«Добро.ру» платформалӧн юӧр серти, Россияын артавсьӧ 8 миллион гӧгӧр доброволеч да 150 сюрс волонтёр котыр.
Быдсямаыс тай овлӧ, кор колӧ отсӧг, вӧр-валы кӧть звер-пӧткалы да йӧзлы. И сідз шусяна кос статистика сайын пыр саймовтчӧма сьӧлӧм вӧрзьӧдана лоӧмтор, кӧні колӧ мортлӧн отсӧг. Мый ышӧдӧ йӧзӧс ставсӧ эновтны да ассьыс дженьыд отпусксӧ коллявны чизыр тӧла Войвыв кытш сайын, кутшӧм водзӧс сетӧ волонтёралӧмыс доброволечлы? Талы вочакывсӧ тӧдмалам миян уджъёрт, «Радуга» журналса главнӧй редактор Нина Новиковалӧн туй выв пасйӧдъясысь. Неважӧн сійӧ волонтёралӧма, пелькӧдчӧма Баренцев саридз дорын.
Самурайлӧн абу могыс, эм сӧмын туй. 5.000 километр
Буретш та мында ми мунім Полина да Костя Романовъяскӧд важиник «Опельӧн» Сыктывкарсянь Териберкаӧ да бӧр Сыктывкарӧ. Но кыдзи мунім? Найӧ, дерт, рулитісны, а ме медводдзаысь на вӧлі пассажирӧн. Нинӧм йылысь эг майшась, узи, сёйи, кадысь кадӧ юи юр кольмӧмысь лекарство да кывзі Мураками.
Каръяс, тыяс, гӧраяс, юяс – машина ӧшинь сайын серпасыс вежласис диафильмын моз. Мончегорск чуймӧдіс мича паркъясӧн да лӧнь набережнӧйӧн. Каргопольын медводдзаысь аддзылі кӧлуй пожъяланін. Сэтчӧс олысь висьталіс, кыдзи колӧ пеславны-пожъявны кӧлуй ключ ваын. Черевково ичӧт сикт вежӧрӧ коли серпасасьысь Агния Шаньгиналӧн лев керкаӧн, а Котлас – ёртъяслӧн шуда позйӧн, кӧні ми войколалім.
Колӧ шуны, ми ньӧтчыд эг нуръясьӧй кафеын. Паськӧдчылім мичаинъясӧ, дасьтылім биаруа горелкаӧн сёян, чӧсмасим гортысь босьтӧм вӧлӧгаӧн: кабачокысь рагуӧн, лисичкаысь жульенӧн, Романовъяслӧн соус пестоӧн. Майбыр, гастротур!
Войвыв кытшсайса великанъяс
Кор мунім Серебрянское шоссе пӧлӧн, миян водзын быльс мыччысисны кызь судтаа керка джуджда великанъяс: Колваса ВЭС-лӧн тӧв мельничаяс. Вынаӧсь, бордныс шевкнитчӧма 150 метр. Ставыс тані уджалӧ 57 ыджыд турбина, быдса Монако пасьталаынӧсь!
Миянӧс чуймӧдіс, мый оз став тӧв мельничаыс ӧти кадӧ бергав. Налӧн тэчасныс «сюсь»: ав-томат сувтӧдӧ турбинаяссӧ, медым вӧлі энергия баланс. Тайӧ и ён тӧв ныр кыптылігӧн, и быдлунъя уджын, и арктикаса йи лоптъясысь сывдігӧн. Снимайтім великанъяслысь уджсӧ (тайкӧ кок йылысь усям) да тӧвзим водзӧ – Териберкаӧ!
Териберкалӧн гуся карта
Териберка кӧдж картаысь позьӧ аддзыны Териберка, Опасов куръя да Орловка лайкола. Пӧжалуй, и ставыс. Но волонтёръяслы тайӧ берегыс важӧн нин ас, гуг и бан тӧдӧны да дасьтісны аслыссикас инъяса карта: Штопаная креж, Атаманша горс, Спасение Командора бухта – быд нимӧ саймовтчӧма аслас история.
Кыдзи висьталіс меным уджтасса научнӧй директор Владимир Латка, волонтёръяслӧн лагеркӧд орчча куръясӧ шуӧмаӧсь «Спасение Командора» сы бӧрын, кор вит сутки чӧж шторм дырйи видзӧмаӧсь сэні гыясысь пыжсӧ.
Лисий пляж ним кӧвъясьӧма берегыслы сэк, кор медводдзаысь на татчӧ волонтёръяслӧн волігӧн гӧгӧр вӧлӧма руч кок туй.
Ӧні сэсся тайӧ аслыспӧлӧс нимъяссӧ висьтавлӧны выльысь воӧм волонтёръяслы.
Мый шыбитӧ океанӧ
Миян отрядлӧн медводдза волонтёралан лун. Ме сэтшӧма виччыси сійӧс, медым пелькӧдны лыа берегсӧ. И тӧданныд, кыдзи ме ачымӧс кылі, кор катер колис миянӧс лӧп-шыблас мешӧкъясӧн берегӧ? Сьӧлӧмӧй дількмуні…
Куим час чӧж ме весалі сӧмын кык квадрат метр! Быд кӧвтор помысь кыскысис-каттьысис нюйт сора важ ботанъясысь тупыль.
Кер-плака улын канистра, ведра, кӧм да весиг пинь весалан тшӧтка. Медся сьӧкыд ӧктыны посньыд лӧпсӧ: вевт-пробка, сок трубка, чача тор, пакет тор, кетчуп-майонез доз…
Волонтёръяс чукӧртӧны сӧмын пластик, пу да стеклӧ оз. Буретш пластик нэмъяс чӧж сісьмӧ. А кор кольӧ гыж ыджда, сідз шусяна микрочастица, бара веськалӧ саридзӧ, пагӧдӧ пемӧсъясӧс и тэа-меаӧс.
«Сортируйтан цех» да Пенопласт коллапс
Тані, берегас, казялан шензьӧданатор. Океан быттьӧ ыджыд сортируйтчан цех: ӧтилаӧ сійӧ шыбитӧ чери кыян угоддьӧ коляс, мӧд берегӧ – тыртӧм канистра да пластик сулея, а коймӧдлаӧ – пенопласт. Наука боксянь талы некутшӧм гӧгӧрвоӧдӧм абу, но кыдз шуласны, мый эм, сійӧ эм.
Медся шуштӧминсӧ официальнӧй картаас абу пасйӧма – тайӧ Пенопласт коллапс.
Во нелямын сайын тані вӧйӧма стройматериал тыра караб. Гынас ляскӧма крежас тонна пе-нопласт, коді ӧні крӧшитчӧ-чирйысьӧ. Волонтёръяс матӧ дас во пелькӧдӧны саридз куръясӧ, но уджыс оз помасьлы.
Вежонӧн, мыйта сэні олі, пыжӧн и подӧн туялі Териберкалысь гуся пельӧсъяссӧ. Ас синмӧн некор на эг аддзыв татшӧм мичлунсӧ, вӧрзьӧдлы-тӧминсӧ! И мыйта на позьӧ видзӧдлыны да нимкодясьны. Окота эскыны, мый ставыс тайӧ оз кут йитчыны лӧп-ёгкӧд.
Менам Арктика
Волонтёр смена лэбыштіс быттьӧ здукӧн, но козьналіс меным сэтшӧм уна «медводдзаысь»! Ме медводдзаысь узи палаткаын та пӧрйӧ ӧтнамӧн, и кӧть сынӧдыс вӧлі ыркыд, минуса температура, эг кынмы.
Медводдзаысь видлі саридзса ёжӧс, кодлысь кӧрсӧ ӧткодялі эськӧ сола мангокӧд. Медводдзаысь пыжӧн петалі восьса саридзӧ. Медводдзаысь гожйӧдчи мир пасьталаын медся войвыв шезлонгын, туялі горсъяс, купайтчи гӧраса йиа кӧдзыд тыын.
Тӧдмаси зэв аслыспӧлӧс йӧзкӧд. Быдлунъя олӧмас на пиысь кодкӧ челядьӧс бурдӧдысь, кодкӧ гидроэлектростанцияса инженер, журналист, учёнӧй, слесар… А тані найӧ ставныс – волонтёръяс. И быдӧн отпускалігас бӧрйис палатка, Арктика да шуис вӧчны мыйкӧ буртор.
Тіян пиысь кӧ кодкӧ тшӧтш кӧсйӧ волыны татчӧ, эн кольччӧй Териберка посёлокӧ. Караб шойнаысь да Левиафан колясысь ӧтдор (да и сійӧ муляж), ті нинӧм он аддзылӧй. Бурджык шыӧдчӧй волонтёръяс дорӧ, и тіянлы воссяс олӧмас дзик мӧд серпас!
Кыдзи водзӧ овны?
Бӧръя лунас ме воӧдчи туй помӧдз. Сійӧ Орловка лайкола дорын. Сэні эм та йылысь пасйӧд. Аслыспӧлӧс ин…
Коркӧ тайӧ креж пырыс кӧсйӧмаӧсь писькӧдны куръя дорӧ туй, но эновтчӧмаӧсь. Ӧні паськыд туйыс зурасьӧ из стенӧ. Но бергӧдчыны кӧ, кежны кӧ туйсьыс, кок улад лоӧ кисьмӧм чӧдъя дас кымын ордым. А водзын, мыйта судзӧ синмыд, – мичасьыс-мича кыа да ӧшкамӧшка, кӧні шонді водӧ узьны Баренцев саридзӧ.
Кор помасис волонтёралӧм, воӧдчим пыжӧн посёлокӧ. Бара мыччысисны берег пӧлӧн тутвидзысь кафешкаяс, но на вылын пӧртмасьысь яръюгыд гижӧдъясыс быттьӧ курӧдісны нин синтӧ, а эз гажӧдны, кыдзи и странаса быд пельӧсысь воӧм машинаяс. Ставыс тайӧ вӧлі мустӧм да ковтӧм нин.
И кыдзи водзӧ овны? «Сменасянь сменаӧдз», – вочавидзисны меным волонтёръяс.
Кӧсъян кӧ лоны волонтёрӧн
Териберка сӧстӧм берег («Чистый териберский берег») – тайӧ экология уджтас, кодӧс дасьтӧмаӧсь 2022 воын. Водзмӧстчысьясыс – кит доръян фондӧн веськӧдлысь Владимир Латка да сылӧн Ульяна нылыс.
Волонтёръяс котыртлӧны полевӧй лагеръяс, кӧні бур вӧчны окотитысьяс кывзӧны тшӧтш лекцияяс Кола кӧдж, сэтчӧс вӧр-ва йылысь, видзӧдӧны лэбачьяс да китъяс бӧрся.
Кӧсъянныд кӧ отсавны войвыв вӧр-валы, колявны кадсӧ пӧльзаӧн, шыӧдчӧй! Смена котыртысьясӧс аддзыны абу сьӧкыд, колӧ гижны «ВКонтактеын» «Чистый териберский берег» котырӧ. <>
Нина Новикова. Снимокъясыс авторлӧн да Валерия Петряниналӧн.
Комиӧдіс Екатерина Макарова.