Республикаын талун уджтӧмалӧ 2.200 морт (мӧйму вӧлӧма 3.310). Тайӧ верстьӧ олыссьыс 0,6 прӧчент. Мӧд ногӧн кӧ, уджалан арлыда быд сё мортысь квайтӧн уджтӧмалӧны либӧ корсьӧны удж. Сыктывкарын татшӧмыс 449, Воркутаын – 214, Печораын – 161. Каръ-ясысь медся этшаӧн тӧв чужъялӧны Усинскын.
Занятосьт шӧринъяс вӧзйӧны 5.614 уджаланін, сы лыдын Сыктывкарын – 2.102, Ухтаын – 544, а Усинскын – 440. Эм позянлун бӧрйыны шогмана нажӧтка.
Уджалысьыс оз тырмы йӧзӧс бурдӧдан да велӧдан юкӧнъясын. Кокньыда позьӧ инасьны шоперлы, пусьысь-пражитчысьлы да вузасьысьлы.
Кыдзи корсьны сьӧлӧм-ловлы шогмана удж? Мыйӧн вермас отсавны Комиын «Работа России» кадрӧвӧй шӧрин?
Тайӧ да мукӧд юалӧм вылӧ вочавидзис шӧриннас веськӧдлысь Ирина Рыбина аслас овмӧсӧн тӧдмӧдігӧн.
Экономистсянь… пусьысь
–Шӧринӧ шыӧдчысь медводз веськалӧ ыджыд жырйӧ, кӧні эм некымын компьютер. На отсӧгӧн позьӧ шыӧдчыны «Работа России» порталӧ. Сідз шусяна лыдпаса консультант отсалас дасьтыны резюме да ыстыны ӧтуввез пыр. Вочакывъяс мортыслы индасны, кутшӧм кадӧ позяс волыны шӧринас.
Лыдпаса консультантысь ӧтдор удж корсьысьлы вермас отсавны и Валерий Калинов. Шӧринас сійӧ зільӧ коймӧд во. Валерий Геннадьевич – зэв бур специалист. Сійӧ вочаалӧ удж корсьысьӧс, висьталӧ, мый вӧчны, ковмас кӧ, отсалӧ дасьтыны шыӧдчӧм да мукӧд документ.
Шӧринас пыранінын эм вермытӧмаяскӧд уджалан жыр. Водзті найӧ, кыдзи и став удж корсьысьыс, пыравлісны занятосьт службаса уна специалист дорӧ. Талун найӧс могмӧдӧны ӧтилаын. Кураторыс тӧдӧ быд вермытӧмаӧс, мыйсяма висьӧмӧн нёрпалӧ, кӧні водзті уджавлӧма да с.в. Татчӧ жӧ волӧны психолог, профориентолог да методолог. Татшӧм уджаланногсьыс во-дзӧсыс эм. 2022 воын кӧ вермытӧмаяс пӧвстысь удж вылӧ инасьліс 37,8 прӧчентыс, мӧйму лыдпасыс содіс кык пӧв.
Шӧринын торъя жыръясын позьӧ сёрнитны колана специалисткӧд, паныдасьлыны уджӧн могмӧдыськӧд.
Отсӧг сетӧны и психолог да профориентолог. Медводз, дерт, бӧрйыны шогмана профессия. Тайӧ специалистъясыс вермасны вӧзйыны велӧдчыны, мед босьтны колана специальносьт. Госзадание серти миян шӧринлӧн эм позянлун ыстыны уджтӧмалысьӧс курсъяс вылӧ. Таысь ӧтдор «Кадры» нацпроект серти вермам велӧдны ӧткымын войтырӧс.
Психолог Ольга Рябова босьтчӧма вӧдитчыны выль методикаӧн – метаболика картіӧн. Тайӧ ёнджыка лӧсялӧ том йӧзлы. Мортыслы петкӧдлӧны кутшӧмкӧ серпасъяс, и сійӧ юӧртӧ, мый воӧ сьӧлӧм вылас, а мый – оз. Та серти психолог тӧдма-лӧ, кутшӧм профессия лӧсялӧ том мортыслы, мый сійӧ сяммӧ вӧчны да с.в.
Ольга Рябова – зэв тӧлка специалист. 2023 воын профмастерство конкурсын сійӧ лоис коймӧдӧн.
Лючки бӧрйӧм профессияысь водзӧсыс абу сӧмын государстволы, а медводз аслыс мортыслы. Унаӧн корӧны отсавны босьтны выль профессия, вужвыйӧн кӧсйӧны вежны олӧмсӧ да.
Сідз, шыӧдчыліс морт, коді 15 во зільӧма исполнительнӧй власьт тэчасын, а помаліс курсъяс да инасис уджавны… сварщикӧн. Окота пӧ аддзыны аслам киӧн вӧчӧмтор. Экономист нэмсӧ зільӧма министерствоын, а велӧдчис пусьыны-пражитчыны. Олӧма нин ань уна во бухгалтералӧма. Тайӧ специальносьтас сійӧс томдырйиыс туйдӧма мамыс. Нывбаба висьталӧ, быд асыв пӧ ачымӧс юрси кучикӧд кыска вӧлі вылӧ…
Профориентацияын медтӧдчанаыс – отсавны мортыслы босьтны сэтшӧм специальносьт, медым асывнас окотапырысь муніс удж вылас.
Быд вермытӧмлы шӧринын лӧсьӧдам лыдпаса портфолио. Медводдза лист бокас мортыслӧн снимок да юалӧм-вочакывъя лист бок. Эм сэні и кураторсянь да психологсянь характеристика, анкета, диагностика карта, тест вылӧ вочакывъяс да резюме.
Мый тайӧ сетӧ? Быдӧн, кодлы уджӧн могмӧдысь вочавидзӧ, мый татшӧм специалистыс сылы оз ков, усьӧ ловнас, артмӧ сідз шусяна стресс.
Ӧні жӧ уджӧн могмӧдысь вермас видзӧдлыны татшӧмыслысь лыдпаса портфолиосӧ да, шогмас кӧ сылы мортыс, шӧринын котыртлам налысь аддзысьлӧм. Оз кӧ, мӧдам корсьны мукӧд предприятие-организация. Татшӧм портфолиосӧ кутам лӧсьӧдны и СВО-са ветеран-инвалидъяслы да нӧбасьысь аньяслы.
Эз сӧмын нимыс вежсьы
Ирина Владимировна нӧшта юӧртіс, кутшӧм вежсьӧмъ-яс лоисны шӧринас.
–2019 воын страна пасьталаын занятосьт шӧринъяс мӧдісны мыйсюрӧ вежлавны асланыс уджын, сідз шусяна брендбукын да с.в.
Ми сэки медсясӧ зілим отсавны уджтӧмалысь вермытӧмаяслы да мыж вештӧм бӧрын дзескыдінысь петӧмаяслы.
2022 воын миян веськӧдлысьяс воисны ӧти кывйӧ, страна пасьталаын пӧ колӧ нуӧдны сідз шусяна комплекснӧй модернизация, медым быд регионын миян службаным ӧти ним улын вӧчис ассьыс уджсӧ. 2023 воын татшӧм выль пыртӧмас босьтчисны странаса 17 регионын, 2024-ӧдын – дас кыкын, мӧйму – дас сизимын. Таво модернизацияыс лоас 16 регионын, тшӧтш и Комиын.
Республикаын мӧйму нин ӧтувтісны занятосьт шӧринъяслысь кызь филиал. Ӧні лоас ӧти сідз шусяна юрлицо, веськӧдлан шӧриныс воссяс Интернациональнӧй уличаса 113-ӧд номера керкаын.
Дерт, татшӧм вежсьӧм-выльмӧдӧмыслӧн медшӧр могыс абу «Работа России» вывеска-эмблема вежӧмын. Медтӧдчана лючки ёртасьны да могмӧдны уджтӧмалысьӧс и уджӧн могмӧдысьӧс. Шӧ-ринса специалистлы колӧ вӧчны ставсӧ, мый бурмӧдас мортыслысь олӧмсӧ, отсалас венны сьӧкыдлунсӧ. Олӧмад быдторйыс овлӧ. Мортыс воштӧ удж, дзоньвидзалунсӧ, либӧ нывбаба-мам оз вермы инасьны удж вылӧ, ичӧт кагуксӧ некодкӧд кольны да.
Кӧнсюрӧ талун восьталӧны асшӧр кадрӧвӧй агентствояс, кӧні удж вылӧ морт-сӧ иналӧмысь да велӧдӧмысь босьтӧны сьӧм. Миян шӧринным кызвын уджсӧ бергӧдӧ дон босьттӧг.
Ми мӧдім топыдджыка ёртасьны уджӧн могмӧдысьяскӧд. Нацпроектсӧ абу весьшӧрӧ шуӧма «Кадрыӧн». Миян мог – бӧрйыны предприятие-организациялы колана уджалысьясӧс. А та могысь нуӧдны профориентация, велӧдны, лӧсьӧдны вахтаӧн зільысьясӧс, отсавны суйӧр сайысь воӧм соотечественникъяслы пырӧдчыны удж вылӧ иналан программаӧ да с.в.
Миян шӧрин вӧдитчӧ и сідз шусяна искусственнӧй интеллектӧн. Торъя программа бӧрйӧ мортыслы буретш сылы лӧсялана удж, тшӧтш и республика пасьталаысь.
Занятосьт шӧринлӧн водзті вӧлі ӧти мог – корсьны мортыслы удж, да сэсся мед эз нин волы мӧдысь. Талун ми сійӧс виччысям, но ог выль удж вӧзйӧм могысь. Миянлы лоас зэв нимкодь, вайӧдас кӧ сійӧ миян шӧринӧ профориентация могысь челядьсӧ, либӧ корас отсавны панны выль удж, босьтны содтӧд тӧдӧмлун да с.в. Миянлы зэв тӧдчана татшӧм ёртасьӧмыс.
<> Николай РАЗМЫСЛОВ. Снимокъясыс авторлӧн.