Карса челядь пиысь кодсюрӧ оз и думыштчыв, кытысь мам-батьыс вайӧны йӧв, нянь, яя вӧлӧга да мукӧд сикас сёян-юан. На серти, йӧвтӧ вӧчӧны… лавкаын.
Медым тӧдмӧдны челядьӧс, кытысь визувтӧ йӧла юыс, нимӧдны скӧт дорын да му вылын зільысьӧс, республикаса видз-му овмӧс министерствоысь потребкооперациялы да фермерлы отсӧг сетан компетенция шӧринса специалистъяс нуӧдӧны профориентация удж. Карса школаын велӧдчысьяс бать-мамныскӧд да велӧдысьяскӧд тшӧкыда ветлӧны республикаса районъясӧ крестьянин (фермер) овмӧсъясӧ да сёян-юан вӧчан предприятиеясӧ.
Неважӧн татшӧм могӧн шӧринас шыӧдчӧмаӧсь юркарысь 81-ӧд номера «Здравствуй!» прогимназияын велӧдысьяс. И найӧс томуловыскӧд шуӧмаӧсь нуӧдлыны Емдін сиктысь Соня Новруз кызы да Араз Танырверди оглы Набиевъяслӧн крестьянин (фермер) овмӧсӧ.
И со ми Емдін сиктынӧсь. Ыджыд мича автобусӧн челядьӧс и верстьӧӧс вайӧдісны веськыда мӧс карта дорӧ.
Набиевъяс котыртӧмаӧсь овмӧссӧ 2011 вося апрельын. Руп-ропмунӧм картаын босьтчӧмаӧсь быдтыны дас кукань. Зільӧмаӧсь ӧкмыс во, а сэсся шуӧмаӧсь пырӧдчыны семейнӧй ферма сӧвмӧдан гранта конкурсӧ. Тайӧ сьӧм вылас кыпӧдӧмаӧсь сё мӧс вылӧ выль карта.
15 воӧн холмогор пӧрӧдаа скӧтыс содӧма 289-ӧдз, на лыдысь 157-ыс – лысьтан мӧс. Таысь ӧтдор видзӧны ыж да вӧв. Талун овмӧсас кык карта, 35 трактор да мукӧд сикас техника, 700 гектар му-видз, сы лыдысь 451 гектарсӧ гӧрӧны-кӧдзӧны.
Мӧйму овмӧсас лысьтӧмаӧсь 862 тонна йӧв (2024-ӧдын – 647) да вӧчӧмаӧсь 1,5 тонна яй. Йӧвсӧ быд лун нуӧны Сыктывкарса йӧв заводӧ. Йӧвсӧ да яйсӧ сідзжӧ иналӧны районса да республикаса школа-садйӧ да вузасянінъясӧ.
Араз Танырверди оглы и водзӧ кӧсйӧ паськӧдчыны, содтыны скӧт да техника, заптыны унджык кӧрым. Тулыссянь арӧдз сиктсаяс отсасьӧны фермерлы гӧрны-кӧдзны, заптыны кӧрым да идравны урожай. Таысь ӧтдор сійӧ иналӧ йӧзыслы бычӧ-кукань, вузасьӧ Герасим ярмангаын.
–Медводз, оз ков повны. Торйӧн нин мужичӧйлы. Кыдз шуласны, синмыд полӧ, а киыд вӧчӧ. Сэсся и государствосянь отсӧгыс ыджыд. Кор аддза вӧчӧмторйӧс, нимкодяся, аттьӧала уджъёртъясӧс, матыссаясӧс, челядьӧс. Тӧда, и найӧ мӧдасны лелькуйтны мунымӧс, дӧзьӧритны скӧт да пыдди пуктыны видз-му овмӧс удж, – висьталіс Араз Набиев.
Воӧмаяслы висьталісны, мый скӧт вердӧны турун, силос да сенаж сорасӧн. Ставсӧ тайӧс шырӧны-посньӧдлӧны кӧрым сорлалан да разӧдан агрегатӧн. Чӧсмӧдлӧны сюрукъясӧс и комбикормӧн. Кымын унджык пӧ лысьтӧ пемӧсыс, сымын унджык и сетӧны сылы. Куйӧдсӧ картасьыс петкӧдӧ транспортёр. Мӧсъяссӧ видзӧны картаас дом йылын. Сынӧдсӧ весалӧ вентиляция-вытяжка, торъя аппарат видзӧдӧ шоныд бӧрся.
Петкӧдлісны челядьлы и лысьтысян аппарат. Нёль стӧкана да кык такта аппаратас вакуумыс 33-50 кПа. Таысь унджыксӧ пӧ оз позь, вӧраас вермасны потласьны сӧнъясыс. Ӧд мӧс вӧраас абу сӧмын йӧв, суткинас пӧ сэті мунӧ 500 литр вир. Овлӧ, нёль пыдди мӧскыслӧн йӧлаыс куим нёнь. Сэки нёльӧд стӧкансӧ тупкӧны, медым сынӧдсӧ эз апав.
Сё мӧссӧ асывнас да рытнас лысьтӧны кык доярка. Вакуума стӧкансьыс йӧлыс веськалӧ коллекторӧ, сэсся шланг кузя молокопроводӧ. Та бӧрын 36 градуса мӧс вӧра йӧлыс воӧ танкӧ, кӧні сійӧс 16-20 минутӧн кӧдзӧдӧны нёль градусӧдз. Тайӧс колӧ вӧчны, медым шоныд йӧлас эз рӧдмы бактерия.
Быд лысьтысьӧм бӧрын йӧв проводсӧ да лысьтысян аппаратъяссӧ мыськӧны. А вежоннас ӧтчыд пожъялӧны кислотаӧн да щёлочӧн.
А кыдзи тӧдмавны мӧс арлыдсӧ сюр сертиыс? Медводдза куканьсӧ мӧскыс вайӧ 2-2,5 арӧсӧн. Вӧлӧмкӧ, та дырйи сюр гӧгӧрыс артмӧ кытш. Арталанныд, кымын татшӧмыс, да содтанныд 2-2,5 во, тӧдмаланныд пемӧс арлыдсӧ.
–А мӧскыс кӧ сюртӧм? – юалісны челядь.
Да, эмӧсь пӧ и татшӧм пемӧсъяс. Найӧ чужӧны сюртӧг. Но кыдзи и мортлӧн, быд пемӧслӧн эм документ-карточка. Сэні и пасйӧма, кӧні да кор, кутшӧм мӧс-бычӧсянь чужӧма.
Но, овлӧ, 5-6 лунся куканьлысь сотӧны сюрсӧ. Ныв-зонмӧс эскӧдісны, тайӧ пӧ оз ёна дойд. Сюрсӧ сотӧны мӧсъяслысь, кодъяс картаас олӧны домавтӧг, мед эз люкасьны. Ухтаса овмӧсъясын пӧ татшӧм ногӧн и видзӧны.
Челядь синмысь немтор он дзеб. Мыйла пӧ ӧткымын мӧслысь пельсӧ быттьӧ розьӧдлӧма? Вӧлӧмкӧ, и тайӧ абу весьшӧрӧ. Тадзи пасйӧны пемӧс номерсӧ. Шуам, веськыд пельсӧ кӧ че-пӧльтӧма вылысладортіыс, тайӧ 1 лыдпас, а шуйгасӧ кӧ – 10. Веськыдладорсасӧ кӧ чепӧльтӧма уліӧдыс, тайӧ – 3, а шуйгасӧ кӧ – 30, чепӧльтӧма кӧ пель помсӧ – 100 да 200. Овлӧ, пель шӧрас гӧгрӧс розь. Веськыдас кӧ, тайӧ – 400, а шуйгаас кӧ – 800 да с.в.
–А мӧс психиатр эм? – юаліс ӧти нывка.
Сійӧс эскӧдісны, пемӧсъяслӧн пӧ эм и психиатр, и гинеколог, и мукӧд пӧрӧсысь бурдӧдысь ветеринар.
Тыдалӧ, «гинеколог» кывйысь верстьӧлӧн тшӧтш чужис юалӧм, а мыйла пӧ картаас абу бычӧыс?
Налы гусьӧник вочавидзисны, бычӧ кӧйдыссӧ пӧ татчӧ вайӧны 196 градуса кизьӧр азотын, сывдӧны, да сэсся ветеринар нин искусственнӧя тырсьӧдӧ мӧссӧ.
Карса прогимназияысь ӧтдор Емдінса фермаӧ волісны и Сыктывдін районса Паль школаын велӧдчысьяс. Мӧс картаад кокньыда позьӧ вӧлі тӧдмавны карса да сиктса челядьтӧ. Воддзаяссьыс кодсюрӧ куйӧд дуксьыс тупкисны ныр-вомсӧ. Кодсюрӧ медводдзаысь на аддзӧмаӧсь мӧссӧ. Унаӧн перъялісны телефонъяс да снимайтісны асьнысӧ, пемӧсъяссӧ да ёрта-ёртсӧ.
Паль сиктса велӧдчысьяс, кыдзи и Сыктывдін районса мукӧд школаысь ныв-зон, пырӧдчӧны экология слётӧ. Таво майын сійӧс нуӧдӧмаӧсь Паджгаын. Челядь дасьтӧны да дорйӧны бизнес-уджтас. Пальсаяс мӧйму школабердса град йӧрас быдтӧмаӧсь рӧсада, а таво босьтчӧмаӧсь вӧдитны бур сорта картупель.
Стрӧг жюри ошкӧма Пальса челядьлысь водзмӧстчӧмсӧ да козьналӧма налы «Открой мир фермерства!» сертификат, мый серти найӧ и волісны Емдінӧ. Мӧйму налысь уджсӧ тшӧтш вылӧ донъялӧмаӧсь да весиг вичмӧдӧмаӧсь сьӧмтор. Та вылӧ найӧ ньӧбӧмаӧсь град йӧрын вӧдитчан эмбур, экскурсияӧн ветлӧмаӧсь Сыктыв да Кӧрткерӧс районъясӧ.
Набиевъяслӧн овмӧсысь ӧтдор прогимназияса да Пальса велӧдчысьяс волісны Емдінса музейӧ, коми керкаӧ да мужичӧй-манакъяслӧн Микайлӧ-Архангел манастырӧ. Та йылысь лыддьӧй локтан номерысь.
<> Николай Размыслов. Снимокъясыс авторлӧн.