Быд тӧлысь Комиын телефон пыр ылӧдчысьяслы ылӧсас нелямын морт вуджӧдӧны 9-10 миллион шайт.
Кыдз шуласны, быд утюгсянь нин та йылысь дӧжналӧны. «Коми му» газетын йӧзӧс бӧбйӧдлысьяс йылысь тайӧ менам ӧкмысӧд гижӧд нин. Миянысь ӧтдор и мукӧд газет, телевидение-радио, ӧтуввез быд лун йӧзӧдӧны татшӧм юӧрсӧ, полицияса сотрудникъяс профилактика могысь кытшлалӧны патераяс, подъездын ӧшалӧны ӧлӧдана листовкаяс.
Но, кыдз шуласны, уналы юраныс кӧть майӧг ёсьты.
Таво пӧ юӧр да телекоммуникация технологияӧн вӧдитчӧмӧн вӧчӧм мыжыс чинӧма 24 прӧчент. Та мындаӧн жӧ унджык мыж эрдӧдӧмаӧсь, йӧз зептысь да банкса тшӧтысь гусялӧмаӧсь 15 прӧчентӧн этшаджык сьӧм. Мӧйму татшӧм мыжыс чинӧма 9,9 да эрдӧдӧмаӧсь 28,1 прӧчент. Телефона ылӧдчысьяслы йӧзыс «козьналӧмаӧсь» 1 миллиард 99 миллион шайт.
Челядь
Гожӧм. Бать-мамысь дзебсясьтӧг позьӧ лунтыр «ӧшавны» ӧтуввезйын, ворсны да гижасьны ёртъясыдкӧд соцсетьын, чатын да мессенджерын! Но и мошенникъяс оз «отпускавны». Найӧ зэв бур психологъяс. Челядькӧд тӧдмасьӧны да тшӧтшъяясыс моз на кывйӧн и сёрнитӧны-гижасьӧны, вӧдитчӧны мемъясӧн да дон босьттӧг вӧзйӧны «шоча паныдасьлан скинъяс», валюта, козина карта да «гуся кодъяс». Та могысь пӧ колӧ вуджны индӧм ссылкаӧд. Ныв-зонмӧс тайӧ оз чуймӧд, ӧд чайтӧны, накӧд гижасьӧ тшӧтшъяыс.
Ылӧдчӧны и мӧд ногӧн. Ныв-зон пырӧны ёртъясыслӧн аккаунтӧ. Найӧ оз и тӧдны, мый тайӧ ылӧдчана, фейк лист бок. Гижасьӧны, юксьӧны ёрта-ёртыскӧд гусяторъясӧн, корӧм серти вуджӧдӧны ворсан валюта да сьӧм. Збыльвылас, мошенник зептӧ.
Фишинг ссылкаӧд вуджӧм бӧрын челядь телефонӧ, компьютерӧ веськалӧ вирус, мый отсӧгӧн ылӧдчысьяс кыскӧны налы колана юӧр. Ныв-зонлы сідзжӧ вӧзйӧны кокньыда нажӧвитчыны лайк, репост да комментарий отсӧгӧн, а та могысь пӧ колӧ смартфонад либӧ компьютерад гижны вӧзйӧм программа.
Наян мортлы тайӧ абу сӧмын ылӧдчӧм, челядь отсӧгӧн найӧ зільӧны кыйны бать-мамыслысь кӧ-шель да банкса карта.
Верстьӧлы колӧ сюся видзӧдны кага бӧрсяыс, велӧдны сійӧс вӧдитчыны гаджетнас. Ныв-зонлы колӧ сюркнявны пель саяс, мый оз позь некодлы юӧртны пароль, «скачайтны выль программа», ыстыны фото, вуджны индӧм ссылкаӧд. А мыйкӧ кӧ лоис, пыр жӧ юӧртны бать-мамыслы.
Юркарын неважӧн полицияӧ шыӧдчӧма 46 арӧса ань. 11 арӧса нылыслы мессенджерын воӧма пӧдругасяньыс юӧр, бать-мамыдлысь сьӧмсӧ пӧ кӧсйӧны гусявны банкса тшӧтсьыс. Та вӧсна пӧ став чӧжӧссӧ колӧ вуджӧдны «безопаснӧй тшӧт» вылӧ. Велӧдчысьлы вӧзйӧмаӧсь босьтны мамыслысь банкса картасӧ да мобильнӧй телефонсӧ, корӧмаӧсь юӧртны карта номерсӧ да гуся кодсӧ, та бӧрын висьтавны и воӧм СМС-ысь лыдпассӧ.
Бур, мамыс казялӧма банкса восьтӧм приложениесӧ да удитӧма дугӧдны сьӧм босьтан кык операция. Но таӧдз ылӧдчысьяс сяммӧмаӧсь перйыны тшӧтсьыс 37 сюрс шайт.
Туясигас тыдовтчӧма, мый пӧдругаыслысь ӧтуввезса лист боксӧ таӧдз «жугӧдӧмаӧсь».
Ӧтуввезйын «ньӧбасьӧм»
Кокньыда позьӧ ылавны и ӧтуввез пыр ньӧбасиг-вузасигӧн. Сэні зэв уна бӧбйӧдлан сайтыс. Со, шуам, кодкӧ кӧсйӧ ньӧбны запчасьт, санаторийӧ путёвка, самолётӧ либӧ поездӧ билет. Телефон пырыс сылы вӧзйӧны вуджны кутшӧмкӧ мессенджерӧ да ыстӧны ӧтуввезйын сідз шусяна фишинг ссылка, мӧд ногӧн кӧ, ылӧдчана адрес. Мортыс восьтӧ тайӧ ссылкасӧ да пыртӧ сэтчӧ банкса картасьыс став юӧрсӧ. «Мынтыны» кнопка личкӧм бӧрын чайтӧ, мый вештысис колана услугаысь. Но збыльвылас та бӧрын сылӧн картаӧн вӧдитчӧ нин бокӧвӧй морт. Гӧгӧрвоана, вошас тшӧт вывсьыс став сьӧмыс, а сэсся и тӧвар-услугасӧ вӧзйысьыс, и сайтыс.
Сідз, Ухтаысь 54 арӧса мужичӧй кӧсйӧма нылыслы чужан лун кежлас вӧчны козин. Ӧтуввезйысь аддзӧма Николай II сарствуйтан кадӧ вӧдитчан зарни 10 шайта. Сёрнитчӧма вузасьысьыскӧд да ыстӧма 100 сюрс шайт. Недыр мысти пӧсылкаыс воӧма, но тубрас пытшсьыс мужичӧйыд аддзӧма кӧкъямыс донтӧм кӧрт деньга.
Луздор районысь 50 арӧса мужичӧй аддзӧма ӧтуввезйысь машинаыслы передача кӧрӧбка вузалӧм йылысь юӧр. Сёрнитчӧма да вуджӧдӧма 38 сюрс шайт. Гӧгӧрвоана, та бӧрын «вузасьысьыс» вошӧма, такӧд тшӧтш и сьӧмыс да машина запчасьтыс.
Тадзи жӧ 52 сюрс шайт воштӧма Печораысь 46 арӧса мужичӧй. Запчасьт ньӧбӧм могысь индӧм ссылкаӧд ыстӧма банкса карта номерсӧ да телефонас воӧм СМС-кодсӧ.
Сыктывкарысь 51 арӧса мужичӧй мессенджерын 73 сюрс шайтысь «ньӧбӧма» «кӧрт вӧлыслы» нёль кӧлеса.
Ухтаысь 41 арӧса мужичӧй мӧвпыштӧма ньӧбны машина. Ӧтуввезйысь пыр и аддзӧма «вузасьысьсӧ», шыӧдчӧма сы дорӧ мессенджерын. Мортыслы кӧсйысьӧмаӧсь суйӧр сайысь вайны зэв бур машина, доныс пӧ шогмана – 4,5 миллион шайт. Ухтаса вуджӧдӧма сьӧмсӧ. Сылы весиг быд лун петкӧдлӧмаӧсь, кыдзи «вайӧны» машинасӧ. Но куим тӧлысь мысти мужичӧйыд гӧгӧрвоӧма, мый «машинаыс кӧнкӧ буксуйтӧ», кыдзи и ыстӧм сьӧмыс.
«Содтӧд нажӧтка»
Республикаса олысьяс сьӧмсӧ воштӧны и ӧтуввезйын содтӧд нажӧтка корсигӧн.
Усинскысь 30 арӧса мужичӧйлы мессенджерын вӧзйӧмаӧсь нажӧвитчыштны. Колӧ пӧ сӧмын ӧтуввезса маркетплейсын ньӧбны-вузавны тӧвар. Мортыд вуджӧдӧма 97 сюрс шайт, но та бӧрын «уджӧн могмӧдысьыс» вошӧма.
Сосногорскын озырмӧдчыштны кӧсйӧма и 74 арӧса мужичӧй. Кредитӧн банкысь босьтӧма 55 сюрс шайт да ыстӧма «брокер-шулерлы».
Чина нимсянь
Бӧръя кадӧ предприятие-организацияӧн веськӧдлысьяслы, ас вылӧ зільысьяслы телефона ылӧдчысьяс ысталӧны виччысьтӧм прӧверка йылысь юӧр. Сы дорӧ пысалӧны QR-код, мый серти колӧ пӧ вуджны индӧм ссылкаӧ да вештыны пошта рӧскод.
Роспотребнадзор юӧртӧ, мый прӧверка йылысь юӧрсӧ найӧ йӧзӧдӧны ЕПГУ-ын веськӧдлысьяслӧн личнӧй кабинетын да ыстӧны электроннӧй поштаас. И таысь оз ков мынтысьны.
Коми наука шӧринса физиология институтысь сотрудник Игорь Гарнов нимсянь мессенджерын йӧзӧдӧмаӧсь «Лауреат премии за вклад в развитие науки – 2026» конкурс йылысь юӧр. Мошенникъяс корӧны учёнӧйясӧс пырӧдчыны конкурсас да ыстыны ас йывсьыныс став юӧрсӧ.
Ылӧдчана шыӧдчӧм йӧзӧдлісны ӧтуввезйын Кулӧмдін районса администрацияӧн веськӧдлысь Сергей Рубан нимсянь. Таӧдз Telegramын лӧсьӧдлӧмаӧсь Изьва районса веськӧдлысь Игорь Норкинлысь ылӧдчана аккаунт.
Татшӧм ногӧн наян йӧз кӧсйӧмаӧсь нажӧвитчыны и Сосногорскса администрацияӧн веськӧдлысь Ильдар Махмутов, Сыктывкарса да Ухтаса мэръяс Владимир Голдин да Магомед Османов тшӧт весьтӧ. Ӧтуввезйын «жугӧдлӧмаӧсь» лист боксӧ и юркарса сӧветӧн веськӧдлысь Анна Дюлысь. «ВКонтактеын» видлӧмаӧсь «жугӧдны» регионын национальнӧй политикаса министр Роман Носковлысь лист боксӧ.
Юркарысь 27 арӧса том мортлы окота лоӧма ветлыны драмтеатрӧ спектакль вылӧ. Мессенджерын театрса лист бокын шуӧма ньӧбны билет. Та могысь ыстӧма банкса карта номерсӧ да СМС-ысь лыдпасъяс. Но сьӧмыс мыйлакӧ «абу воӧма». Театр радейтысьлы вӧзйӧмаӧсь нӧшта некымынысь ыстыны. Кор билет доныс содӧма 20 сюрс шайтӧдз, ылӧдчана театр «кассаыс» пӧдласьӧма.
14 миллион!
Мылдін районысь 54 арӧса нывбаба воштӧма 14 миллион шайт!
Медводз сылы звӧнитӧмаӧсь. Тіян тшӧт вылысь пӧ кодкӧ ыстӧма террористъяслы 704 сюрс шайт, а таысь вермасны кыскыны уголовнӧй кывкутӧмӧ. Корӧмаӧсь вайны да петкӧдлыны чӧжӧссӧ. Аньыд босьтӧма 2,8 миллион шайт да нуӧма Ухтаӧ. Сьӧмсӧ «прӧверка» могысь сетӧма курьерлы.
Татшӧм ногӧн нуӧма Москваӧ да Санкт-Петербургӧ нӧшта 3,3 да 5,6 миллион шайт да сетӧма курьеръяслы. Та бӧрын кураторыс юӧртӧма, тіян нимсянь пӧ кодкӧ кӧсйӧ босьтны ипотека кредит. Медым ылӧдчысьяс эз вермыны тайӧс вӧчны, колӧ пӧ та мында жӧ сьӧм. Аньыд рӧдвужыслысь чукӧртӧма 2,3 миллион шайт да Сыктывкарын сетӧма… курьерлы.
* * *
Михаил Жванецкийлӧн эм шмонь:
Консерватория, аспирантура, мошенничайтӧм-ылӧдчӧм, суд, Сибыр.
Консерватория, челядьӧс велӧдӧм, частнӧй урок, пинь протез, зарни, пызан-шкап, суд, Сибыр.
Консерватория, концертмейстералӧм, вузасян техникум, производствоӧн веськӧдлысь, дона чери пӧк, краб, валюта, зарни, суд, Сибыр.
Гашкӧ, мыйкӧ колӧ консерваторияас вежны?
А кӧні да мый колӧ вежны, медым кӧртвомавны телефона ылӧдчысьӧс? Гашкӧ, банкын мыйсюрӧ вежны?
<> Николай Размыслов. Снимокъясыс ӧтуввезйысь.