Мый ми тӧдам сикт-грездъяс йылысь? Унджыкыс найӧ миянлы кольӧны карта вылын сӧмын чутъясӧн. А кодлыкӧ ичӧт сикт – быдса мир, аслас историяа да аслыспӧлӧс мичлуна, кодӧс позьӧ аддзыны сӧмын вылі-сянь.
Миян талунъя гӧсьт – Сергей Уляшев– абу сӧмын видеооператор, а збыльвывса «сынӧдса репортёр». Аслас дронӧн сійӧ снимайтӧ-гижӧ Коми Республикаса летопись: районса уна йӧза шӧринъяссянь лӧнь, пӧшти нин вунӧдӧм грездъясӧдз. Социальнӧй лист бокъясын сылӧн «Воздушный репортёр» котырыс – тайӧ мӧд сикас видзӧдлас миян сикт-грезд вылӧ. Видзӧдлас, кӧні историяыс лыддьыссьӧ туй визьяс да керка вевтъяс серти.
Ми сёрнитім Сергей Николаевичкӧд сы йылысь, кыдзи сылӧн хоббиыс пӧри быдса миссияӧ: мый воссьӧ, кор видзӧдан му вылӧ лэбач моз, да мыйла ӧні, ыджыд ӧда кадӧ, сэтшӧм колана снимайтны сійӧс, мый вермас вошны аски…
– Сергей Николаевич, мыйсянь заводитчис «Сынӧдса репортёрлӧн» историяыс? Мый ышӧдіс ньӧбны квадрокоптер да мунны снимайтны буретш сиктъяс?
–Пансис ставыс пенсия вылӧ петӧм бӧрын мыйкӧ интереснӧйтор вӧчны кӧсйӧмсянь. Но медводдза лэбалӧмъяс бӧрын, кор ме аддзи дзик мӧд синмӧн, позьӧ шуны, лэбач синмӧн, помтӧм-дортӧм вӧр, ю-тыяс, оланінъяс, меным лои окота юксьыны аддзӧмторъясӧн нӧшта кодкӧдкӧ.
– Тіян роликъясыд – тайӧ сӧмын мича кадръяс либӧ мыйкӧ унджык? Кыланныд-ӧ ті кывкутӧм документалист моз, коді пасйӧ сійӧс, мый вермас вошны?
–Олӧм чӧжӧн меным унаысь ковмывліс ветлӧдлыны чужан Кулӧмдінса да ӧткымын мукӧд районса сикт-грездъясті. Аддзылі уна эновтӧм сикт-грезд, вӧлі жугыль видзӧдны на вылӧ. Мӧвпалі, а мый кольӧ налӧн бырӧм бӧрын, йӧзлӧн паметь кындзи?
Со тайӧ мӧвпъясыс и суӧдісны менӧ, кор ме босьті аслым квадрокоптер. Кӧсйи снимайтны видеоӧ эновтӧм сиктъяссӧ быдмысь войтырлы, а сэсся лои, кыдзи ті шуанныд, «документалистлӧн кывкутӧм». А нӧшта думышті, мый став сикт-грездыс вежсьӧны кадӧн, мыйла эськӧ не снимайтны найӧс кыдз позьӧ унджык.
– Ӧні тіян эм республикаса быдса видеокарта нин. Кымын оланін нин веськаліс тіян архивӧ? Эм-ӧ на пӧвстын тіян «ТОП-3» – медся тӧдчана, кажитчана инъяс?
–Важӧн нин вошті тшӧтсӧ. 2017-2019 воясӧ снимайті Кулӧмдін районса став оланінсӧ, некымын овтӧм кындзи, кытчӧ сьӧкыд нин воӧдчыны туй абутӧм вӧсна. Кӧрткерӧс районса унджык сикт-грездсӧ, а сэсся нин и мукӧд инъяс, шуам, Койгорт, Сыктывдін, Сыктыв, Луздор, Мылдін, Сосногорск, Ухта, Изьва районъяс. Артмӧ, Комиын 10 район нин веськаліс менам квадрокоптер объективӧ.
«ТОП-3» кузя кӧ сёрнитны, лыдыс важӧн нин вуджис дас сайӧ. Тайӧ историякӧд йитчӧм местаяс: Екатерининскӧй канал, Кажымса да Нюдзпоскаса ва видзанінъяс, пуысь вӧчӧм архитектуралӧн аслыспӧлӧс памятникъяс – Нюдзпоскаса да Мошъюгаса вичкояс, позьӧ дыр на лыддьӧдлыны. Ме зіли аслам видеоясын кӧть дженьыдика висьтавны татшӧм инъяслӧн история йылысь. Менам эм ГУЛАГ-кӧд йитчӧм инъяс йылысь видео. На вылын уджалігӧн ковмис тӧдмасьны архив гижӧдъясӧн, тайӧ колис менам сьӧлӧмын джуджыд пас.
Сідзжӧ чужӧны кыпыд сьӧлӧмкылӧмъяс миян Коми мулӧн медмича вӧр-ва инъяс йылысь видеороликъяс снимайтігӧн: Кадам да Дон тыяс, миян мича Эжва, Печора ю да мукӧд. Ӧдвакӧ найӧ вермасны кольны веськодьӧн кодӧскӧ.
– Кыдзи бӧръянныд, кытчӧ мунны мӧдысь? Ас кӧсйӧм, гижӧдчысьяслӧн вӧзйӧмъяс серти либӧ, гашкӧ, корсянныд аслыспӧлӧс историяа инъяс?
–Ылі районъясын съёмкаяс вылӧ мунӧ некымын лун. Та вӧсна колӧ бура дасьтысьны, артыштны колана ылнаӧдз мунӧмсӧ да кадсӧ. Збыльысь, ме кывза и гижӧдчысьяслысь корӧмъяссӧ, медым ветлыны сійӧ либӧ мӧд оланінӧ. Но колӧ кутны тӧд вылын, мый ветлӧмъяс вылас колӧ оз этша сьӧм, та вӧсна оз век артмы пӧртны олӧмӧ татшӧм корӧмъяссӧ.
– Мый медся ёна шензьӧдӧ, кор кыпӧданныд камерасӧ енэжӧ? Торъялӧны-ӧ сьӧлӧмкылӧмъяс, кор снимайтанныд ыджыд ловъя сикт да сійӧ жӧ эновтӧм грездсӧ, кодӧс вӧр-ваыс вочасӧн «бергӧдӧ» аслыс?
–Да, сьӧлӧмкылӧмъясыс торъялӧны. Ловъя сиктлӧн да грездлӧн энергетикаыс ёна торъялӧ тыртӧм либӧ кык-куим олыся сиктъяс энергетикаысь. Ме зіли петкӧдлыны тайӧс Кулӧмдін районса Вылыс да Улыс Фроловск сиктъяс йылысь видеороликъясын овтӧм сиктъяс йылысь сьыланкывъяс отсӧгӧн.
Кыдзи тайӧ артмис, донъявны тіянлы.
– Вылісянь тыдалӧны мусянь тыдавтӧм кутшӧмкӧ аслыспӧлӧслунъяс: кыдзи сулалӧны керкаясыс, кыдзи вежсьӧ ландшафтыс. Гашкӧ, коми сиктъясын эм кутшӧмкӧ архитектура аслыспӧлӧслун?
–Збыльысь, енэжсянь ставыс кажитчӧ дзик мӧд пӧлӧсӧн. Оз быд сэтчӧс олысь пырысь-пыр вермы казявны, кыті лэбӧ камера. Жаль, мый ландшафтыс ёнакодь шылялӧ, камера оз петкӧдлы сёртасъяс да нӧрысъяс джудждасӧ. Та вӧсна мукӧддырйи лоӧ лэдзны дронсӧ муӧдзыс, лэбны уліті, медым бурджыка петкӧдлыны татшӧминъяссӧ.
Архитектура аслыспӧлӧслуныс ёнасӧ абу. Овмӧдчылӧмаӧсь нэмъяс сайын, вӧчӧмаӧсь ставсӧ сідзи, мед лӧсьыдджыка овны, кор эз на вӧвны машинаяс, ва трубаяс да с.в. Сиктъяс сулалӧны векджык ю-ты дорын, но джуджыд крут берегын. Та вӧсна важ стрӧйбаясыс некор абу ойдлӧмаӧсь. Быд грездлӧн либӧ сиктлӧн аслас чужӧмбан. Найӧ дзик абу ӧткодьӧсь ӧта-мӧдныскӧд. Быд районын оланінъяслӧн эм аслас торъялӧм. Тыдалӧ, тайӧ йитчӧма нэмӧвӧйся торъя оласногкӧд. Кӧнкӧ медшӧр уджыс – кӧр видзӧм, а кӧнкӧ – яя-йӧла скӧт видзӧм. А кӧнкӧ ёнджыкасӧ – вӧралӧм, чери кыйӧм да тшак-вотӧс чукӧртӧм. Керкагӧгӧрса оласног лӧсьӧдӧмыс йитчӧма такӧд да веськӧдӧма, медым кыдзкӧ кокньӧдны олӧм-вылӧмсӧ. Талун ставыс тайӧ сорласьӧма нин, но тыдалӧ на историческӧй тэчасногыс.
– Мый висьталӧны йӧзыс, торйӧн нин сійӧ инъясас олысьяс, кодъясӧс ті снимайтанныд?
–Пӧшти став видеосӧ ме снимайті 2024 воӧдз. Некор некутшӧм шум-зык эз вӧвлы. Мӧдарӧ, век паныдасьлісны бур сьӧлӧма йӧз. Вӧвлі и сэтшӧмтор, кор детинкаяс шыблалісны коптерӧ изъясӧн.
А видео йӧзӧдӧм бӧрын зэв уна гижӧд воӧ видзӧдысьяссянь, кодъяс ӧні олӧны ичӧт чужанінсьыс ылын. Найӧ аттьӧалӧны менӧ ассьыныс сикт-грезднысӧ аддзывны позянлунысь. Тшӧкыда гижӧны, мый видзӧдісны видеосӧ синва сорӧн. Ме водзджыксӧ и думыштны эг вермы, кыдзи олӧмыс разӧдіс мир пасьтала миянсьыным землякъясӧс.
Ютуб каналын зэв уна бур гижӧд матысса суйӧр сайысь да весиг Мадагаскар ді вылысь гижӧдчысьяссянь.
Зэв жаль, мый уна платформа тупкысис, да этшаджык позянлуныс лои кутны йитӧдсӧ мир пасьтала, воча сёрниыс пӧшти орис.
–Мый сьӧкыдджык: веськӧдлыны дронӧн миян войвылын либӧ аддзыны буретш сійӧ, «тӧдчана» кадрсӧ, коді петкӧдлас ин ловсӧ?
–Веськӧдлыны дронӧн абу сьӧкыд, а вот сьӧлӧмӧ йиджана кадрӧ веськавны ёна сьӧкыдджык. Мукӧддырйи удайтчӧ аддзыны татшӧм кадрсӧ сӧмын монтаж дырйи. А овлӧ, и он кый сійӧс.
– Кутшӧм тіян водзӧ вылӧ лэбалан маршрутъяс? Эм-ӧ Коми му карта вылын сэтшӧм ин, кытчӧ ті эн на волӧй, но зэв окота?
–Талунъя лун кежлӧ менам планъясын да уджын, позьӧ шуны, неыджыд кост. Тайӧ йитчӧма кад корӧмкӧд. Оз быдлаын позь вӧдитчыны дронӧн.
Кутшӧмсюрӧ чукӧрмӧм материал колӧ на монтируйтны да йӧзӧдны. Кӧсъя снимайтны вӧр-ва. Но ӧні эмӧсь техническӧй сяма неыджыд мытшӧдъяс, да и прӧст кадыс оз пыр тырмы.
– Кольны кӧ бокӧ роликъяслысь документальнӧй донсӧ, мыйӧн аслыныд кажитчӧны тайӧ лэбалӧмыс да снимайтчӧмыс? Мый тайӧ сетӧ буретш тіянлы – туялӧм, творчество либӧ нӧшта мыйкӧ?
–Мыйкӧ выльтор тӧдмавны кӧсйӧмыс миян кӧленалӧн вӧлі ичӧтсяньыс. Водзынджык унатор тӧдмалім небӧгъясысь, уна сикас телепередачаысь, шуам, «Путешественникъяслӧн клуб». Сэсся мукӧд карӧ ветлӧмъяс да быд выльторйӧн тӧдмасьӧм восьтӧ миртӧ выльнога. Но сӧмын кор заводиті снимайтны миян республикаса сикт-грездъяс, тӧдмаси налӧн историяӧн, ме гӧгӧрвои, кутшӧм этша ми тӧдам ас чужан Коми му йылысь. Чужан муӧн тӧдмасьны позянлуныс меным зэв дона.
Алёна Терентьева. Снимокъясыс Сергей Уляшевлӧн
