧн челядь велӧдӧны керчомъяса кадриль, тӧдмасьӧны да серпасалӧны вылыс эжваса серъяс, чукӧртӧны гижӧд-снимок, медым лючки-бура видзны пӧль-пӧч тӧдӧмлунсӧ да кольны сійӧс водзӧ олысьяслы.
Троича
Июнь 27-28 лунъяс. Зеленеч.
Регыд Сыктывдін районса Зеленечын мунас том йӧзлӧн «Троича лун» регионкостса IV фестиваль-гаж.
Тайӧ сиктас котыртӧма «Веретейка» фольклор смена, кытчӧ чукӧртӧма Коми Республикаысь, Ленинград да Москва обласьтъясысь, Кировысь, Самараысь, Калугаысь, Перымысь том йӧза 14 фольклор коллектив – ставыс 190 сайӧ ныв-зон. Гаж дырйи юргасны и йӧзкостса коми ворсан инструментъяс. Комиысь «Веретейкаын» босьтасны тӧдмлун Паджгаса «Отрада» йӧктан, а сідзжӧ Коми Республикаса культура колледжысь да Зеленечысь фольклор котыръяс.
Томулов пырӧдчасны и Троича гажӧ. Медводз гӧсьтъяскӧд ӧтув ветласны вичкоӧ, сы бӧрын тӧдмасясны тувсов-гожся йӧзкостса обрядъясӧн, кыасны кыдз пу вожысь венок, ӧшласны кыдз пуӧ лентаяс, чӧсмасясны йӧзкостса вӧлӧгаӧн да ыджыд кытшӧн йӧктасны «Шондібан» улӧ.
Москваса «Печки-лавочки» фольклор котыр:
–Ми видзаалам «Троича лун» фестивальса став гӧсьтсӧ! Нимкодь таво бара воны шань Коми Республикаӧ да пырӧдчыны сиктса ыджыд гажӧ. Аддзысям важ да выль ёртъяскӧд, сьылам, йӧктам, ворсам. Вежон чӧж «Веретейка» фольклор сменаын петкӧдлам сямнымӧс, унатор тӧдмалам йӧзкостса творчествоысь, мунам татысь кыпыд ловруӧн да нӧшта на ыджыдджык сям босьтӧмӧн.
Черинянь гаж
Июнь 28 лун. Бызӧвӧй грезд.
Чери кыян, сійӧс пуан-пражитан да ӧтвылысь сёян гаж мунӧ Печора кар кытшса Бызӧвӧй грездын 2012 восянь.
Медводз Печора ю бокын тӧдмалӧны медбур вуграсьысьясӧс: вичмӧдӧны козинъяс медводдзаӧн, медуна кыйӧм да медыджыд чериысь. Бӧрйӧны медтом да медверстьӧ кыйсьысьӧс.
Та бӧрын пуӧны юква да мукӧд сикас коми вӧлӧга, тшӧтш и черинянь пӧжалӧны. Коми Республикаысь пусьысьяс юксьӧны ас гусяторъясӧн. Мӧйму гӧсьтъяс чӧсмасисны 100 литр юкваӧн, а ӧта-мӧдлысь чериняньсӧ видліс 100 сайӧ морт.
Мария Жданова:
–Миян гортын век вӧлі чери. Медводз пӧльӧй да батьӧй, а сэсся и вокъясӧй кыйсисны. А пӧчӧй быд гаж дырйи шаньга кындзи пӧжаліс черинянь. Казьтыла ичӧтдырӧс, вичко бӧрын пуксьылім ен ув пельӧсӧ, а пызан вылын паськыд тасьтіын руаліс черинянь. Мамӧй и менӧ велӧдіс пӧжасьны. Ӧні внукъясӧс гажӧда чериа вӧлӧгаӧн. «Черинянь гаж» вылӧ любӧпырысь вола. Тайӧ аддзысьлӧмас миян вуж, челядьдыр сер.
<> Алёна Нестерова. Снимокъясыс ӧтуввезйысь.