Комиын взятка ыдждаыс воысь-во пӧ чинӧ. Кутшӧмкӧ «услугаысь» мӧйму козьнавлӧмаӧсь шӧркодя 107 сюрс шайт (воддза воын сетлӧмаӧсь 153, а 2019-ын – 817 сюрс).
Дерт, тайӧ шӧркодь лыдпас. Шуам, машина руль сайын пукалысь вермас вӧзйыны ГИБДД-са сотрудниклы 500 либӧ 5 сюрс шайт, медым сійӧ «эз казяв» туй выв правилӧ торкӧмсӧ.
А кутшӧмкӧ тӧдчанаджык ускӧттьӧ сайӧдӧмысь ковмас нин миллион…
Кутшӧм вытьныс горш йӧзыслӧн талун? Кӧні медъёна поздысьӧма коррупцияыс?
Республикаса юралысьлӧн Общественнӧй приёмнӧйын сёрниыс вӧлі государственнӧй да муниципальнӧй власьт тэчасъясын коррупциялы паныд водзсасьӧм йылысь.
Сыктывкарса прокуратураысь коррупциялы паныд тышкасян юкӧнысь старшӧй прокурор Александр Егоров:
–Коррупциялы паныд тышкасьӧмкӧд йитӧдын 2008 вося декабрь 25 лунӧ вынсьӧдӧма 273-ӧд номера федеральнӧй оланпас («О противодействии коррупции»). Сэні стӧча да гӧгӧрвоана пасйӧма, мый сэтшӧм коррупцияыс. Дженьыда кӧ, чина морт, коді аслас индӧдӧн вермӧ сетны позянлун мыйкӧ котыртны, восьтыны либӧ, мӧдарӧ, дугӧдны, киритны, вӧчӧ тайӧс оланпас торкӧмӧн да кутшӧмкӧ водзӧс босьтӧмӧн. И оз сӧмын аслыс, но и рӧдвужыслы, тӧдсаыслы, уджъёртыслы сьӧм, эмбур, услуга корӧ вичмӧдны. Россияса Уголовнӧй кодексысь 30-ӧд глава серти коррупцияӧн лоӧ и йӧзӧс бӧбйӧдлӧм, сьӧм таргайтӧм да ылӧдчӧмӧн сыӧн вӧдитчӧм, взятка сетӧм да босьтӧм.
Уголовнӧй делӧясыс медсясӧ йитчӧмаӧсь тӧдӧмлун сетӧмкӧд, вӧр овмӧскӧд, дзоньвидзалун видзӧмкӧд, ЖКХ-кӧд, а сідзжӧ государственнӧй да муниципальнӧй контракт збыльмӧдӧмкӧд.
Коррупциякӧд йитчӧм мыжыс Комиын чинӧ. Таво миян ведомствоӧ воис татшӧм мыж йылысь 36 юӧр, мӧйму вӧлі 77. На кузя панӧма 27 уголовнӧй делӧ, кольӧм во – 59.
Сыктывкарын таво вӧчӧмаӧсь коррупциякӧд йитчӧм 26 мыж, мӧйму вӧлӧма 10. Сідз, взятка таво сетӧмаӧсь сизимысь, а кольӧм воын – ӧтчыд. Сьӧм сетігӧн кутӧма куим мортӧс, а мӧйму – ни ӧтиӧс. Но тайӧ содӧмыс медсясӧ сы сайын, мый делӧсӧ ёрдӧ ыстытӧдз мукӧдысьсӧ лоӧ дыр туясьны.
Сідз, 2024 воын на спорт учреждениеса бухгалтер удж вывсьыс дзикӧдз мунігӧн Россияса Удж кодекс торкӧмӧн пасйӧма аслыс 589 сюрс шайта сідз шусяна зарни парашют. Таво гожӧмнас ёрд тшӧктӧма косӧдны тайӧ сьӧмсӧ.
Нӧшта паськалӧма «сьӧд касса». Предприятие-организацияӧн веськӧдлысь сетӧ уджалысьясыслы колана мындаысь ыджыдджык премия, а сэсся бӧр корӧ содтӧд сьӧмсӧ. Он кӧ сет, мездас удж вывсьыд.
Овлӧ, государственнӧй либӧ муниципальнӧй контракт збыльмӧдігӧн уджсӧ примитысь кырымалӧ вӧчӧмтор йылысь акт. Ставыс пӧ лючки, и некутшӧм тырмытӧмтор абу. Но збыльвылас унатор вӧчӧмаӧсь сідз-тадз. Та вылӧ видзӧдтӧг пӧдрадчикыслы тырвыйӧ вештысьӧны, а кабаласӧ кырымалысьлы таысь «чуктӧ» мыйтакӧ сьӧм. Татшӧм ногӧн ылӧдчӧмаӧсь юркарын ӧшинь увъясын пелькӧдчиг-дзоньтасигӧн.
Ӧткымын организация-котырын эмӧсь сӧмын кабала вылын «уджалысьяс», мукӧддырйиыс на пиысь кодсюрӧ абу нин ловъяӧсь.
Овлӧ, госвласьт тэчасын зільысь торкӧ оланпас да гӧгӧрвоӧ, мый таысь вермасны кыскыны кывкутӧмӧ. Медым эз эрдӧдны, водзті чинаыд «ас кӧсйӧм серти» мунліс удж вывсьыс. Та дырйи панӧм нин прӧверкасӧ дугӧдлісны.
Оланпасӧ выль вежсьӧм-содтӧд пыртӧм бӧрын тайӧс вӧчны лоис сьӧкыд. Прокуратура делӧсӧ видлалӧм бӧрын шыӧдчӧ ёрдӧ да корӧ, медым мортсӧ мездісны удж вывсьыс эз «ас кӧсйӧм сертиыс», а «дӧвериесӧ воштӧмысь». Трудӧвӧй книжкаад татшӧм пасйӧдӧн сьӧкыд инасьны сьӧма уджаланінӧ.
Воысь-во медся уна тырмытӧмтор да Россияса КоАП торкалӧм ми аддзам чинаяслӧн чӧжӧс да эмбур йылысь декларацияясысь. Найӧ тшӧкыда «вунӧдӧны» пасйыны ассьыныс либӧ матысса рӧдвужыслысь патера, машина, му участок, дача да с.в. Кор прӧверка дырйи корам юӧртны, кутшӧм сьӧм вылӧ мортыс ньӧбис дона эмбурсӧ, сійӧ оз вермы гӧгӧрвоӧдны…
Прокуратуралӧн прӧверкаяс петкӧдлӧны, мый оланпаскӧд йитӧдын уна торкӧм йитчӧма «конфликт интересовкӧд». Шуам, верӧсыс – предприятие-котырӧн веськӧдлысь, гӧтырыс – главнӧй бухгалтер, сэні жӧ зільӧны и верстьӧ челядьыс либӧ рӧдвужыс.
Медым татшӧм «конфликтыс» эз ло, предприятие-организацияясын котыртӧмаӧсь коррупциялы паныд водзсасян комиссияяс, кӧні быд боксянь видлалӧны удж вылӧ пырысьӧс да вӧчӧны кывкӧртӧд, кутшӧм должносьт сылы позьӧ вӧзйыны.
Коррупциялы паныд тышын ыджыд тӧдчанлун босьтӧ профилактика, коррупцияыслысь помка да сыысь ускӧттьӧ туялӧм-бырӧдӧм, а сідзжӧ мыжсӧ эрдӧдӧм.
Предприятие-организацияӧ волігӧн висьтавлам, мыйӧн торъялӧ гортсаыдлы, гӧтыр-челядьыдлы, ёртыдлы козиныс уджвывса веськӧдлысьӧс кутшӧмкӧ донаторйӧн аттьӧалӧмысь. Удж вылын Выль во да мукӧд праздник дырйи сетӧм козинсӧ колӧ пасйыны торъя документӧ. Овлӧ, бюджет организацияӧс контракт серти быдторйӧн могмӧдӧ кутшӧмкӧ котыр. И сэтчӧс веськӧдлысьлы кӧ козьналасны донатор, тані нин колӧ зэв сюся видзӧдны, абу-ӧ тайӧ коррупция. Татшӧм ногӧн «аттьӧалӧмысь» вермасны кыскыны административнӧй да весиг уголовнӧй кывкутӧмӧ.
Коми Республикаын Россияса следственнӧй комитетлӧн Сыктывкарса управлениеысь (СУСК) юкӧнӧн веськӧдлысь Дмитрий Сотиев:
–Сыктывкарын мӧйму туялім куим делӧ. Сідз, ӧти мужичӧй вӧзйӧма 25 сюрс шайт, медым погона морт «эз казяв» гажа юрӧн руль сайӧ пуксьӧмсӧ. Мыжасӧ во кежлӧ пуксьӧдӧмаӧсь дзескыдінӧ да таысь ӧтдор ёрд шуӧма перйыны 500 сюрс шайт штрап.
Мӧд кузяыс парма-яг дорйысь инспектор босьтӧма 100 сюрс шайт да «абу казялӧма» вӧралан правилӧ торкӧм. Сылы ковмас мынтыны 900 сюрс шайт штрап.
Коймӧд мыжсӧ вӧчӧма коммерсант. Право дорйысь сотрудниклы вӧзйӧма 20 сюрс шайт взятка, медым вузасян правилӧ торкӧмысь эз панны уголовнӧй да административнӧй делӧ. Штрапыс та пӧрйӧ тӧдчана – 1,5 миллион шайт.
Россияса Уголовнӧй кодексысь 204-ӧд статья («Коммерческӧй подкуп») кузя таво туялім кык делӧ. Льготаа кредит босьтӧм могысь банкса сотрудникъяслы ӧти коммерсант вӧзйӧма 600 сюрс, а мӧдыс – 100 сюрс шайт.
Оз кольччыны и вӧрын уджалысьяс. Лесник оланпас торкалӧмӧн вичмӧдӧ делянка, горш войтыр керасьӧны да нуӧны вӧрсӧ. Дерт, татшӧм пӧрӧдчӧм вылӧ син куньӧмысь лесникӧс «аттьӧалӧны» сьӧмӧн.
Таво следовательяс туялісны, кыдзи Княжпогост районысь «Железнодорожнӧй лесничествоӧн» веськӧдлысьӧс вежысь «нажӧвитчӧма». Некымын во сійӧ отсалӧма ас вылӧ зільысьяслы пӧрӧдчыны парма-ягын. Аукцион дырйи налы пыр вичмылӧма машинаӧн ветлан туйсянь неылын бур пожӧм-козъя делянка. И пӧрӧдчӧм бӧрас кырымавлӧма кабала, мый керасьӧмаӧсь лючки. Гӧгӧрвоана, таысь сійӧс зэв бура «аттьӧалӧмаӧсь» сьӧмӧн.
Оланпас серти коррупцияысь уголовнӧй кывкутӧмӧ кыскӧны сьӧм босьтысьсӧ и сетысьсӧ. Но бӧръяыс кӧ ачыс та йылысь юӧртас право доръян тэчасӧ да нӧшта на отсалас туявны мыж вӧчӧмсӧ, сійӧс мездасны кывкутӧмысь.
Взятка сетысьӧс этша вылӧ 2 во кежлӧ пуксьӧдасны сутшкасьысь сутуга сайӧ да перъясны вӧзйӧм мындасьыс дас пӧв унджык сьӧм. Вермасны пуксьӧдны и 15 во кежлӧ да ковмас мынтыны 2-4 миллион шайт штрап.
Взятка босьтысьлы ковмас пукавны дзескыдінын 3-15 во да нӧшта вештыны взятка ыдждасьыс 20 пӧв унджык сьӧм либӧ 3-5 миллион шайт.
* * *
Коррупция йылысь позьӧ юӧртны анонимнӧя. Та дырйи вочакывсӧ оз сетны, но туяласны жӧ. Погона йӧз сюся видзӧдӧны и ӧтуввез бӧрся. Соцсетьысь унаысь казявлӧны коррупция йылысь юӧр.
Кодлыкӧ кӧ мыйкӧ тӧдса кузь киа йылысь, позьӧ шыӧдчыны следственнӧй управлениеӧ, прокуратураӧ, звӧнитны МВД-лӧн дежурнӧй часьтӧ 8(8212) 28-23-03, Сыктывкарын УМВД юкӧнӧ 8(8212) 28-26-98, «дӧверие телефон» 8(8212) 28-26-46 либӧ УЭБиПК-ӧ 8(8212) 28-12-80 номер пыр.
<> Николай Размыслов. Снимокъясыс авторлӧн да ӧтуввезйысь.