Комиын ГАИ-са сотрудникъяс таво сувтӧдӧмаӧсь гажа юра 1.280 шоперӧс да найӧс, кодъяс погона мортлӧн корӧм серти абу лолыштӧмаӧсь «трубкаӧ». На лыдысь 133-ыс мӧдӧдысь пуксьӧмаӧсь руль сайӧ курыд зелля видлӧм бӧрын. Гажа юрӧн ветлысьяс понда туй вылын вӧлӧма комын неминуча, мӧйму тайӧ кадын серти 11 прӧчентӧн унджык. Та дырйи 33 морт ёна доймалӧма, а кыкӧн – кувтӧдзыс. Став ДТП-сьыс дас прӧчентас мыжаӧсь гажа юраяс.
Позьӧ-ӧ кыдзкӧ дорйыны йӧзсӧ татшӧм неминучасьыс? Вӧлӧмкӧ, позьӧ! Нӧшта на, машинаӧ гудыр юралӧн пуксьӧм весьтӧ позьӧ нажӧвитны и сьӧмтор.
Республикаса юралысьлӧн Общественнӧй приёмнӧйын сёрни вӧлі буретш та йылысь.
Коми Республикаын МВД-са ГАИ управлениеысь старшӧй инспектор Сергей Куриленко:
–2023 вося февраль 14 лунӧ Коми Республикаса правительство вынсьӧдіс индӧд, код серти гажа юралӧн руль сайӧ пуксьӧм йылысь юӧрысь позьӧ нажӧвитны куим сюрс шайт. Та мында жӧ мынтасны, юӧртанныд кӧ, мый машинаӧн журъялӧ морт, кодлысь мырддьӧмаӧсь та вылӧ правосӧ либӧ сылӧн некор абу вӧлӧма татшӧм документыс, а сідзжӧ ДТП вӧчанінысь пышйӧма йылысь.
Ёсь кывъя йӧз тайӧ оланпассӧ пыр и нимтісны «Павлик Морозов законӧн». Кодсюрӧ чайтӧ, абу пӧ мича удтысьны да лоны «стукачӧн». Но мый татшӧмыс шуас, гудыр юра шопер машина кӧлеса улӧ кӧ веськалас матыссаыс, рӧдвужыс?
Таво ГАИ-са дежурнӧй часьтӧ гажа юрӧн ветлысьяс йылысь звӧнитлісны 17-ысь, став юӧрыс збыльмис. Мӧйму вӧлі 23 татшӧм юӧр, на лыдысь кыкыс эз збыльмы.
Кодсюрӧ некымынысь нин татшӧм ногӧн нажӧвитчисны. Медсясӧ найӧ, кодъяс асьныс пыр туйынӧсь да вермӧны снимайтны видеорегистраторнас код юрӧн ветлысьӧс.
Оланпас торкалысьыс вермас дойдны оз сӧмын асьсӧ, но и бокӧвӧй йӧзӧс, зурасяс кӧ мӧд машинаӧ, мотоциклӧ, велосипедӧ, автобус сувтланінӧ, талялас кӧ подаӧс улича вуджанінын да сідз водзӧ.
Та вӧсна, казялінныд кӧ, мый гажа юра морт пуксьӧ руль сайӧ, юӧртӧй ГАИ-са дежурнӧй часьтӧ (Сыктывкарын телефоныс 28-18-00) либӧ 02 да 112 номер пыр. Та дырйи колӧ юӧртны кыдз позьӧ унджыктор: кӧні да кор мортыс пуксис руль сайӧ, кодарлань тӧвзис, машина номерыс, рӧмыс, маркаыс кутшӧм да сідз водзӧ. Тіянлысь шыӧдчӧмтӧ торъя номерӧн пасъясны журналын.
Кӧсъянныд кӧ, медым юӧрсьыныд мынтісны сьӧм, либӧ тӧдмавны, кутісны-ӧ гажа юрасӧ, быть колӧ висьтавны и ов-ним-вичтӧ да телефон номертӧ. Татӧг куим сюрс шайттӧ оз сетны.
Коді ыстіс полицияӧ код юра шопер йылысь юӧрсӧ, некод, тшӧтш и мыжаыс, оз тӧдмав.
Комиын МВД-са ГАИ управлениеысь пропаганда юкӧнӧн веськӧдлысь Мария Полякова:
–Пызан сайын гажӧдчӧм бӧрын медся ёна радейтӧны журъявны машинаӧн юркарын. Но оз кольччыны и Ухта, Усинск, Луздор, Сыктыв, Сыктывдін, Кулӧмдін да Емдін районъяс. Медся уна гудыр синма шоперӧс сувтӧдӧны шойччан да праздник лунъясӧ, а сідзжӧ выльлунӧ да праздник бӧрын медводдза уджалан лунӧ. Тыдалӧ, кодсюрӧ асывсяньыс «веськӧдӧ» висьысь юрсӧ.
Сідз, Россия да Сыктывкарлысь чужан лунъяс пасйигӧн госавтоинспекторъяс сувтӧдӧмаӧсь 32 шоперӧс, кодсянь паркйӧма вина дукӧн да кодъяс абу лолыштӧмаӧсь «трубкаӧ». Медсясӧ татшӧмъясыс журъялӧмаӧсь юркарын да Ухтаын. Уголовнӧй кывкутӧмӧ кыскӧмаӧсь ӧкмыс шоперӧс, кодъяс мӧдысь нин веськалӧмаӧсь гажа юрӧн.
Госавтоинспекция нӧшта ӧлӧдӧ пызан сайын гажӧдчӧм бӧрын шопералӧмысь. Россия Федерацияса КоАП-ысь 12.8-ӧд да 12.26-ӧд статьяяс серти, код юрӧн кӧ машинанад вӧрзян да погона мортлӧн корӧм серти он лолышт «трубкаӧ», перъясны 45 сюрс шайт да кык во кежлӧ мырддясны шопералан правотӧ. Вермасны и 15 сутки кежлӧ арестуйтны.
Кодсюрӧ ДТП-ӧ веськалӧм бӧрын посйысьӧны, курыд зеллясӧ пӧ ньылышті ӧні, ачымӧс такӧдӧм-лӧньӧдӧм могысь. Но КоАП-ысь 12.27-ӧд статья серти таысь личӧдыс оз ло.
Мӧдысь кӧ сувтӧдасны гудыр юраӧс, вермасны пуксьӧдны и дзескыдінӧ. Нӧшта на мыжсӧ вештӧм бӧрын куим во оз позь инасьны кутшӧмсюрӧ должносьта удж вылӧ. А неминуча дырйиыс кӧ гажа юра шопер понда кодкӧ кувтӧдзыс доймаліс, Россия Федерацияса Уголовнӧй кодексысь 264-ӧд да 264.1-ӧд статьяяс серти мыжасӧ 12 во кежлӧ пуксьӧдасны сутшкасьысь сутуга сайӧ.
Гажа юрӧн ветлысьӧс йӧзӧдӧмысь кӧ кӧсъянныд босьтны сьӧм, минстройса «Дорожный контроль» сайтысь колӧ восьтыны шыӧдчан бала, пыртны сэтчӧ став колана юӧрсӧ да печатайтны (электроннӧй шыӧдчӧмсӧ оз видлавны).
Тайӧ кабаласӧ, паспорт копия, сьӧм вуджӧдӧм могысь ИНН да банкса тшӧт позьӧ ыстыны письмӧӧн пошта пыр либӧ пыртны Сыктывкарын Гаражнӧй уличаса 5-ӧд номера керкаӧ. Тіянлысь кабала-документтӧ видлаласны да комын лун мысти юӧртасны, мынтасны-ӧ сьӧмсӧ.
Куим сюрс шайт оз сетны, тіян юӧртӧм серти кӧ сувтӧдӧм шоперыс вӧлӧма садь юра. Оз мынтыны, кодкӧ кӧ тіянысь водзджык удитіс звӧнитны код морт йывсьыс. Та дырйи некодлы оз вичмы куим сюрс шайтыс, медводдза юӧртысьыс кӧ эз шыӧдчы «Туй контрольӧ». Сьӧмсӧ оз сетны, юӧрнытӧ кӧ абу пасйӧмаӧсь дежурнӧй часьтас, звӧнитысьыс кӧ тыр арлыдтӧм, шыӧдчӧмад кӧ пасйинныд кодлыськӧ, шуам, гӧтырыдлысь, банкса тшӧт номерсӧ. Оз артмы нажӧвитчыны и, оз кӧ тырмы кутшӧмкӧ юӧр: машина номер, рӧм да сідз водзӧ.
Гудыр юрӧн журъялысьяс йылысь юӧртлӧны унаӧн, но тшӧкыда сьӧмла некод оз шыӧдчы. Тыдалӧ, татшӧм войтырыс тайӧс вӧчӧ оз нажӧвитчӧм ради. Ӧд тӧдчанаджык ас кадӧ сувтӧдны гажа юра шоперсӧ, медым сійӧ ачыс эз веськав мӧдаръюгыдас да аскӧдыс сэтчӧ некодӧс эз ну.
ГАИ-са патруль кӧ тіян юӧр серти сувтӧдіс кодӧскӧ, а мортыс садь, майшасьны оз ков – коді олӧмас оз сорасьлы! Но тіян кӧ лӧг петӧ сусед вылад, да тӧдӧмӧн суклясянныд, садь юра морт вылас усьӧданныд погона йӧзӧс, КоАП-ысь 17.9-ӧд статья серти вермасны асьнытӧ кыскыны административнӧй кывкутӧмӧ да перйыны 1-1,5 сюрс шайт штрап.
* * *
Бӧръявыв юалі, а кыдзи ГАИ-са сотрудникъяс тӧдмалӧны, мый руль саяс вермас пукавны код юра морт?
Вӧлӧмкӧ, погона йӧзыд сюсь синмаӧсь да велалӧмаӧсь нин уна машина пӧвстысь казявны «коланасӧ». Код юрӧн ветлысь мыйӧнкӧ да торъялӧ мукӧдсьыс. Шуам, абу ӧзтӧма фарасӧ, либӧ кежигас оз уджав «поворотникыс». Дерт, гожӧмнас и садь юра вунӧдлӧ та йылысь, биыс шондіа лунад оз тыдав да.
Сэсся код юра морт, гӧгӧрвоӧ кӧ на, мый торкӧ оланпас, мунӧ машинанас видзчысьӧмӧн, мукӧдсьыс тӧдчымӧн ньӧжйӧджык. Либӧ, мӧдарӧ, вывті кӧ нин гажмӧма, повтӧг тювгӧ уличаті, та дырйи торкалӧ туй выв правилӧ, ордйӧдӧ мукӧд машинасӧ, оз казяв светофор рӧм, разметка да туйбокса пасъяс. Овлӧ, тӧв шӧрын, кӧдзыд поводдя вылӧ видзӧдтӧг, шоперыс пӧсялӧма да лэдзӧма ӧшинь стеклӧсӧ.
Ставсӧ тайӧс вермас вӧчны да татшӧм ногӧн ветлыны и садь юра, но тайӧ нин лоӧ помкаӧн сувтӧдны машинасӧ да варовитыштны шоперыскӧд. Руль саяс пуксьытӧдз кӧ сійӧ эз гулькнит курыдтор да мукӧд дурмӧдчантор, документсӧ видлалӧм бӧрын сійӧ мунас водзӧ, но сысянь кӧ паркйӧ вина дук, машинасӧ ковмас кольны.
Гажа юра шоперӧс погона йӧз паныдалӧны и вина-водкаӧн да войнас курыд зелляӧн вузасян лавкаяс лорын, гортас гажӧдчӧм бӧрын кодсюрӧлы колӧ вӧлӧм содтысьны да. ГАИ-са сотрудникъяс сідзжӧ тӧдӧны, кутшӧм лунӧ да часӧ тшӧкыдджыка позьӧ «тывъявны» дикмӧм юра шоперъясӧс.
А овлӧ пӧ, машинаыс мунӧ лючки, некутшӧм правилӧ оз торкав, но кодкӧ быттьӧ шӧпкӧдӧ погона мортлы, тшӧктӧ кыпӧдны визя бедьсӧ да сувтӧдны тӧвзьысьсӧ…
<> Николай Размыслов. Снимокъясыс авторлӧн да ӧтуввезйысь.