Кодкӧ радейтӧ ӧткалун да спокойын олӧ, а Мылдін районса Приуральскӧйысь Собянинъяс велалӧмаӧсь бергавны вабергачын моз. Сиктсаяс тшӧкыда шензисны, кыдзи позьӧ овны татшӧм ува-аваас сутки чӧж вежонбыд, абу пӧ патера, а чиган балаган. А Алина да Павел Собянинъяс шумсӧ да гамсӧ оз нин казявны.
Собянинъяс быдтісны ассьыныс куим пи да лоины бать-мамӧн ӧкмыс босьтӧм кагалы. Во сайын колльӧдісны велӧдчыны медся ичӧт нывсӧ да ыджыд керкаын колины ӧтнаныс, но чӧв-лӧняс сідзи и эз велавны. Кӧть эськӧ коставлӧны сӧмын рӧспута кадӧ, кор туйыс эз на пуксьы, а вертолёт оз нин лэбав. Мукӧд кадас челядь либӧ внукъяс пӧвстысь век кодкӧ гӧститӧ. А ыджыд праздникъяс дырйи ӧти вевт улын чукӧрмывлӧ кызьысь унджык морт.
Бать-мамнад оз чужны
Ме зэв ёна пыдди пукта йӧз кага быдтыны босьтысьясӧс. Приёмнӧй семьяыд – абу сӧмын удж, мыйысь вештӧны нажӧтка, арталӧны уджалан стаж да вичмӧдӧны соцпакет. Тайӧ шойччан лунтӧг быдлунъя кывкутана удж-нок. Татшӧм котырас батьыс ни мамыс оз вермыны петавны отпускӧ либӧ босьтлыны отгул. Оз быдӧн вермы кыскыны тайӧ нопсӧ, мудзӧ-дӧзмывлӧ. А Собянинъяс тайӧн олӧны. Буракӧ, челядь быдтӧм-велӧдӧмын налӧн шӧр могыс, рочӧн кӧ, призваниеыс.
Алина быдмӧма Мылдінын да ӧкмысӧд классын велӧдчигӧн кольӧма сирӧтаӧн. Мамыс кувсьӧма, а батьыс абу вермӧма босьтны нывсӧ ас дорас. Нывбаба шоныда казьтылӧ классӧн веськӧдлысь Яна Геннадьевна Калачёваӧс, коді иналӧма велӧдчысьсӧ школаса интернатӧ да вӧчӧма став позянасӧ, медым ныв эз веськав детдомӧ. Сійӧ лоӧма нывкалы мӧд мам пыдди.
Школасӧ помалӧм бӧрын Алина сетчӧма Перымӧ босьтны тӧдӧмлун культура институтын, но карыс ни вузыс сьӧлӧм вылас абу воӧма. Бӧр туяс нывъёртыскӧд тшӧтш пыралӧма Сыктывкарса культпросветучилищеӧ – мӧдыс кӧсйӧма велӧдчыны сэні. Алина сыкӧд тшӧтш ӧти сайын сдайтӧма экзамен да бергӧдчӧма чужанінас инасьны удж вылӧ. А недыр мысти сійӧс корӧмаӧсь велӧдчыны.
Училище помалӧм бӧрас Алинаӧс распределение серти ыстӧмаӧсь Приуральскӧйӧ, кӧні сійӧ босьтчӧма веськӧдлыны клубӧн. Ылыдз ю бокӧ пуксьӧм ылыс мича посёлокыс сьӧлӧм вылас дзик пыр воӧма. Веськыдасӧ кӧ, сэки сійӧ эз ёна и ылыс вӧв: Приуральскӧйсянь Мылдінӧ да Ухтаӧ кыкысь лун лэбаліс самолёт. Аслас шойччан лунӧ, выльлунӧ, Алина медводдза рейснас лэблӧма батьыс дорӧ юрсиктӧ, а мӧд асывнас бергӧдчылӧма посёлокӧ да котӧртлӧма удж вылас. И тадзи пӧшти быд вежон. А сэсся верӧс сайӧ петӧма. Сьӧрсьӧн-бӧрсьӧн чужӧмаӧсь пиян. И батьыс дорӧ ветлывны гежӧда артмывлӧма.
Кадыс лэбӧма: семья, удж, весь лун, праздник-гаж, детсад, школа… Пияныс быдмӧмаӧсь. Вот-вот пӧ медся ичӧтыс школа помалас да шоныд позйысь водзӧ велӧдчыны лэбыштас, полӧмӧн мӧвпалӧма Алина. И гусьӧн думайтӧма ныв йылысь. Ӧтчыд «нулевӧй» воясӧ сылы вӧзйӧмаӧсь босьтны опека улӧ нывкаӧс.
–Первой пыкси, а сэсся казьтышті, мыйта бурсӧ меным вӧчисны Яна Геннадьевна да дзик тӧдтӧм ань, роноӧн веськӧдлысь. Яндзим лои. Верӧсӧй менсьым кӧсйӧмӧс ошкис. Чайтім, дзоляник нывка сетасны, а вайӧдісны дас квайт арӧса Аннушкаӧс. Шань да лӧниник-вежавидзысь вӧлӧма, ӧдйӧ и ладмӧдчим сыкӧд. Сэсся семьяӧ Лена воис, – казьтылӧ кӧзяйка.
Некымын во мысти Собянинъяс официальнӧя лоӧмаӧсь приёмнӧй бать-мамӧн. Семья озырмӧма ӧтпырйӧ нёль кагаӧн – Валя, Костя, Маша да Коля вӧлӧмаӧсь приёмнӧй бать-мамыс оваӧсь жӧ. Сёрӧнджык ӧтувъя котырӧ воӧма нӧшта ӧти Коля, сы бӧрын – чоя-вока Денис да Доминика. Нывка сэки куим арӧса вӧлӧма да воддза олӧмсьыс этшатор помнитӧма. А со гырысьджык челядьӧн висьтавлӧмторъяссьыс йирмӧгавлӧма быдсӧн.
Кыдзи небзьӧны «ёжикъяс»
Шуны кӧ, мый ставыс мунӧма шыльыда-мольыда, лоӧ пӧръялӧма. Быд семьяын моз жӧ велалӧмаӧсь ӧта-мӧд дорас, вензьылӧмаӧсь, ӧбижайтчылӧмаӧсь. Челядь абу дзик пыр сибӧдӧмаӧсь ас дораныс. Юалі, мый медся сьӧкыдыс вӧлӧма, да Алина вочавидзис, буракӧ пӧ, быд кыв мӧвпыштчылӧмӧн шуны.
–Аслам челядь вылӧ колана здукӧ и гӧлӧс кыпӧдлі, эг лёкысь, дерт. А тані медводз думыштчылан, мед пӧсь-вылысь мыйкӧ ковтӧмтор эз шусьы, да кагасӧ эн дойд. Коркӧ кывлі татшӧм сӧвет: ассьыд могтӧ пӧ збыльмӧд удж кузяыд моз. Но ме тадзитӧ ог вермы. Верстьӧ-арлыда морт бӧрся дӧзьӧртӧралӧмсӧ – да, позьӧ шуны, уджӧн. А босьтан кӧ ас борд улад сизим либӧ куим арӧса кага, должностнӧй инструкцияын урчитӧм ногӧн сійӧс быдтыны-воспитайтны он вермы. Тэ велалан на дорӧ, челядьыс мусмӧны. Коля-ичӧтыс дыр вӧлі ёжик кодь, корӧм-ӧлӧдӧм вылӧ дзик пыр тшӧтясьліс став емнас. Пыр виччысис-эскис, мый мамыс босьтас, да оліс чемоданъяс вылын моз. Ӧтдортчис. А менам велавсьӧма узьны водтӧдз кытшовтны челядьӧс, окыштны бан бокас, бур вой сины. И быд пӧрйӧ казявлі-кылі, мый зонка зільӧ вешйыштны-сайӧдчыны. Коркӧ ӧтчыд тӧжд-нокнас тыри да эг матыстчыв на дорӧ. Видзӧда да, Коля ӧдзӧс дорын сулалӧ. Мися, мыйкӧ лоис? Мыйла он вод? А сійӧ воча: «Тэ миянӧс вой улас эн окышт». Горш дінӧй сэки гӧрддзасьліс, синва доршасьмӧн…
Ми челядькӧд унатор венім, психолог дорӧ отсӧгла шыӧдчывлім, а сэсся ставыс ладмис, матыссасьыс-матыссаӧсь лоим. Психологыс меным шуис, тэ пӧ накӧд ноксян он мам, а пӧч моз, сьӧлӧм бердад ставсӧ сибӧдан-босьтан. А гашкӧ, таын и бурыс? Гашкӧ, таын менам вынӧй?
Мый кӧдзан, сійӧс и вундан
Собянин-гырысьяс нэмсӧ уна уджалісны. Павел бульдозеристаліс, сэсся уна во вӧрын чокеруйтчис. Алина матӧ комын во веськӧдліс посёлокса культура керкаӧн. Нӧшта во нуӧдіс ки помысь вӧчасян кружок. А сэсся эновтчис уджсьыс да став вын-кадсӧ вичмӧдіс босьтӧм челядьлы.
Павел могмӧдіс семьясӧ став колананас: вайӧдіс керкаӧ ва, ладмӧдіс ва шонтан оборудование, лэптіс содтӧд кык стрӧйба, да ӧні керкаас вит узьлан жыр, пусянін да мукӧд вежӧс, кӧні эм и тасьті-пань мыськалан да песласян машина. Кыпӧдіс гӧсьтъяслы ичӧтик керка, пывсян, карта. Велӧдчис тэчны пач, мастеритны пу пыж. Татшӧм транспортыс тані медся шогмана-лӧсялана. Сыӧн позьӧ став семьяӧн кытчӧкӧ журкнитлыны и скӧтлы мӧдлапӧлысь турун ваявны. Собянинъяслӧн овмӧсын – лысьтан кык мӧс да кукань. Йӧв, нӧк, вый, сыр, йогурт – ставыс ас. Яйыс – тшӧтш. Картупельсӧ быдса му вӧдитӧны, град выв пуктас быдтӧны. Мамыс радейтӧ мичмӧдны йӧрсӧ быдсикас дзоридзӧн.
Сиктад пӧ ыджыд семьянад овны кокньыдджык, шуӧ Алина. И экономика, и безопасносьт боксянь – тані ставыс син водзын, нинӧм он дзеб. Дерт, и уджалан сям сӧвмӧдны, быдторйӧ велӧдчыны. Опекаын приёмнӧй бать-мамлы тшӧктӧмаӧсь велӧдны челядьсӧ сыӧ, мый асьныс кужӧны. И велӧдӧмаӧсь. Асьныс налы пример пыдди вӧлӧмаӧсь. Ӧтлаын турун пуктӧмаӧсь и пес заптӧмаӧсь, град йӧрын ноксьӧмаӧсь, вӧрӧ вотчыны ветлӧмаӧсь. Керкаын пелькӧдчыны – налӧн жӧ мог вӧлӧма. Нывъяс и мӧс лысьтылӧмаӧсь, и ёг турун нетшкӧмаӧсь, и пажын дасьтылӧмаӧсь. Зонкаяс пусьӧмысь абу жӧ ӧтдортчылӧмаӧсь.
–Пельняньтӧ став араваӧн вӧчавлім, – висьталӧ Алина Владисовна. – Яя пирӧгтӧ да котлеттӧ таз тыр пӧжавлім, ставӧн радейтӧны да. Та дорӧ – сизим литра кӧструль тыр гарнир да пажын кежлӧ та мында жӧ шыд. Торт пӧжавлім и. Доминикалӧн зэв чӧскыд рулет да бисквит артмывліс. Сьӧкыд? Абу, велалан ӧд. Тайӧ быдлунъя тӧжд-нок.
Нӧшта ставӧн радейтӧмаӧсь ветлыны чери кыйны, чужан му кузя путешествуйтны-кытшлавны. Семьяын ни ӧти гаж абу кольлӧма вӧччӧм-пасьтасьӧмӧн петкӧдчӧмтӧг. Да и кыдзи мӧд ногыс, мамыс кӧ профессия сертиыс режиссёр? Челядьыс медводз яндысьыштӧмаӧсь-родӧмаӧсь, а сэсся окотапырысь кутӧмаӧсь петкӧдчыны гортсаяс водзас. Тшӧтш и ёртъяссӧ гӧсти волігӧн таӧ ышӧдӧмаӧсь.
–Миян вит жыр, и быдлаын – йӧз чукӧр, – сералӧ Алина. – Налӧн ува-аваыс менӧ эз дӧзмӧд. Мӧдарӧ, тадзсӧ спокойджык, челядь син водзынӧсь. А вот кор ставӧн разӧдчисны, ёна мудзлі… чӧв-лӧньсьыс.
Тані радейтӧны да виччысьӧны
Первойсӧ Алина абу тӧдӧма, мыйӧн асьсӧ ылӧдлыны. Вӧлӧма тешкодь, мый друг прӧст кадыс лои уна, весиг вывті уна. Босьтчӧма ветлыны лызьӧн, лыддьысьны, ки помысь вӧчасьны. Мастеритнысӧ век радейтӧма: кыӧма чача, серпасасьӧма бисерӧн да атлас лентаӧн, декупажӧн мичмӧдлӧма гортса кӧлуй-эмбур, вӧчасьӧма быдсяматорйысь. А ӧні прӧст кадас ӧтуввезйысь юӧръяс серти велӧдчӧ выль техникаӧ.
Челядьыс, эм кӧ позянлун, век волӧны Приуральскӧйӧ. Найӧ ставныс нин олӧны асшӧра, босьтісны профессия, уджалӧны. Семьяас эмӧсь фельдшер, сварщик, вузасьысь, серпасасьны велӧдысь, шахтёр да весиг чери рӧд-мӧдысь. Кодкӧ ас районын олӧ, мукӧдыс разалісны: Сыктывкарӧ, Ухтаӧ, Вуктылӧ, Санкт-Петербургӧ. Кык зон СВО вылынӧсь.
Уналӧн асланыс челядь нин. Собянинъяслӧн дас внук. Алина Павелкӧд оз юкны найӧс ас да приёмнӧй вылӧ. Медся ичӧтыслы, Алисалы – вит арӧс. Медыджыд Андрейлы – дас ӧкмыс, кык арӧссянь быд гожӧм Приуральскӧйын коллялӧ. Алина весиг вӧвлӧм моньыскӧд лӧсялӧ.
–Кывйӧй оз бергӧдчы шуны сійӧс «вӧвлӧмӧн». Но, эз ладмыны найӧ ас костаныс, а миянлытӧ нинӧм юкнысӧ. Сійӧ век виччысяна гӧсьт, – шуӧ ань. – Праздник-гаж дырйи унаӧн чукӧрмывлам, местаыс ставлы тырмӧ. Выль во дырйи со кызь витӧн вӧлім. Пражитчим, пусим, пӧжасим, салют лэдзалім, гуляйтім, чой йывсянь быдса поездӧн ислалім. Гажа!
Та дырйи Собянинъяслӧн став приёмнӧй челядьыслӧн бать-мамыс эмӧсь. Но налы ас вӧляа олӧмыс, вӧлӧмкӧ, ныв-письыс донаджык. Абу чужтысьясыс, а быдтысь-воспитайтысьясыс лоины тайӧ челядьыслы медся дона йӧзӧн. Найӧс батьӧн да мамӧн и шуӧны. И татчӧ, Октябрь уличаӧ, чужан керкаас моз волывлӧны. Тӧдӧны, найӧс тані век виччысьӧны. И мый кӧть мед эз ло, такӧдасны да отсаласны.
Елена Савина.
<> Комиӧдіс Елена Плетцер. Снимокъясыс Собянинъяслӧн гортса архивысь.