Удораса Йӧртымдінын витӧд во нин уджалӧ «Кыргорт» картина галерея. Сиктсӧ водзті Кыргортӧн шулӧмаӧсь, а ӧні галереяыс тайӧ нима. Кольӧм во сэні зільысьяслӧн водзмӧстчӧмӧн президентлӧн грант отсӧгӧн вӧлі котыртлӧма «Арт-школа», кытчӧ волісны сӧвмӧдны сям-кужӧмсӧ Удора районысь да Сыктывкарысь том серпасасьысьяс.
Сиктын олӧм ловзьӧдысьяс пӧвстын тшӧтш и Галина Васильевна Бутырева.
–Галина Васильевна, мый тіянлы Йӧртымдіныс?
–Ме сэні чужи, сэні бать-мам гуяс, и ме лыддя, мый Йӧртымдінын – менам медся дона места.
–Донаиныдлы ӧд колӧ буртор вӧчны, мед сиктыс оліс…
–Мед вӧчны буртор, колӧны йӧз, кодъяс кӧсйӧны вежны олӧмсӧ. И воис кӧ кутшӧмкӧ мӧвп, мед тӧдін, код дорӧ шыӧдчыны, да ӧтлаын босьтчин збыльмӧдны сійӧс.
Йӧртымдінын татшӧм йӧзыс эмӧсь, да сы вӧсна уна кӧсйӧм-босьтчӧм лои пӧртӧма олӧмӧ.
Ме ичӧтсянь ёнджыкасӧ библиотекаӧ зіли ветлӧдлыны, и ӧні, кор волывла чужан сиктӧ, век пырала небӧг видзанінас.
И пыр воам ӧти кывйӧ и водзтіджык сэні уджалысь Галина Владимировна Матвеевакӧд, и ӧні зільысь Елена Генриховна Будринакӧд, да тшӧтш и Удора районса библиотекаясӧн юрнуӧдысь Алина Робертовна Ванеевакӧд. Алина Робертовна олӧ Косланын, но быд субӧта-вӧскресенньӧӧ волывлӧ чужан Йӧртымдінас.
Тайӧ куим морт дорас век верман кутшӧмкӧ вӧзйӧмӧн матыстчыны, и найӧ тэныд отсаласны, асланыс мӧвпъясӧн юксясны.
Бӧръя кадӧ уна выльтор лои пыртӧма сикт олӧмӧ. Сідз, таво сэні дасӧдысь нин нуӧдісны «Кытшъяс» фестиваль, а котыртны тайӧ этноспорт гажсӧ ышӧдісны Алина Робертовна да сылӧн ёртъясыс.
И медводдза фестивальсӧ нуӧдісны асланыс сьӧм вылӧ. Со татшӧм йӧз олӧны Йӧртымдінын.
«Кытшъясын» ордйысьны волӧны и мукӧд районысь, и Сыктывкарысь. И олӧмаяс, и томъяс. Быть зільӧны локны и найӧ, кодъяслӧн вужъясыс Йӧртымдінысь, да кӧсйӧны, мед сиктныс оліс.
Йӧртымдінса вичкоын уна во меститчыліс клуб. Удора районса культура юкӧнӧн сэкся веськӧдлысь Нина Ивановна Прокопьевакӧд сёрниын чужис мӧвп ловзьӧдны сійӧс.
2011 воӧ шыӧдчим искусство гимназияын велӧдчысьяс дорӧ. Куим во дорвыв найӧ волывлісны да зэв унатор вичко дзоньталӧм могысь вӧчисны.
Сідз, клуб дырйиыс вичко дорас некымын стрӧйба кыпӧдлісны, и гимназистъяс разисны найӧс.
Сэсся штукатур-малярӧ велӧдчысь студентъяс волісны пытшкӧсса удж вӧчны.
Ӧткымынӧн шуӧны на вӧлі, нинӧм пӧ оз ков вӧчны. А челядь уджалӧны. Сиктсаяс аддзисны налысь да том йӧзлысь зільӧмсӧ. Водзӧ и асьныс сибӧдчисны уджас, да ӧні ставсӧ нин ас вынӧн вӧчӧны. На лыдын и Матвеев гозъя – Галина Владимировна да Николай Анатольевич. Кольӧм во вевтсӧ лои вежӧма, сьӧмсӧ та вылӧ сиктсаяс жӧ чукӧртісны. Ӧні сигӧръяс вӧчны нин чукӧртӧны.
Мӧйму Йӧртымдінӧ Людмила Михайловна Дымова внучкаыскӧд, том серпасасьысь Настя Пименовакӧд, воліс да видзӧдліс, мый позяс вичко йӧрас садитны да быдтыны.
Людмила Михайловна уна во Александр Католиковкӧд уджавлӧма, главнӧй агрономӧн вӧлӧма. Сійӧс весиг Католиковлӧн интернатын видз-му овмӧсса министрӧн ыдждӧдлӧмаӧсь.
Вичкоас гожӧмъяснас тырыс йӧз волӧ. Пач тэчисны да, позьӧ и тӧвнас волыны, но миян священникыс абу.
Комиын Енлы эскӧм паськӧдӧмын тайӧ медыджыд падмӧгыс. Ыджыд праздникъясӧ, торйӧн кӧ, Троича лунӧ, Йӧртымдінӧ волӧны Благоевысь да Усогорскысь вежа айяс.
Со тадзи гимназистъяслӧн «Паломник» лагерсянь пансис вичко ловзьӧдан уджыс да ӧнӧдз пыр мунӧ сиктсаяслӧн вынӧн нин.
Зэв творческӧй йӧз олӧны Йӧртымдінын, ӧні и сиктса праздник кутісны нуӧдны.
Ме быд гаж вылӧ волыны ог вермы, но вӧвлывлі да, меным ёна кажитчис. И тадзи зэв бур тшупӧдын став аддзысьлӧм-чукӧртчылӧмсӧ котыртӧны.
Сідз, «Кытшъяс» дырйи «литературнӧй огонёк» нуӧдлӧны, пасйӧны сиктысь, районысь, республикаысь медбур йӧзӧс.
Корлӧны сэтчӧ гижысьясӧс, художникъясӧс. Воліс и Лидия Петровна Логинова, сиктсаяс сылы зэв радӧсь вӧліны.
–А кыдзи чужис галерея лӧсьӧдӧм йылысь мӧвпыс?
–Картина галерея лӧсьӧдӧм йылысь ме важысянь нин мӧвпалі, ӧд художникъяс козьнавлісны меным ассьыныс уджъяссӧ, да чукӧрмис уна серпас.
Тайӧ мӧвпсӧ висьталі районса культура юкӧнӧн сэкся веськӧдлысь Лариса Александровна Королёвалы.
Сёрнитчим галереясӧ Усогорскын восьтыны, но эз артмы. Сэсся мӧвпышті: а вай, мися, Сыктывкарын вӧчам.
Юркарса мэрӧн сэки вӧлі Иван Александрович Поздеев, и чужис «Пейзажи Севера» галерея, унджык картинасӧ сэтчӧ сеті.
Но колисны на серпасъясыс, да думышті: Йӧртымдінса библиотекаын ӧд кык жыр эм, ӧтарас позяс картина галерея лӧсьӧдны, а мӧдас выставкаяс котыртлыны.
Тадзи и вӧчим. Вочасӧн серпасыс кутіс содны. Республикаса художник котырӧн веськӧдлысь Фарук Бурангулов, Валерий Марков картинаяс вайисны, Павел Лимеров нылыслысь кык серпас козьналіс.
Галереяын медуна уджыс Татьяна Васильевалӧн, Александра Куликовалӧн.
Валерия Осташова «Арт» журналлы «Дуда платтьӧ» серпасалӧма да Йӧртымдінӧ жӧ вайис. Тадзи вочасӧн и содӧ.
Котыртлывлам серпасъяса, киӧн вӧчӧмторъяса выставкаяс. Петкӧдлісны нин уджъяссӧ Александра Куликова, Вячеслав Куликов.
Кӧрткерӧс районысь художник Сергей Кутькинлӧн эмӧсь Мозынса пейзажъяс, мамладорсяньыс рӧдвужыс сэні олӧны да. Серпасъясыс кажитчисны йӧзыслы.
Пленэр вылӧ волісны Татьяна Васильева да Москваысь Екатерина Ушанова.
А ӧні ёнджыкасӧ блокнотъясӧ сьӧда-еджыда графика рисуйтӧны. Лэдзим нин некымын альбом, ӧтиӧ ӧтувтім Татьяна Васильевалысь да Екатерина Ушановалысь, мӧдӧ – Анастасия Пименовалысь, коймӧдӧ – Александра Куликовалысь серпасъяс.
Галереяӧ чукӧртам ог сӧмын серпасъяс, но и альбомъяс, художникъяс йылысь небӧгъяс. Коді кӧсйӧ, вермӧ тӧдмасьны наӧн.
Февраль заводитчигӧн республикаса Национальнӧй галереяын воссис Москваысь художник Владимир Фёдорович Стожаров чужӧмсянь 100 во тырӧмлы сиӧм «Удорский треугольник» выставка.
Петкӧдлӧма сэні и Геннадий Дарьинлысь неыджыд этюд. Сы улӧ пасйӧма, мый серпасыс «Кыргорт» галереяысь.
Ачыс Дарьиныс Ярославльысь, а Удораӧ волӧма Стожаровкӧд, этюдсӧ Сёрдлаын серпасавлӧма.
Галереяӧ уна йӧз волывлӧны. Кызвыныс некор на некутшӧм галереяын абу вӧвлӧмаӧсь, а Йӧртымдінса «Кыргортӧ» пыралӧм бӧрын и мукӧд галереяӧ кутасны ветлывны.
Благоевса, Усогорскса, Косланса школаясысь челядь волывлӧны.
Йӧртымдінын асланым школа абу нин, Благоев посёлокын велӧдчӧны, но гожӧмъяснас сиктын челядьыс тыр, и тшӧкыда пыравлӧны библиотекаӧ, тӧдмасьӧны галереяӧн.
«Кыргорт» галерея топыд йитӧдын уджалӧ чужан му туялан шӧринкӧд.
Шӧринсӧ лӧсьӧдӧма вӧвлӧм школаын, и сэні коркӧ котыртлісны сиктса керка пытшкӧслы сиӧм выставка, петкӧдланторсӧ сэтчӧ йӧртымдінсаяс гортсьыныс ваявлісны.
Важ фотоальбомъяса выставка дырйи ме лун джын видзӧдалі альбомъяссьыс снимокъяссӧ.
Татьяна Вениаминовна Ермишина чукӧртӧ Ву ю бокысь изъяс, и вермас лоны, мый важ школаса ӧти жырйын лоас изъяса музей.
Татьяна Вениаминовналӧн век уна мӧвп чужӧ. Со неважӧн вӧзйис сиктын «кругосветнӧй путешествие» нуӧдны.
Думыштӧмаӧсь Йӧртымдінын и выль уджтас, гӧсьтъясӧс кӧсйӧны тӧдмӧдны, мыйӧн нималӧ сиктыс. А нималӧ сійӧ вичкоӧн, «Кыргорт» галереяӧн, модельнӧй библиотекаӧн.
–Галина Васильевна, «Арт-школа» йывсьыс паськыдджыка висьталӧй.
–«Арт-школасӧ» вӧлі котыртӧма Стожаровлы сиӧм во кежлӧ дасьтысигӧн, и 2024 воас сійӧс медводдзаысь нуӧдісны. Волісны сэтчӧ искусство гимназияса да Удора районса ныв-зон.
Сэки том серпасасьысьясӧс сиктса войтыр вердісны-могмӧдісны, а 2025 воӧ библиотекаын зільысьяс грант серти нин сьӧм шедӧдісны. Сьӧмыс тырмис и открыткаяса кык набор да буклет йӧзӧдны.
Колӧ шуны, налӧн тайӧ абу нин медводдза грант, и зэв нимкодь накӧд уджавны.
–А эмӧсь-ӧ Россияын кӧнкӧ сиктса галереяясыс? Гашкӧ, сӧмын Комиын татшӧмсӧ восьтӧма да?
–Сиктса галерея медводз воссьылӧма Башкортостанса Воскресенск сиктын.
1941 воӧ Москваысь сэтчӧ эвакуируйтлӧмаӧсь Суриков нима художествоа школа да сэні велӧдчысьясӧс. На пӧвстын вӧлӧма и дас вит арӧса Владимир Стожаров.
Кор нин нималана художникъясӧн лоӧмаӧсь, абу вунӧдӧмаӧсь Воскресенсксӧ, волывлӧмасӧь сэтчӧ да асланыс уджъясӧн озырмӧдӧмаӧсь сэтчӧс галереясӧ.
Эмӧсь сиктса галереяяс и Новосибирск, Владимир, Вӧлӧгда обласьтъясын, Красноярск крайын. Со и Комиын лоис.
Ми кӧсъям, мед миян сиктса галереяным содіс бур серпасъясӧн.
Сэні ни ӧти репродукция абу, ставсӧ художникъяслӧн киӧн серпасалӧма. Эм весиг Виктор Савинлы памятниклӧн гипсысь вӧчӧм макет. Козьнавліс сійӧс Майя Волкова, скульптор Владимир Рохинлӧн дӧваыс.
Некымын татшӧм макет сійӧ вӧчлӧма, ӧтиӧс позьӧ аддзывны Куратовлӧн литература музейын.
Эм кӧ картина либӧ скульптура, бокиті ме ог мун.
Телевидениеын уджалӧмсянь на, кор дасьтылі художникъяс йылысь передачаяс, татшӧм интересыс менам. А ӧні эм позянлун и аслым пырӧдчыны галерея лӧсьӧдан уджӧ, и талы ме зэв рад. «Пейзажи Севера», «Кыргорт» нимъяссӧ ме жӧ вӧзйи.
Менсьым кӧ юаласны, тэ пӧ кытысь, век вочавидзла: ме – Кыргортысь. Йӧртымдінсӧ водзті Кыргортӧн шулісны да. И мед сійӧ водзӧ олас галерея нимын.
–Галина Васильевна, тӧдӧмысь, тіян эмӧсь и нӧшта на мӧвпъяс?
–Йӧртымдінын котыртім «Мича му» ТОС, ньӧбим ыджыд керка, и мӧвпалам вӧчны сэні сиктса оласноглы сиӧм музей. Дорсяыс кӧсъям кыпӧдны пывсян, кузнеча.
Кузнечаыс сиктын коркӧ вӧлі, Кузнеч Вась сэні уджавліс.
Ме ичӧтдырйи батькӧд тшӧкыда волывлі сэтчӧ. Бать кытчӧ оз вӧлі мун, ме пыр сыкӧд ветлӧдлі.
Эз и ыджыд вӧв кузнечаыс, пывсян кодь ичӧтик. Бисӧ пӧльтлісны дорччан пушканын.
Радейта вӧлі видзӧдны, кыдзи уджалӧны кузнечаас. Киӧн уджалысь йӧзсӧ зэв ёна пыдди пукта.
Кузнечаыс меным челядьдыр йылысь казьтылӧм. И окота, мед и ӧнія челядь тӧдісны дорччан удж йылысь.
Комиын эм кӧртӧн вӧдитчысь зэв бур мастер Макта Дораев, ми сыкӧд сёрнитчим нин Йӧртымдінӧ ветлӧм йылысь.
Таво Йӧртымдінын кык юбилей кутам пасйыны: «Кытшъяс» фестивальлы дас да Коми небӧг гажлы нелямын во. Гажсӧ таво гожӧм Йӧртымдінын нуӧдасны. Вот юбилейяссӧ пасъям, и босьтчам музей лӧсьӧдан уджас. <>
Сёрнитіс Павел Симпелев. Серпасъясыс «Кыргорт» галереяысь, снимокъясыс ӧтуввезйысь.