Дзоля рай – асланум мада край – тайӧ Бакур грезд. Джуджыд керӧсӧ важӧн нин, гашкӧ, кыксё-куимсё во сайын овмӧдчылӧмаӧсь йӧз тайӧ мича гажаинъясас. Миян грезд Куръя бокын. Ю дорӧдзыс джуджыд крежъяс. Ставыс ылӧдз тыдалӧ. Шондi пуксигас Изьва ю сайын ылӧдз дзирдалӧ Изьва сиктса вичко юрыс.
Татчӧ, Евся нырдӧ, медводдзаӧн кык судтаа керка кыпӧдлӧма Терентьевъяс котыр. Нырдсӧ нимтылӧмаӧсь медводдза олысь ним сертиыс. Ваыс матын, яг-вӧрыс вылысаныс, гӧгӧр, звер-пӧткаӧн озыр, тшак-вотӧсӧн… Эм мыйысь керкатӧ пӧрӧдны, тэчны. А керкаяс тэчигкостi крежъяс, шондi морӧсас, кодйылӧмаӧсь му ув оланiн-землянкаяс. Сэсся медводдзасьыс ылынкодь кыпӧдӧмаӧсь мӧдӧс, выла-ула керка. Матыс суседъясыс – тшӧтш Терентьевъяс. Керкаясныс баннаныс видзӧдісны Изьвалань. Сод дораныс – вал-градъяс, картупель муяс. Ыджыд семьяяс быдтӧны…
Сэсся гырысь керкаяс кыпӧдӧмаӧсь Каневъяс, Рочевъяс, Филипповъяс, Чупровъяс, Семяшкинъяс, Репинъяс. Вӧлӧсьтыс содӧма, паськалӧма, нюжалӧма. Выла-ула уна керка кыптӧма, быдсӧн балкон-мезонинӧн. Пуксьӧма туй. Вӧлӧсьт шӧрас сизим воӧн изъяс вылын лэптӧмаӧсь пу вичко кӧлӧкӧльняӧн, воссьӧма школа…
Вӧлӧсьт помас миян эм Ниа креж, кодӧс татчӧс олысьяс видзӧмаӧсь кералӧмысь. Статя, нэмӧвӧйся ниаяс быдмӧны. На моз тшӧтш и важъя выла-ула керкаясыс. На бокын кӧнсюрӧ эмӧсь топыд ӧдзӧса амбаръяс. Вичкоас ӧнi клуб, неылын кык судтаа виж керка – попъяслы вӧчлӧма. Матын – челядь видзан керка, школаса музей сэтшӧм жӧ топыд ыджыд стрӧйбаясын. Грездса Кустыш пельӧсын Кустышевъяслӧн керка, Сидӧр пельӧсын – Сидӧрлӧн керка…
Кодi кӧнi овлӧма, сiдз и местасӧ нимтӧма: Олька чой, Мартин чой да сiдз водзӧ. Татчӧс войтыр кужӧмӧн быдтӧмаӧсь нянь, картупель, скӧт видзӧмаӧсь. Дерт, и кӧр видзӧмаӧсь. Ыджыд кӧр стадаяс вӧлӧмаӧсь.
Сё сизимдас вояс сайын Терентьевъяслӧн Евся рӧдас чужӧма Петра пи. А суседас, Терентьевъяслӧн жӧ, вӧлӧма мича нима ныв – Феврония. Тшӧтш быдмӧмаӧсь. Ӧти бурняысь ва юлӧмаӧсь. Коркӧ Петраыс лэччас Куръя дорӧ чери кыйны – нагышыс* сэк шедic на. А берегас Февруша паськӧм нӧшалӧ, пу вужйысь кыӧм кӧрзинаӧ тэчӧ. Зонмыд ышмигмоз босьтӧма соддзас васӧ да и резыштӧма нывлы. А мӧдыс быттьӧ оз казяв, водзӧ пожъясьӧ… Ӧтпыр дай мӧдысь тадзи…
А Феврониялӧн Ӧксення мамыс быгедалӧ** вӧлӧм кӧр видзысьяслысь тӧвся гӧна кӧм-пась: парка-малича, ноя пими да тшӧтки пыдӧса тӧбек. Кык судтаа керкаас вӧлӧма быгедчан торъя жыр. Сэсянь ӧшиньӧдыс бура тыдалӧ креж горулыс. Вот мамыслы синмас и усьӧма: «Ой, злӧкеманэ, таварес ог кар, а Февроння тай Петрованкӧд чиктылiгтыр чой воча каӧны, сералӧны… Ой-ёй нин да ой-ёй! Сномен синъяслы ог верит. Ыштоке, мыйкӧ коркӧ казялi!» – бокъясас кинас клопнитас мамыс. «Кымынысь нартита-висьтала, зонъясысь пов, том на!» – пернапас чӧвтас. Водзӧ ни бӧрӧ нинӧм оз шу, оз казьтыв…
Мӧдысь Ӧксення сундукас тэчалӧма изьва паськӧм: сарапан-сос, рипсӧвӧй чышъянъяс. Код тӧдас, колӧкӧ, гуся думнас Феврониялы приданнӧй лӧсьӧдалӧ вӧлi. Кыськӧ пырас нылыс, босьтаc киас мича шӧртысь кыӧм кушак йи-вӧнь да сьылӧ: «Мый нӧ, мамӧ, уна вуран, мый нӧ уна лӧсьӧдан? Неужели лишнӧй лои, верӧс сайӧ мӧдӧдан?». Мамыс торкас Февронияӧс: «Ньӧжджык, айыд мед оз кывлы». Ӧксе полыштӧма, мед Иов Олексеевичлы пельӧдзыс оз во, мый нылыс сусед Петрованкӧд гартчӧ. Аслас Ксения Федосеевналӧн сьӧлӧмыс полӧ: бокӧ сетан нывтӧ да, код тӧдас, кутшӧм морт сайӧ сюрас, челядьӧ пырзяс***, сьӧкыд олӧм овны кутас…
Пӧра кольӧм бӧрын Яр Петра, Пётр Герасимович, локтас коравны Февронияӧс. Ки оротасны****, ай-мам бласлӧвитасны. Вичкоын венчайтчасны. Том гозъя кутасны ӧтлаын овны. Быдтасны челядь…
Тадз артмис, мый миян ичӧт грездын шуд артмӧма Пётр да Феврония олӧмын. Нимъясныс налӧн ӧткодьӧсь Муром карса Вежа Пётркӧд да Феврониякӧд, семья-котыр да радейтчӧм видзысьяслӧн нимъяскӧд. Сiдз, буракӧ, колӧма лоны…
Феврониялӧн чужан керкаыс век на сулалӧ чой йылын. А Яр Петра керка местаас прапра-внукъясыслӧн выль керка лэптӧма. Эм кӧр дорӧ ветлысь праправнук…
Татшӧм сӧмын выла-ула медводдза керкаяслӧн историяыс, а кымын на сэтшӧмыс миян грездын! Сулалӧны мада теремъяс, вышшитчыштӧны на, видзӧны ассьыныс гусяторъяс, нӧдкывъяссӧ, грездса озыр историясӧ. Мед кӧ выла-ула выль керкаыс уна кыптic, кага видзан керка, бурдӧдчанiн, вузасянiнъяс, «Ош пельӧс» шойччанiн лӧсьӧдӧма…
А важсӧ вунӧдны некыдз оз позь, найӧс, кодъяс панicны чужанiнын олӧм да лэдзисны танi топыд пыді вужъяс.
Надежда Чупрова.
*Нагыш – Еджыд саридзса корюшка;
**быгедны – тӧлӧдны;
***челядьӧ пырзьыны – обремениться семьёй;
**** ки оротны – ударить по рукам.
<> Снимокъясыс авторлӧн да Игорь Колесовлӧн.