Комиын мӧйму 1.449 верстьӧӧс кыскӧмаӧсь кывкутӧмӧ челядь бӧрсяыс лёка видзӧдӧмысь. Бать-мам пиысь кодсюрӧлы веськодь, кӧні быдтасыс тӧв чужъялӧ либӧ «нажӧвитчӧ», кодкӧд ёртасьӧ, мый видзӧдӧ ӧтуввезйысь да с.в.
Республикаын МВД-ысь тыр арлыдтӧмаяслӧн делӧяс кузя комиссия мӧйму син улас кутӧма 1.210, а таво 1.078 ныв-зонмӧс.
Кутшӧм оланпас торкалӧны челядь? Коді кывкутӧ налӧн мыжысь?
Буретш та йылысь сёрни вӧлі республикаса юралысьлӧн Общественнӧй приёмнӧйын.
Комиын МВД-ысь тыр арлыдтӧмаяслӧн делӧяс кузя юкӧнӧн веськӧдлысьӧс вежысь Ольга Веревкина:
–Полицияса сотрудникъяс рейдъяс дырйи тшӧкыда волывлӧны вузасян шӧринъясӧ. Сэні тыр арлыдтӧмаяс коллялӧны прӧст кад. Та дырйи найӧ гораа сёрнитӧны, ёрччӧны, котралӧны-кампужитчӧны. Синмад пыр и шыбитчӧ, мый найӧс абу велӧдӧмаӧсь пыдди пуктыны верстьӧӧс, найӧ оз тӧдны, мый сэтшӧм вежавидзӧмыс, культура да этикет. Татшӧмсӧ ӧлӧдан, а вочакывсьыныс пельыд чукыртчас.
Лёкас сетчӧны и тыр-бур, и сьӧкыд оласнога семьяясысь челядь. Медшӧр помкаыс сыын, мый бать-мамыслы некор накӧд сёрнитыштны, тӧжд-мог да майшасьӧм йывсьыс юасьыштны, мыйӧн-кӧ отсавны. Унаӧн ӧтдортчӧмаӧсь быдтассьыс да чайтӧны: каганым пӧ ветлӧдлӧ школаӧ, секцияӧ, да мед сэні и велӧдӧны. И быдтасъясныс кольӧны ас кежаныс. Найӧс туйдӧ-велӧдӧ ӧтуввез да улич. Кор ныв либӧ зон веськалӧ тшӧтшъяяс дорас, найӧ быд ногыс ыззьӧдӧны сійӧс лёкас. И, медым том мортӧс эз лыддьыны слабӧн да полысьӧн, сійӧ вӧчӧ индӧмторсӧ. А ӧтчыд кӧ сирасян лёкас, дугӧдчынытӧ сьӧкыд нин. Тадзи и шыбӧлитан вильыд туйӧ.
Ныв-зон тшӧкыда вӧзйысьӧны вой кежлӧ ёртъяс дорас либӧ гортаныс койташалӧны. Та дырйи некодысь повтӧг пырӧны ӧтуввезйӧ, видзӧдӧны сэтысь быдсикас лёк сайтсӧ.
Сэтысь жӧ найӧ аддзӧны «нажӧтка». Ныв-зон отсасьӧны наркотикӧн вузасьысьлы. Разӧдӧны-дзеблалӧны сідз шусяна закладка-тубрас. Та вӧсна верстьӧлы тшӧкыдджыка колӧ видзӧдлыны быдтасныслӧн телефонысь да компьютерысь, кодкӧд сійӧ ёртасьӧ.
Овлӧ, ас кежсьыс кольӧм ныв-зон тшынасьӧны быдсикас дурмӧдчанторйӧн либӧ видлӧны курыд зелля. Татшӧм «рытпук» бӧрас пагалӧм челядь веськалӧны реанимацияӧ. Кодсюрӧлы врачьяс оз нин удитны отсавны…
Верстьӧлы вермас шыбитчыны синмас, ныв-пиыс кӧ мыйкӧ вӧчӧны гусьӧн, дзебсясьӧны, сёрнитӧны ярскӧба, кӧнкӧ шӧйтӧны сёрӧдз. Тшӧкыда найӧ дугдӧны ёртасьны тшӧтшъяясыскӧд, кодъясӧс бура тӧдӧны бать-мамыс, да аддзысьлӧны дзик тӧдтӧм йӧзкӧд.
Челядь чайтӧны, мый найӧс некутшӧм кывкутӧмӧ оз кыскыны. Да, медводдзаысь гусясьӧмысь, гашкӧ, и оз, но кутасны кӧ киӧдыс мӧдысь, вермасны веськавны и сутшкасьысь сутуга сайӧ, пӧдса спецучреждениеӧ.
Казьтышта, ныв-зонмӧс административнӧй да уголовнӧй кывкутӧмӧ вермасны кыскыны 14-16 арӧсӧн. Мыж вӧчысьыслы кӧ абу на 16 арӧс, кывкутӧмӧ кыскасны бать-мамсӧ. Найӧ мынтасны штрап либӧ уджыштасны государство вылӧ.
Медводз бать-мам кывкутӧм йылысь казьтыштӧма Россия Федерацияса Семья кодексысь 63-ӧд статьяын. Налы колӧ тӧждысьны кагаыслӧн дзоньвидзалун да велӧдчӧм-сӧвмӧм вӧсна. Тайӧс кӧ оз вӧчны, оз кӧ дорйыны дзолюксӧ, КоАП-ысь 5.35-ӧд статья серти медводз ӧлӧдасны, а сэсся перъясны 500 шайт штрап.
Казяласны кӧ тыр арлыдтӧмаӧс гажа либӧ дикмӧм юраӧн, КоАП-ысь 20.22-ӧд статья серти бать-мамыслы ковмас мынтыны 2.000 шайт. А верстьӧ кӧ асьныс юсьӧдӧны кагасӧ, мыччӧны сылы румка либӧ куритчан-дурмӧд-чантор, 6.10-ӧд статья серти вештасны 5.000 шайт.
Челядь кӧ вӧчасны сьӧкыд мыж, бать-мамсӧ уголовнӧй кывкутӧмӧ оз кыскыны. Но Россияса Уголовнӧй кодексысь 156-ӧд статья серти налысь перъясны 100 сюрс шайт штрап кагасӧ тшыгйӧн видзӧмысь, нӧйтӧмысь да с.в.
А верстьӧ кӧ тӧдӧмӧн велӧдасны-ышӧдасны быдтассӧ вӧчны мыж, УК-ысь 150-ӧд статья серти найӧс пуксьӧдасны дзескыдінӧ вит во кежлӧ.
Коми Республикаса прокуратураысь тыр арлыдтӧмаяслӧн делӧяс кузя юкӧнӧн веськӧдлысь Игорь Спиридонов:
–Ӧти-кӧ, бать-мамӧс кыскасны кывкутӧмӧ, оз кӧ колана ног видзны-дӧзьӧритны челядьсӧ, найӧ кӧ лун и вой кӧнкӧ шӧйтӧны, дурмӧдчӧны-юӧны да вӧчӧны мыж.
Мӧд-кӧ, верстьӧӧс вермасны кыскыны уголовнӧй кывкутӧмӧ быдтасыслысь мыжсӧ дзебӧм-сайӧдӧмысь. Бать-мам тӧдӧны, мыйта сьӧм найӧ сетӧны кагаыслы кино, а сідзжӧ юмовтор да пӧжас вылӧ. И быдтасыд кӧ гортад вайис мича да дона кӧм-паськӧм, смартфон да мукӧд сикас гаджет, а зептас кышакылӧ сьӧм, колӧ думыштчыны, мыйсяма «нажӧтка» сійӧ аддзис. И та йылысь юӧртны полицияӧ.
Коймӧд-кӧ, верстьӧӧс мыждасны чӧв олӧмысь да немтор кӧ оз вӧч дзолюксӧ дорйӧм могысь. Сідз, ӧтка аньӧс мыждісны мусукасьысьсӧ дорйӧмысь, коді тшӧкыда нӧйтӧма сылысь кагасӧ.
Нёльӧд-кӧ, бӧръя кадӧ шань бать-мам мӧдісны козьнавны тыр арлыдтӧм пиукыслы питбайк, квадроцикл либӧ электросамокат. Татшӧм «козиннас» Россияын кувтӧдзыс доймалӧма нин некымын зонка да ветлысь-мунысь. УК-ысь 151.2-ӧд статья серти тыр арлыдтӧмаӧс татшӧмторйӧ ышӧдӧмысь, мыйысь сійӧ вермас чорыда доймавны либӧ кувсьыны, Саратов обласьтын да Краснодар крайын верстьӧӧс кыскӧмаӧсь уголовнӧй кывкутӧмӧ.
Коми Республикаын удж да йӧзӧс социальнӧя доръян министерствоысь семья да челядь делӧяс кузя юкӧнӧн веськӧдлысь Мария Размыслова:
–Верстьӧӧс кӧ некымынысь кыскылісны кывкутӧмӧ, татшӧмыслысь суд вермас мырддьыны челядьсӧ. Кагасӧ ыстасны детдомӧ либӧ сетасны мӧд семьяӧ.
2024 восянь збыльмӧдам «Мӧд шанс» уджтас. Социальнӧй службаын зільысьяс бӧръя здукӧдз отсалӧны бать-мамлы бӧр шедӧдны кага бӧрсяыс видзӧдан правосӧ. Вӧзйӧны налы квайт тӧлысся реабилитация программа, волӧны гортас да видзӧдӧны, позьӧ-ӧ сэтчӧ бӧр вайӧдны кагуксӧ. Бать-мамкӧд уджалӧны юрисконсульт, психолог да мукӧд специалист. Колӧ кӧ, семьяыслы отсалӧны дзоньтасьны керка-патераас, вермасны ыстыны бурдӧдчыны да дзикӧдз мынтӧдчыны юӧмысь. Но бӧръя кык вонас сӧмын дас бать-мам бӧр босьтісны челядьсӧ семьяас.
Комиын талун лёк оласнога 1.066 семьяын быдмӧ 1.118 ныв-зон. Полицияса, мукӧд служба-ведомствоса специалистъяс видзӧдӧны на бӧрся, нуӧдӧны профилактика удж, отсалӧны и челядьлы, и бать-мамыслы.
Регыд нин гожся каникул. Буретш гожӧмнас томулов тӧв чужъялӧны. И кымын ёнджыка шымыртам найӧс быдсикас уджӧн, секция-кружокӧн, сымын этшаджык кольӧ прӧст кадыс, да сымын этшаджык мыж вӧчасны.
* * *
Неважӧн республикаса кар-районын нуӧдісны «Подросток» рейд. Погона йӧз волӧмаӧсь профучёт вылын сулалысь 582 тыр арлыдтӧм да 340 верстьӧ, а сідзжӧ лёк оласнога 123 семья ордӧ гортас. Кытшовтӧмаӧсь и 900 сайӧ площадка, подъезд, овтӧм керка-стрӧйба, вокзал, аэропорт, вузасян шӧрин, клуб, кафе, бар, ресторан, сквер да парк.
Та дырйи кутӧмаӧсь 8 гусясьысьӧс да мукӧд сикас мыж вӧчысь 11 томуловӧс. Ӧти зонка вӧлӧма гажа юра.
Административнӧй кывкутӧмӧ кыскӧмаӧсь 52 верстьӧӧс. На лыдысь 42-ыс ӧвтыштчӧмаӧсь ныв-письыс да оз вӧлӧм и тӧдны, кӧні найӧ шӧйтӧны. Сизимӧс штрапуйтӧмаӧсь гажа юра челядьысь, а ӧтиӧс – кагасӧ курыд зелляӧн юктӧдӧмысь, нӧшта кыкӧс мукӧд мыжысь.
Полиция син улас босьтӧма 27 тыр арлыдтӧмаӧс да 7 верстьӧӧс.
<> Николай Размыслов. Снимокъясыс авторлӧн да ӧтуввезйысь.