Туберкулёз, В да С вируса гепатит, ВИЧ, сифилис, гонорея, псориаз, педикулёз, чесотка да уна мукӧд пӧрӧс. Мый найӧс ӧтувтӧ? Врачьяс да учёнӧйяс тайӧ висьӧмъяссӧ шуӧны социальнӧйӧн, сы вӧсна мый найӧ ӧдйӧ паськалӧны да кӧвъясьӧны йӧзлӧн дурк оласног да весиг странаын гӧль экономика вӧсна.
Кыдзи видзчысьны тайӧ пӧрӧсъяссьыс? Позьӧ-ӧ наысь мынтӧдчыны да мый вӧчны та могысь?
Кутшӧмсюрӧ социальнӧй висьӧм йылысь сёрни вӧлі Коми Республикаса юралысьлӧн Общественнӧй приёмнӧйын.
Комиын Роспотребнадзор управлениеысь эпидемиология надзор юкӧнӧн веськӧдлысьӧс вежысь Татьяна Раевская:
–Лыддьӧдлӧм пӧрӧсъяссӧ шуӧны социальнӧйӧн сы понда, мый йӧзсӧ наысь дорйӧны оз сӧмын врачьяс, профилактика нуӧдӧны и власьт тэчасын зільысьяс, общественникъяс, велӧдысьяс да мукӧд.
Туберкулёзӧн нёрпалысьыс Комиын надзӧник чинӧ. 2023 воын висьмис 204, а мӧйму – 160 морт.
Медся ӧдйӧ Кох бацилласӧ позьӧ казявны флюорография вӧчӧмӧн. И, дерт, верстьӧӧс и челядьӧс медся бура дорйӧ вакцина. Уколасьӧмалы кӧ кӧвъясяс бацилла, мортыс нёрпалас кокньыда. Сэсся фтизиатрсянь справкатӧг да туберкулинодиагностикатӧг кагаӧс оз босьтны сад-яслиӧ, оз водтӧдны больничаӧ, оз лэдзны школаӧ, гожся лагерӧ да санаторийӧ.
Россияын ВИЧ-ӧн да СПИД-ӧн нёрпалӧ ылӧсас миллион морт. Мӧйму висьмӧма миян регионын 250 олысь, воддза воын татшӧмыс вӧлӧма 285. Врачьяс син уланыс кутӧны 3.493 нёрпалысьӧс.
ВИЧ-ыс йиджӧ да поздысьӧ сӧмын вирӧ, мужичӧй сперма-кӧйдысӧ, нывбаба секретӧ да морӧс йӧлӧ. Инфекцияа вирыс вермас веськавны лицензиятӧм салонын татуировка, маникюр-педикюр вӧчигӧн, бритчигӧн, пель розьӧдігӧн, операция дырйи, медицина инструментсӧ кӧ эз колана ног стерилизуйтны, а сідзжӧ мортыслы кӧ сюясны инфекцияа вир либӧ сыысь вӧчӧмтор, висьысьлысь кӧ ты-мус-вӧрксӧ вурасны мӧдлы, а сідзжӧ нывбабаӧс кӧ искусственнӧя тырсьӧдасны висьысь донор спермаӧн.
Водзті ВИЧ-ӧн медсясӧ висисны наркоманъяс, кор ӧти и сійӧ жӧ шприцӧн вӧдитчис некымын морт. Бӧръя дас вонас ёна унджыкӧн пӧрӧссӧ кӧвъялӧны мусукасигӧн. Татшӧм ногӧн кӧвъясьӧ и гонорея да сифилис. Та вӧсна колӧ видзчысьны тӧдтӧм морткӧд мусукасьӧмысь.
Гемоконтакта инфекция паськалӧмысь медсясӧ мыжаӧсь асьным. Унаӧн оз и тӧдны, кутшӧм ногӧн верман кӧвъявны пӧрӧссӧ. Та вӧсна унджык лыддьӧй, видзӧдӧй да мӧвпалӧй, кыдзи дорйыны асьтӧ.
Республикаса кожвендиспансерысь юкӧнӧн веськӧдлысьлысь удж вӧчысь Злата Пырегова:
–Медводз эськӧ казьтышті венерическӧй висьӧмъяс. Татшӧмыс ылӧсас кызь пӧрӧс. На лыдын и лудан висьӧм да педикулёз, кодъяс вермӧны жӧ вуджны мусукасигӧн, важысянь нин тӧдса сифилис, гонорея, а сідзжӧ выль инфекцияяс: микоплазмоз, хламидиоз, ВИЧ, папиллома вирус да мукӧд.
Ас кадӧ кӧ босьтчыны бурдӧдчыны, став инфекциясьыс позьӧ мынтӧдчыны. Он кӧ тайӧс вӧч, пӧрӧсыс ёсьмас.
Венерическӧй висьӧмсӧ кӧвъялӧны тӧдтӧмкӧд да унакӧд мусукасигӧн. Та дырйи быть колӧ вӧдитчыны презервативӧн.
Кӧвъялӧм гонорея петкӧдчас 3-7 лун мысти, сифилис йылысь тӧдмалан 2-3 вежон мысти, а ВИЧ-СПИД «кисьмӧны» нӧшта на дырджык.
Карс, лӧм парч, рочӧн кӧ, микроспория либӧ трихофития йӧзыс шуӧны стригущӧй лишайӧн. Сійӧс вуджӧдӧ Microsporum тшак, кодӧс позьӧ казявны сӧмын лабораторияын. Микоспорияӧн нёрпалысь чиныштіс. 2024 воын татшӧмсӧ казялісны 157 мортлысь, а кольӧм во – 149-лысь.
Тайӧ пӧрӧсыс ёнасӧ оз майшӧдлы мортсӧ, та вӧсна сійӧ дыр оз шыӧдчы врач дорӧ.
Зоофильнӧй инфекциясӧ разӧдӧ кань, шочджыка пон да гортса мукӧд посньыд пемӧс. Тайӧ пӧрӧссӧ тшӧкыда вайӧны челядь лунвылын шойччӧм бӧрын. Сэні уна шӧйтысь пон-каньыс да.
Микроспория радейтӧ поздысьны юрад, синкымад, син лыскад да гыжъяд. Юрсиыд та дырйи едждӧкосьмӧ да чегъясьӧ. Артмӧны 10 сантиметр пасьта «шырӧминъяс».
Мӧйму тойӧссис этшаджык морт. Унаӧн яндысьӧны таысь да оз шыӧдчыны врач дорӧ. Кыдз позьӧ тшӧкыдджыка видзӧдалӧй пиыдлысь да нылыдлысь юрсӧ, торйӧн нин юрсиыс кӧ кузь. Гожся лагерысь кодсюрӧ вайӧ татшӧм «козинсӧ».
Той казявны абу сьӧкыд, юрси вуж дорӧ эньыс пуктӧ еджыд колькъяс. Серовсьыс верстьӧ той артмӧ 8-10 лунӧн. Тойӧссьӧм морт ӧтарӧ гыжъясьӧ, курччӧминыс лудӧ да. Та вӧсна кучикыс гӧрдӧдыштӧ жӧ, артмӧны папулаяс, кытчӧ вермас веськавны инфекция.
Тойысь медӧдйӧ позьӧ мынтӧдчыны юртӧ шырӧмӧн. Юрсиыд абу пинь, быдмас.
Анягур либӧ чесотка дырйи мортлӧн кучикас пырӧ 10-15 ичӧтик гаг, кодъяс сэсся йирӧны «ордымъяс» да пуктӧны сэтчӧ колькъяс. 4-6 вежон мысти кучикад рӧдмас некымын сюрс либӧ некымын миллион гаг. Гагйыс «садьмӧ» рытнас да войбыд визлалӧ йирӧм туйясті, чӧсмасьӧ вир-яйнад да рӧдмӧ. Дерт, та дырйи кучикыд ёна лудӧ, да мортыс помся гыжъясьӧ.
Медбур профилактика – ывлаысь воӧм бӧрын китӧ мыськыны майтӧгӧн либӧ антисептикӧн.
Республикаса инфекция больничаын главнӧй врачӧс вежысь, медвылыс категорияа врач-инфекционист Татьяна Кениг:
–В да С шыпаса гепатитыс бӧръя вит вонас содліс. Но мӧйму висьысьыс тӧдчымӧн чиніс. Талы ёна отсаліс «Продолжительная и активная жизнь» национальнӧй да «Борьба с гепатитом C» регионса уджтасъяс збыльмӧдӧм. На серти диспансеризация да профосмотр дырйи 25 арӧса войтырлысь дас вонас ӧтчыд туялӧны С гепатит. Мӧйму видлалӧмаӧсь 391 мортӧс.
Гепатитыс овлӧ ёсь да хроническӧй. С гепатитсӧ академик Дмитрий Львов шуӧма «мортӧс небыдика виысьӧн». Тайӧ висьӧмыс вермас чӧжсьыны вир-яяд 20-25 во, и ни ӧти врач сійӧс оз казяв. Ӧд мортыс, некыті кӧ оз вись, оз и шыӧдчы больничаад. Бӧръявыв эськӧ и мӧдас норасьны гырк вылас, но… С гепатитӧн 40 прӧчент висьысьыслӧн, вӧлӧмкӧ, мускас вужъясьӧма цирроз либӧ гепатоцеллюлярнӧй лёк пыкӧс, гыркъяс вир сӧнъясыс потласьӧмаӧсь, юр вемас артмӧма энцефалопатия, мыйысь мортыс омӧльтчӧ, да бурдӧдчыны сёр нин… С гепатитысь вакцинаыс абу.
Бур, мый гежӧдджыка паныдасьлӧ В гепатит. Тайӧ зэв лёк висьӧмсӧ миян странаын, позьӧ шуны, дзикӧдз бырӧдісны профилактика программа отсӧгӧн. Тайӧ уджтас сертиыс 1996 восянь дон босьттӧг быдӧнлы, пузчужӧм кагасянь 55 арӧса верстьӧӧдз, вӧчӧны прививка.
Оз ӧд весьшӧрӧ татшӧм висьӧмсӧ нимтыны желтухаӧн. Кучикыд да син бугыльыд вижӧдӧ, торйӧн нин В да А гепатит дырйи. Оз вижӧдны челядь. Таысь кындзи висьмӧ юрыд, юкалӧ ки-кокыд, кыптӧ температура, лов вылад деливӧ, вукӧдӧ, он вермы сёйны ни юны, кудзыд чай рӧма. Овлӧ, бытшкӧ веськыд бокад. Таысь «мыжанас» вермас лоны и гыркйыд, и сювйыд, и поджелудочнӧй железаыд. Воинныд кӧ та выйӧдз, пыр жӧ шыӧдчӧй врач дорӧ. Эн виччысьӧй, кор висьӧмыс топӧдас, мед кӧть тайӧ и абу гепатит.
Комиын врачьяс син улас кутӧны С гепатитӧн хроническӧя 3.800 висьысьӧс, В шыпасанас майшасьӧ 860 морт.
Республикаса тубдиспансерысь главнӧй врачӧс вежысь Валентина Гребнева:
–Тайӧ инфекцияыс кӧвъясьӧ сӧмын лолыштӧмӧн, орччӧн кӧ кызӧ туберкулёзӧн висьысь. Но татшӧмыс вермас лоны сӧмын пӧдса жырйын, да дыр кад кӧ лолавны татшӧм сынӧднас.
Кага чужӧм бӧрын 3-7 лун мысти нин, ставыс кӧ лючки дзоньвидзалун боксяньыс, роддомас сылы вӧчӧны пельпомас БЦЖ-М вакцина. Ӧтисянь 15 арӧсӧдз детсадйын либӧ школаын челядьлы вӧчӧны Манту реакция. Вӧчӧминыс кӧ ёна гӧрдӧдӧ, ыстӧны тубдиспансерӧ фтизиатр дорӧ. Сійӧ нин стӧча вермас туявны, эм-ӧ кагаыслӧн туберкулёз. 12 во нин республикаын 8-17 арӧса челядьлы вӧчӧны диаскинтест. Сэні тшӧтш эм туберкулин, но тестыс петкӧдлӧ сӧмын сійӧ палочкаяссӧ, кодъяс эмӧсь вир-яйын да вермасны вайӧдны висьӧмӧдз. 15 арӧссянь ныв-зонлы вӧчӧны флюорография.
Верстьӧысь кык коймӧд пайыслӧн пӧ вир-яяс эм туберкулёз микобактерия. Но быд сё татшӧм мортысь сӧмын витыс висьмӧ. Мукӧдыслӧн палочкаясыс «вугралӧны». «Садьмӧдны» найӧс вермасны ВИЧ-инфекция, диабет, язва, бронхит, лейкоз да мукӧд висьӧм, а сідзжӧ лёк оласног.
Медым тайӧ пӧрӧсыс эз вужъясь вир-яяд, вонас ӧтчыд колӧ вӧчны флюорография. Колӧ дугӧдчыны куритчӧмысь да курыд зелляӧн дурӧмысь. Босьтчӧй дзоньвидза оласногӧ, радейтӧй вӧр-ва, тшӧкыдджыка мыськӧй китӧ да лючки сёйӧй.
Тіян кӧ 2-3 вежон кутчысьӧ 37,2-37,5 температура да неуна кызӧдӧ, пыр жӧ колӧ шыӧдчыны врач дорӧ.
Тшӧкыда овлӧ, туберкулёзысь ӧтдор мортыслӧн вир-яяс поздысьӧма диабет, ВИЧ, гырк да мукӧд сикас висьӧм. Татшӧмсӧ торйӧн нин сьӧкыд бурдӧдны.
Мӧйму Комиын 80 прӧчент олысьыс вӧчӧма флюорография. 65 прӧчент висьысьыслысь Кох палочкасӧ казялӧмаӧсь буретш диспансеризация дырйи.
<> Николай Размыслов. Снимокыс авторлӧн.